راه سبز (احکام ویژه پسران)

نویسنده : ستاد اقامه نماز

16- در میدان تلاش

یا ایها الذین امنوا لا تأکلوا اموالکم بینکم بالباطل الا ان تکون تجارة عن تراض منکم.(162)
ای کسانی که ایمان آورده اید اموال همدیگر را به ناروا مخورید مگر آنکه داد و ستدی با تراضی یکدیگر از شما (انجام گرفته) باشد.
کوچه پس کوچه های شهر یثرب را پشت سر می گذاشتم. گویی بوی معطر پیامبر را استشمام می کردم و صدای گامهای استوار او را می شنیدم و آن همه سخت کوشی های او را در راه دین مقدس اسلام می دیدم.
کم کم از شهر دور شدم و به نواحی اطراف آن رسیدم. دیگر هوا بسیار گرم شده بود. از دور مردی نظرم را جلب کرد.
ایستادم و به خوبی او را نگریستم: نشسته بود و عرق ریزان سخت مشغول کار بود.
با خود گفتم:
سبحان الله! بزرگی از بزرگان قریش در این ساعت روز آن هم در این گرمای سوزان چگونه به طلب دنیا مشغول است؟ چه بهتر که او را موعظه و نصیحت کنم و او را از این کار باز دارم؟
نزدیک او رفتم و سلامش کردم:
در حالی که سخت مشغول کار بود و عرق می ریخت سلامم را به گرمی پاسخ داد.
گفتم: در شگفتم بزرگی از بزرگان قریش در این ساعت روز آن هم در این گرمای سوزان اینگونه در طلب دنیا خود را به زحمت انداخته است! اگر در این حال اجل شما فرا رسد چه می کنید؟
تبسمی نمکین بر لبهایش نقش بست و فرمود: (ای محمد پسر منکدر!)
اگر در این حال اجلم فرا رسد در حالی مرگ را ملاقات خواهم کرد که به اطاعت خدا مشغولم، اطاعتی که با آن خود و خانواده ام را از تو و مردم بی نیاز می کنم. از آن می ترسم که مرگ من را دریابد و خدای ناکرده، در حال گناه و معصیت باشم.
او را شناختم او امام محمد باقر (علیه السلام) بود. گفتم: راست می گویید، خداوند رحمت خود را بر شما فرود آرد، ابتدا در نظر داشتم شما را موعظه کنم شما من را موعظه کردید.(163)
آری پیامبران و امامان از زحمتکشان و آبرومندانی بودند که دارایی خویش را در راه اسلام و مسلمانان مصرف می کردند و خود ساده زیستی را بر می گزیدند.
بنابراین اسلام هرگز با کار، تولید، پیشرفت و تمدن مخالف نیست بلکه از آن حمایت کرده و بدان، جهت می بخشد.
اسلام، با تأکید فراوان از ما خواسته است که در تولید، کسب و کار، تجارت و سایر فعالیتهای اقتصادی دو نکته اساسی را مراعات کنیم:
1. ظلم و اجحاف نکنیم.
2. از حرام اجتناب ورزیم.
در این درس، با برخی از احکام اسلام، در این زمینه آشنا می شویم:
معاملات حرام:
معاملاتی که موجب ضرر و زیان فرد، بر خلاف مصلحت جامعه باشد حرام است که به برخی از آنها اشاره می کنیم:
1. خرید و فروش چیزهای زیانبار و ناپاک (نجس) مانند مردار.
2. خرید و فروش چیزهایی که کاربرد معمولی آنها در گناه است؛ مانند ابزار قمار.
3. خرید و فروش چیزی که از راه قمار یا دزدی به دست آمده باشد.
4. فروش چیزی به دشمنان اسلام که موجب تقویت آنان بر ضد مسلمانان گردد؛ مانند اسلحه.(164)
احتکار
انبار کردن مواد غذایی مورد نیاز مسلمانان، برای گران شدن و بالا رفتن قیمت آن، احتکار نام دارد.
حاکم اسلامی محتکر را مجبور به فروش می کند و چنانچه قیمت مناسبی برای کالای خود تعیین نکند، هر گونه که حاکم مصلحت بداند، قیمت گذاری می کند.(165)
رشوه
حضرت علی (علیه السلام) می فرماید:
هر مسؤولی که از رسیدگی به کارهای مردم خودداری ورزد، خداوند در روز قیامت او را ناکام و از خود دور خواهد ساخت، و اگر در برابر انجام وظیفه هدیه ای بگیرد، گریبانگیر او خواهد شد و اگر رشوه بگیرد، به خدا شرک ورزیده است.(166)
کسی که رشوه می دهد تا به ناحق به سود وی حکم کنند و نیز گیرنده رشوه، هر دو گناهکارند.
رشوه اگر چه به عنوان هدیه، پیشکش و حق حساب، مانند آن باشد، حرام است.
بر رشوه گیر واجب است چیزی را که گرفته به صاحبش بر گرداند.(167)
ربا
در اسلام اندوختن و راکد گذاشتن ثروت بدون بهره گیری اقتصادی از آن پسندیده نیست ولی برای به کار گرفتن ثروت و شیوه سود آوری آن مقررات ویژه ای است که با عمل به آنها سلامت اقتصادی جامعه محفوظ می ماند و انسانها از فزون طلبی و دست اندازی به اموال دیگران و تجاوز به حقوق یکدیگر در امان می مانند. یکی از شیوه های نادرست سود آوری از نظر اسلام ربا گرفتن است:
اقسام ربا:

1. ربا در خرید و فروش

اگر کسی کالایی را با کالای هم جنس، مبادله کند و در مقابل، از همان جنس افزونتر بگیرد (مانند فروش 10 کیلو گندم، به 12 کیلو گندم) یا علاوه بر آن کالا، مقداری پول بگیرد، ربا و حرام است.
مبادله کالاهای هم جنس زمانی ربا است که دو شرط داشته باشد:
1. دو کالا از نظر مردم و بازار، هم جنس قلمداد شوند: مانند گندم و گندم: گندم و جو: خرما و رطب، انگور و کشمش.
2. مبادله رایج آنها با پیمانه و وزن باشد نه با اندازه گیریهای دیگر، مانند شمارش.(168)
برای رهایی از ربا، می توان یکی را فروخت و با پول آن و افزودن مقداری بر آن کالای دیگر را خرید.
ربا در قرض
قرض دادن از کارهای مستحبی است که پاداشی بالاتر از صدقه دارد، صدقه 10 ثواب و قرض 18 پاداش، ولی باید از گرفتار شدن در دام ربا پرهیز کرد، ربا در قرض، وقتی است که قرض دهنده، مقداری بیشتر از آنچه پرداخته دریافت کند و این دریافت اضافی بر اساس قرارداد قبلی باشد ولی اگر قرض گیرنده بدون قرارداد قبلی، چیزی به عنوان تشکر و سپاس به قرض دهنده بدهد، ربا نیست و گرفتن آن نیز اشکال ندارد.(169)
رهن
رهن، پشتوانه قرض است بدین شکل که بدهکار مقداری از مال خود را نزد طلبکار به عنوان گرو می گذارد تا در صورت تخلف از پرداخت، طلبکار حق خود را از مال بردارد.(170)
گرو، امانت است و گرو گیرنده (طلبکار) حق استفاده کردن از آن را ندارد.(171)
اجاره
در اجاره باید این شرایط مراعات شود:
1. مال و ملک، قابل بهره برداری حلال باشد.
2. اجاره گیرنده «مستاجر» آن را برای استفاده حلال اجاره کند.
3. مدت اجاره، معین باشد.
4. کرایه و اجاره بها نیز معین باشد.(172)
احکام اجاره
1. مال و ملک در دست مستأجر امانت است، بنابراین اگر در نگهداری آن کوتاهی نماید، ضامن است.(173)
2. پس از قرار داد اجاره، اگر مستأجر آن را تحویل نگیرد یا از آن استفاده نکند، باید اجاره بها را بپردازد.(174)
3. با پایان یافتن مدت اجاره، مستأجر باید مال یا ملک را به صاحبش تحویل دهد، و اگر بدون رضایت او از آن استفاده کند، گناه کرده و ضامن اجاره بهای آن است.
4. اگر اجاره دهنده شرط کند که مستأجر، فقط خودش از آن مال یا ملک استفاده کند، مستأجر حق ندارد آن را به دیگری اجاره بدهد.(175)
رهن و اجاره
آنچه امروز به نام رهن و اجاره مرسوم است که مستأجر مبلغی پول از پیش به اجاره دهنده می دهد و در مقابل، اجاره کمتری می پردازد، چون شرایط رهن را ندارد و کم کردن اجاره هم در برابر پولی است که مستأجر به اجاره دهنده پرداخته، در حکم ربا و حرام است.
برای رهایی از ربا می توان به روش اجاره به شرط قرض عمل کرد؛ یعنی منزل، به مبلغ مورد توافق طرفین اجاره داده می شود و در قرار داد، شرط می شود که مستأجر مبلغ معینی از پیش، به عنوان قرض به مدت معینی به اجاره دهنده بپردازد.(176)

17- فریب گاه شیطان

ترک لذت ها و شهوت ها سخاست - هر که در شهوت فرو شد بر نخاست(177)
بوی پیامبر صلی الله علیه و آله و سلم می آمد، به شهری نزدیک می شدم که روزگاری نه چندان دور پاک ترین انسانها را در آغوش داشت. شهری که جای جایش خاطراتی شیرین از او در دل نهان داشت، گرچه در این شهر، غریب بودم ولی دوست داشتم چند روزی در این شهر پر خاطره بمانم و از محضر یادگار پیامبر، امام صادق (علیه السلام) بهره ببرم و سرانجام پس از جستجوی فراوان به خانه ای وارد شدم که دو اتاق تو در تو داشت و زنی در آنجا زندگی می کرد.
زن گفت: این اتاق را کرایه می کنی؟
گفتم: میان این دو اتاق، دری است و من هم جوانم.
گفت: من در را می بندم.
وسائلم را در اتاق گذاشتم و گفتم در را ببند!
گفت: از این جا نسیمی به من می وزد، رهایش کن!
گفتم: هرگز، دو جوانیم، در را ببند!
گفت: در اتاقت بنشین، من به سراغت نمی آیم و کاری به شما ندارم.
به محضر امام صادق (علیه السلام) شرفیاب شدم و درباره آن مسأله پرسیدم، فرمود: از آنجا برو!
مرد و زن چون در جای خلوتی قرار گیرند سومی آنها شیطان است.(178)
نگاه
نگاه ها همیشه یکسان نیستند، گاهی آدم به چهره مادر و پدرش از روی رأفت و ادب نگاه می کند، گاهی به خواهرش از روی محبت می نگرد، گاهی هم به مناظر زیبا و دل انگیز طبیعت چشم می دوزد و لذت می برد.
چشم، از مناظری که می بیند، فیلم و عکس تهیه، و در مخزن خیال بایگانی می کند. گاهی هم در سالن خیال می نشیند و به تماشای آنها می پردازد.
باید مراقب باشیم که چشمان ما از مناظره شهرت آلود فیلم و عکس تهیه نکند و اگر به این اشتباه و گناه دچار شدیم فوری آن را پاک کنیم.
با اشک و آه و توبه می توان آن منظره های شهوت آلود را از صفحه خیال خود پاک کرد.
توجه داشته باشیم:
نگاه آلوده به هیچ چیز و هیچ کس جایز نیست.
به زنهای نامحرم هم نباید به قصد لذت نگاه کنیم البته نگاه به صورت و دستها تا مچ، اگر بدون زینت و آرایش و زیور باشند حرام نیست گرچه بهتر است تا می توانیم نگاه نکنیم.
و اگر کسی به همجنس خود - مثلاً پسری به بدن پسر دیگری - هم از روی شهوت نگاه کند، حرام است.(179)
نگاه به خانه دیگران
خانه دیگران، محل آسایش و استراحت آنهاست کسی حق ندارد به خانه دیگران سر بکشد و یا با دوربین و وسائل دیگر از دور نگاه کند تا به چیزهایی که بر او حرام است نگاه کند مثلاً به ناموس مردم نگاه کند و اگر چنین خطایی را مرتکب شد، اهل خانه وظیفه دارند او را از این کار باز دارند و چنانچه نتوانستند بنا به فتوای مقام معظم رهبری در باب امر به معروف و نهی از منکر، باید از توسل به زور و خشونت بپرهیزند و مسأله را به نیروهای انتظامی و قضایی ارجاع دهند.
فیلم و عکس
طبع آدمی به ویژه جوان خواهان تماشای فیلم ها و عکس های جاذب، زیبا و دلفریب است ولی باید خود را از فرو افتادن به دام هوس ها حفظ نمود.
بنابراین نگاه کردن به عکس ها، نقاشی ها، و فیلم ها در صورتی که محرک غریزه جنسی باشند جایز نیست.
علاوه بر این، باید توجه داشته باشیم که نگاه کردن به عکس ها، نقاشی ها، و فیلم هایی که بانوان در آن، پوشش کامل ندارند در صورتی جایز است که:
1. آن شخص نامحرم را نشناسیم.
2. نگاه به او، مفسده آور نباشد.
3. از روی شهوت و برای لذت بردن به او نگاه نکنیم.(180)
مقام معظم رهبری (دام ظله) می فرمایند:
هر گونه فیلمی که در ساختن آن ضوابط شرعی اهمال شود و یا مفاسدی بر آن مترتب باشد اشکال دارد، بلکه ساختن و تماشای آن جایز نیست.(181)
رابطه دختر و پسر
اسلام کوشیده است تا روابط دختران و پسران را به گونه ای تنظیم کند که احتمال بروز هر گونه آلودگی و تباهی از میان برداشته شود.
روح حاکم بر روابط پسران و دختران باید روح پاکی و عفاف باشد. جوامعی که روابط دختران و پسران را تا اندازه ای آزاد گذاشته اند تجربه تلخی را متحمل گشته اند و به اشتباه خود اعتراف دارند.
دین مترقی اسلام می گوید: قلب با نگاه های آلوده، برخوردهای ناسالم و غیر عفیفانه کم کم تاریک می گردد، یاد خدا از قلب بیرون می رود، جاذبه نیرومند تمایلات جنسی بر آدمی غالب می شود، و چه بسا جوان دچار بلای خانمانسوز عشق و محبت نابجا گردد.
مفضل می گوید: از امام صادق (علیه السلام) درباره عشق نابجا پرسیدم فرمود:
قلب هایی هستند که از یاد خدا خالی می شوند، خدا نیز (عشق) و محبت غیر خود را به آنان می چشاند.(182)
و اگر کسی به این بلای خانمانسوز دچار شد باید با عفت و پرهیز و خود نگه داری خود را نجات دهد.
پیامبر صلی الله علیه و آله و سلم فرمود:
برگزیدگان امت من کسانی هستند که چون به بلایی دچار شوند عفت می ورزند پرسیدند: آن کدامین بلاست؟
فرمود: عشق (نابجا).(183)
دستورات و احکام اسلام همه حکیمانه و عادلانه است. اسلام نمی خواهد بی جهت برای کسی محدودیتی قائل شود و او را در تنگناهای اجتماعی قرار دهد. همه این احکام که به ظاهر محدود کننده هستند جهت حفظ آبرو و احترام انسان اند.
مکالمه
سخن گفتن پسران و دختران باید سالم، سنگین و به دور از هر گونه سودجویی باشد. خدا بر نیت ها و خیال های ما آگاه است.
سلام و احوالپرسی
هر گونه برخورد پسران و دختران باید در فضایی سالم و محیطی به دور از احتمال آلودگی باشد.
با آن که سیره پیامبر صلی الله علیه و آله و سلم این بود که به همه سلام می کرد و امامان معصوم (علیه السلام) نیز به پیروی از ایشان چنین می کردند از حضرت علی (علیه السلام) پرسیدند چرا به دختران جوان سلام نمی کنید؟
فرمود: می ترسم آهنگ صدایشان من را جذب کند، آنگاه زیانی که به من می رسد بیشتر از ثواب سلام کردن به آنها باشد.(184)
دستور العملی به جوانان
پافشاری اسلام به جوانان این است که هر چه سریعتر تشکیل خانواده داده و نیروی غریزی خود را از راه طبیعی و مشروع، ارضاء کنند. بنابراین هر گونه کامجویی و لذت جویی غیر طبیعی و نامشروع، حرام و ممنوع است و چه بسا جوانانی که با خود ارضایی جسم و روان خود را به تباهی می اندازند، و یا به آلودگی های دیگر تن می دهند. مسلماً جوانان پاک طینتی که با تعالیم نجات بخش اسلام آشنا هستند هرگز به انحراف و آلودگی تن نخواهند داد.
ولی اگر به هر دلیلی موفق به ازدواج نشدند به این توصیه و دستور العمل، توجه می کنند:
شخصی نزد پیامبر صلی الله علیه و آله و سلم آمد و از بی همسری شکوه کرد! پیامبر صلی الله علیه و آله و سلم او را به روزه گرفتن و مداومت بر آن توصیه فرمود.
آن شخص چنین کرد و غریزه اش را تعدیل کرد.(185)
بنابراین به خاطر داشته باشیم که کم خوری و به ویژه روزه گرفتن باعث سلامت تن و روان ما می گردد و بهترین عامل برای فرو کاستن شهوت و تعدیل غریزه جنسی است. ما می توانیم در کنار روزه گرفتن با پرداختن به سایر عبادات و دعاها، و ورزش، و اشتغال به کار و تلاش، اوقات فراغت خود را پر و غریزه خود را تعدیل کنیم.