انوار درخشان (چهل حدیث معتبر به انضمام خطبه شعبانیه رسول اکرم (صلی الله علیه وآله) و خطبه امیرالمومنین (علیه السلام) پیرامون روزه و ماه رمضان

نویسنده : موسسه پیام امام هادی (علیه السلام)

بسم الله الرحمن الرحیم

الحمد لله رب العالمین و صلی الله علی محمد و آله اجمعین سیما مولانا الحجة بن الحسن العسکری (عج)
این کتاب مشتمل است بر چهل حدیث نورانی از پیشوایان معصوم (علیه السلام) درباره روزه و ماه مبارک رمضان؛ هر چند حدیث در مورد روزه و ماه رمضان فراوان است اما آنچه در این گزینش منظور بوده انتخاب چند حدیث در هر باب از میان احادیث معتبر بوده است یعنی روایاتی در این مجموعه فراهم آمده که از نظر سلسله سند یا صحیح یا حسن و یا موثقند که از نظر فقها و دانشمندان اسلامی هر سه نوع معتبر بوده و مورد عمل می باشد.
در مورد هر حدیث در پاورقی به گفته بزرگان در مورد اعتبار حدیث اشاره کردیم.
این کتاب به جهت اعتبار آن، هم برای استفاده اهل فضل و سخن مناسب است که بتوانند به آن استناد کنند و هم، برای عموم قابل استفاده است چرا که ترجمه نسبتا روانی از همه روایات در ذیل صفحه قرار گرفته است.
برای مزید استفاده دو خطبه شعبانیه از حضرت رسول (صلی الله علیه وآله) و خطبه ای از امیر مؤمنان (علیه السلام) در آغاز ماه رمضان به اول کتاب و چهار دعا به آخر آن افزوده شده.
امید است قدمی هر چند کوچک در خدمت به سالکان راه حقیقت تلقی شده و مرضی حضرت حق گردد، آمین.
مؤسسه پیام امام هادی (علیه السلام)

خطبه رسول اکرم (صلی الله علیه وآله) معروف به شعبانیه

محمد بن بکر بن النقاش و احمد بن الحسن القطان و محمد بن احمد بن ابراهیم المعاذی و محمد بن ابراهیم بن اسحاق المکتب قالوا: حدثنا ابو العباس احمد بن محمد بن سعید الهمدانی مولی بنی هاشم، قال: حدثنا علی بن الحسن ابن علی بن فضال عن ابیه،
عن ابی الحسن علی بن موسی الرضا (علیه السلام) عن ابیه موسی بن جعفر عن ابیه الصادق جعفر بن محمد عن ابیه الباقر محمد بن علی عن ابیه زین العابدین علی بن الحسین عن ابیه سید الشهداء الحسین بن علی عن ابیه سید الوصیین امیر المؤمنین علی بن ابی طالب علیهم الصلاة و السلام قال:
ترجمه:
حسن بن علی بن فضال از امام رضا (علیه السلام) از امام کاظم (علیه السلام) از امام صادق (علیه السلام) از امام باقر (علیه السلام) از امام سجاد (علیه السلام) از امام حسین (علیه السلام) از سرور اوصیاء امیرمؤمنان علی بن ابی طالب علیهم الصلاة و السلام نقل کرده که فرمودند:
ان رسول الله (صلی الله علیه وآله) خطبنا ذات یوم فقال:
ایها الناس! قد اقبل الیکم شهر الله بالبرکة و الرحمة و المغفرة، شهر هو عند الله افضل الشهور و ایامه افضل الایام و لیالیه افضل الیالی و ساعاته افضل الساعات و هو شهر دعیتم فیه الی ضیافة الله و جعلتهم فیه من اهل کرامة الله
انفاسکم فیه تسبیح و نومکم فیه عبادة و عملکم فیه مقبول و دعاوکم فیه مستجاب
روزی رسول خدا (صلی الله علیه وآله) برای ما خطبه خواند و فرمود:
هان ای مردم! ماه خدا با برکت و رحمت و مغفرت به سوی شما رو آورده است،
ماهی که نزد خدا بهترین ماهها و روزهایش بهترین روزها، و شبهایش بهترین شبها و ساعات است و آن ماهی است که در آن به میهمانی خدا خوانده شده اید و از گرامیان خدا قرار داده شده اید.
نفسهایتان در آن تسبیح و خوابتان در آن عبادت و عملتان در آن مقبول و دعایتان در آن مستجاب است.
فاسالو الله ربکم بنیات صادقه و قلوب طاهره ان یوفقکم لصیامة و تلاوة کتابه فان الشقی من حرم غفران الله فی هذا الشهر العظیم.
و اذکروا بجوعکم و عطشکم فیه جوع یوم القیامة و عطشة و تصدقوا علی فقرائکم و مساکینکم و وقروا کبارکم و ارحموا صغارکم و صلوا ارحامکم و احفظوا السنتکم و غضوا عما لا یحل النظر الیه ابصارکم و عما لا یحل الاستماع الیه اسماعکم
پس خدا - پروردگار خود - را با نیتهای خالص و دلهای پاک بخوانید تا به روزه داری و تلاوت کتاب خود موفقتان بدارد، زیرا بدبخت کسی است که در این ماه بزرگ از آمرزش خدا محروم بماند.
و با گرسنگی و تشنگی خود در آن، گرسنگی و تشنگی روز قیامت را یاد آورید. و بر فقیران و مسکینان خود صدقه دهید و بزرگان خود احترام کنید و کوچکان خود را رحم کنید و أرحام خود را صله کنید.
و زبانهای خود را نگهدارید و از چیزهایی که نگاه به آنها روا نیست چشم پوشید، و به چیزهایی که شنیدنش جایز نیست گوش مسپرید،
و تحننوا علی ایتام الناس کما یتحنن علی ایتامکم و توبوا الی الله من ذنوبکم و ارفعوا الیه ایدیکم بالدعا فی اوقات صلواتکم فانها افضل الساعات ینظر الله عز و جل فیها بالرحمة الی عباده یجیبهم اذا ناجوه ویلبیهم اذا نادوه و یستجیب لهم اذا دعوه
ایها الناس! ان انفسکم مرهونة باعمالکم ففکوها باستغفارکم و ظهورکم ثقیلة من اوزارکم فحفظوا عنها بطول سجودکم
و بر یتیمان مردم دلسوزی کنید چنانکه (دوست دارید) بر یتیمان شما دلسوزی شود و از گناهان خود به سوی خدا توبه کنید و در وقتهای نمازتان دست های خود را به دعا بلند کنید که بهترین ساعاتی است که خدا در آن با رحمت به بندگان خود می نگرد.
چون مناجاتش کنند پاسخشان دهد و چون او را ندا کنند لبیکشان گوید هر گاه او را بخوانند اجابتشان کند.
هان ای مردم! جانهای شما در گرو اعمال شماست با استغفار خود جانهای خود را آغاز کنید و پشتهای شما از بار گناهان سنگین است با طول سجود خود آن را سبک کنید.
و اعملو ان الله تعالی ذکره اقسم بعزة ان لا یعذب المصلین و الساجدین و ان لا یرو عهم بالنار یوم یقوم الناس لرب العالمین
ایها الناس! من فطر منکم صائما مومنا فی هذا الشهر کان له بذلک عند الله عز و جل عتق رقبة و مغفرة لما مضی من ذنوبه
فقیل له: یا رسول الله لیس کلنا یقدر علی ذلک
فقال (صلی الله علیه وآله): اتقوا النار و لو بشق ثمرة اتقوا النار و لو بشربة من ماء.
و بدانید خدا - که یادش بلند است - به عزت خود سوگند یاد کرده است که نمازگزاران و سجده کنندگان را عذاب نکند و در آن روز که همه در پیشگاه پروردگار عالمیان به (محاسبه) ایستند آنان را با آتش نترساند.
ای مردم! هر کس در این ماه روزه دار مؤمنی را افطاری دهد پاداش آن نزد خدای متعال آزادی یک بنده و آمرزش گناهان گذشته اش خواهد بود
عرض شد: ای رسول خدا! همه ما توانا بر افطاری دادن نیستیم.
فرمود: از آتش بپرهیزید هر چند با نصف خرما باشد، از آتش بپرهیزید هر چند با جرعه ای آب باشد.
ایها الناس! من حسن منکم فی هذا الشهر خلقه کان له جواز علی الصراط یوم تزل فیه الاقدام
و من خفت فی هذا الشهر عما ملکت یمینه خفف الله علیه حسابة
و من اکرم فیه شره کف الله عنه غضبة یوم یلقاه
ومن اکرم فیه شره کف الله عنه غضبة یوم یلقاه
ومن وصل فیه رحمة وصله الله برحمته یوم یلقاه
ومن تطوع فیه بصلاة کتب الله براءة من النار
ای مردم! هر کس در این ماه اخلاق خود را نیکو کند در آن روز که قدمها (بر صراط) می لرزد برای او جواز بر صراط خواهد بود، و هر کس در این ماه بر مملوک (و زیر دست) خود آسان گیرد خدا حساب او را آسان کند، و هر کس در این ماه شر خود را باز دارد خدا - در روزی که با او دیدار کند خشم خود را از او برگیرد.
و هر کس در این ماه یتیمی را اکرام کند خدا - در روز دیدارش - او را اکرام کند و هر کس در این ماه با ارحام خود صله کند خدا - در روز دیدارش - او را به رحمتش رساند، و هر کس در این ماه از ارحام خود ببُرد خدا - در روز دیدارش - رحمت خود را از او قطع کند. و هر کس در این ماه نماز مستحبی بخواند خدا برائت از آتش برایش بنویسد،
و من ادی فیه فرضا کان له ثواب من ادی سبعین فریضة فیما سواه من الشهور
و من اکثر فیه من الصلاة علی ثقل الله میزانه یوم تخف الموازین
و من تلافیه آیة من القرآن کان له مثل اجر من ختم القرآن فی غیرة من الشهور
ایها الناس! ان ابواب الجنان فی هذا الشهر مفتحة فاسالو ربکم ان لا یعقلها علیکم و ابواب النیران مغلقه فاسالوا ربکم ان لا یفتحها علیکم و الشیاطین مغلولة فاسالوا ربکم ان لا یسلطها علیکم
و هر کس در این ماه واجبی را انجام دهد پاداش کسی را که هفتاد واجب در ماههای دیگر انجام دهد خواهد داشت و هر کس در این ماه صلوات بر من را افزون کند خدا - در آن روز که میزانهای عمل سبک است میزان عمل او را سنگین کند، و هر کس در این ماه آیه ای از قرآن تلاوت کند برای او همچون پاداش کسی که در ماه دیگر ختم قرآن کند خواهد بود.
ای مردم! در این ماه درهای بهشت گشوده است، از پروردگار خود بخواهید که آن را بر شما نبندد؛ و درهای دوزخ بسته است، از پروردگار خود بخواهید که آن را بر شما نگشاید؛ و شیطانها در زنجیرند، از پروردگار خود بخواهید که آنان را بر شما مسلط نسازد.
قال امیر المومنین (علیه السلام): فقمت فقلت: یا رسول الله ما افضل الاعمال فی هذا الشهر؟
فقال: یا ابالحسن! افضل الاعمال فی هذا الشهر، الورع عن محارم الله عز و جل، ثم بکی
فقلت: یا رسول الله ما یبکیک؟
فقال: یا علی! ابکی لما یستحل منک فی هذا الشهر: کانی بک و انت تصلی لربک، و قد انبعث اشقی الاولین و الاخرین، شقیق عاقر ناقة ثمود، فضربک ضربة علی قرنک، فخصب منها لحیتک
امیرمؤمنان (علیه السلام) فرمود: برخاستم و عرض کردم: ای رسول خدا! بهترین عملها در این ماه چیست؟
فرمود: ای اباالحسن! بهترین اعمال در این ماه پرهیز از حرامهای خدای سبحان است، سپس گریست. عرض کردم: ای رسول خدا! برای چه می گریی؟
فرمود: ای علی! می گریم برای آنچه که در این ماه از تو حلال می شمرند، گویا تو را می بینم که به نماز پروردگار خود ایستاده ای در حالیکه شقی ترین اولین و آخرین - آن همتای پی کننده ناقه ثمود - برانگیخته شود و ضربتی بر فرقت فرود آورد که محاسنت را از آن رنگین کند.
قال امیر المومنین (علیه السلام): فقلت: یا رسول الله! و ذلک فی سلامة من دینی؟
فقال (صلی الله علیه وآله): فی سلامة من دینک.
ثم قال: یا علی من قتلک فقد قتلنی، و من ابغضک فقد ابغضنی، و من سبک فقد سبنی لانک منی کنفسی؛ روحک من روحی و طینتک من طینتی.
ان الله تبارک و تعالی خلقنی و ایاک، و اصطفانی و ایاک، و اختارنی للنبوة و اختارک للامامة؛ فمن انکر امامتک، فقد انکر نبوتی
امیرمؤمنان (علیه السلام) فرمود: عرض کردم: ای رسول خدا! آیا در آن روز دینم در سلامت است؟
فرمود: (آری) دینت در سلامت است.
سپس فرمود: ای علی! هر کس تو را بکشد مرا کشته است، و هر کس با تو دشمنی کند با من دشمنی کرده است، و هر کس به تو ناسزا گوید به من ناسزا گفته است، زیرا تو از من همچون جان منی، روحت از روح من، و سرشتت از سرشت من است، همانا خدای متعال مرا آفرید و تو را، و مرا برگزید و تو را، مرا برای پیامبری برگزید و تو را برای امامت، پس هر کس امامت تو را انکار کند پیامبری مرا انکار کرده است.
یا علی انت وصیی، و ابو ولدی و زوج ابنتی، و خلیفتی علی امتی فی حیاتی و بعد موتی؛ امرک امری و نهیک نهیی.
اقسم بالذی بعثنی بالنبوة و جعلنی خیر البریة، انک لحجة الله علی خلقه، و امینه علی سره، و خلیفته علی عباده(1).
ای علی! تو وصی من، و پدر فرزندان من، و همسر دختر من، و جانشین من بر امتم - در زندگی و پس از مرگم - هستی.
فرمان تو فرمان من، و نهی تو نهی من است، سوگند به آن خدایی که مرا به پیامبری برانگیخت، و بهترین آدمیان قرار داد، تو حجت خدا بر خلق خدا، و امین او بر سر او، و خلیفه او بر بندگانش هستی.

خطبه رسول اکرم (صلی الله علیه وآله) در جمعه آخر شعبان

محمد بن یحیی و غیره عن احمد بن محمد بن عیسی عن الحسن بن محبوب عن ابی ایوب عن ابی الورد،
عن ابی جعفر (علیه السلام) قال: خطب رسول الله (صلی الله علیه وآله) الناس فی آخر جمعه من شعبان فحمد الله و اثنی علیه ثم قال:
ایها الناس! انه قد اظلکم شهر فیه لیلة خیر من الف شهر و هو شهر رمضان فرض الله صیامه و جعل قیام لیلة فیه بتطوع صلاة کتطوع صلاة سبعین لیلة فیما سواه من الشهور
ترجمه: امام باقر (علیه السلام) فرمود: رسول خدا (صلی الله علیه وآله) در آخرین جمعه ای از ماه شعبان برای مردم خطبه خواند و پس از حمد و ثنای الهی فرمود:
ای مردم! ماهی بر شما سایه افکنده که در آن شبی است بهتر از هزار ماه، و آن ماه رمضان است که خدا روزه آن را واجب، و یک شب نماز مستحب برخاستن در آن را همچون نماز مستحب هفتاد شب از ماههای دیگر قرار داده است،
و جعل لمن تطوع فیه بخصلة من خصال الخیر و البر کاجر من ادی فریضة من فرائض الله عز و جل.
ومن ادی فیه فریضة من فرائض الله کان کمن ادی سبعین فریضة من فرائض الله فیما سواه من الشهور
و هو شهر الصبر و ان الصبر ثوابه الجنة و شهر المواساة و هو شهر یزید الله فی رزق المومن فیه و من فطر فیه مومنا صائما کان له بذلک عند الله عتق رقبة و مغفرة لذنوبه فیما مضی
قیل: یا رسول الله لیس کلنا یقدر علی ان یفطر صائما
و پاداش یک خصلت خیر، و نیکوکاری مستحب در آن را همچون پاداش کسی که واجبی از واجبات خدای سبحان را انجام داده مقرر فرموده است،
و هر کس یک واجب از واجبات خدا را در آن انجام دهد همچون کسی است که هفتاد فریضه از فرایض خدا را در ماههای دیگر انجام داده باشد و آن ماه صبر است و پاداش صبر بهشت است و نیز ماه همیاری است و نیز ماهی است که خدا روزی مؤمن را در آن فزونی بخشد و هر کس در آن مومن روزه داری را افطاری دهد در نزد خدا پاداش آزادی یک بنده و آمرزش گناهان گذشته اش را دارد
عرض شد: ای رسول خدا! همه ما بر اینکه روزه داری را افطاری دهیم توانا نیستیم.
فقال: ان الله کریم یعطی هذا الثواب لمن لم یقدر الا علی مذفة من لبن یفطر بها صائما او شربة من ماء عذب او تمرات لا یقدر علی اکثر من ذلک
و من خفف فیه عن مملوکه خفف الله عنه حسابه
و هو شهر اوله رحمة و اوسطه مغفرة و آخره الا جابة و العتق من النار
فرمود: خدا کریم است همین پاداش را به کسی که با آبِ آمیخته با شیری، یا با جرعه آب گوارایی، یا با جرعه یا با چنیدن خرما که جز بر آن قادر نیست روزه داری را افطار می دهد نیز عطا می کند.
و هر کس در آن بر مملوک (و زیر دست) خود آسان گیرد خدا از او آسان حساب کشد.
و این ماهی است که آغاز آن رحمت، و میانه آن مغفرت، و پایان آن اجابت و آزادی از آتش است.
و لا غنی بکم عن اربع خصال: خصلتین ترضون الله بهما و خصلتین لا غنی بکم عنهما
فاما اللتان ترضون الله عز و جل بهما: فشهاده ان لا اله الا الله و ان محمدا رسول الله (صلی الله علیه وآله)
و اما اللتان لا غنی بکم عنهما: فتسالون الله فیه حوائجکم و الجنة و تسالون العافیه و تعوذون به من النار(2)
و شما (در این ماه) از چهار خصلت بی نیاز نیستید یا دو خصلت خدا را خوشنود می سازید و به دو خصلت دیگر نیز محتاجید.
اما آن دو که شما را خوشنود می کند و از آنها بی نیاز نیستید این که: از خدا در این ماه حوائج و بهشت و عافیت را بخواهید و از آتش به او پناه برید.