راه سبز (احکام ویژه پسران)

نویسنده : ستاد اقامه نماز

3. بیماران مبتلا به تشنگی

بیمارانی که اگر روزه بگیرند زیاد تشنه می شوند اینها دو گروه هستند:
1. بیمارانی که اصلاً توان تحمل تشنگی را ندارند.
2. بیمارانی که تحمل تشنگی برای آنان مشقت و سختی فراوان دارد.
هر دو گروه در صورتی که پس از ماه مبارک نیز نتوانند روزه بگیرند از روزه گرفتن معاف هستند، ولی بنابر احتیاط واجب در حال روزه نباید بیشتر از مقداری که ناچار هستند آب بنوشند.
البته گروه دوم باید در برابر هر روز 750 گرم طعام به فقیر بدهند.(140)

14- صادقانه با خدا

و اعلمو انما غنمتم من شی ء فان لله خمسه و للرسول ولذی القربی و الیتامی و المساکین و ابن السبیل ان کنتم امنتم بالله.(141)
و بدانید که هر چیزی را به غنیمت گرفتید (و یا از راههای دیگر بدست آوردید) یک پنجم آن برای خدا و پیامبر و از آن خویشاوندان او و یتیمان و بینوایان و در راه ماندگان است اگر به خدا ایمان آورده اید.
وقتی به هوش آمد احساس خستگی شدیدی کرد. به این فکر فرو رفت که اینجا کجاست و برای چه کاری به اینجا آمده است. از امامزاده بیرون آمد. بار علوفه و گندم را برداشت و بر طرف روستای ساروق فراهان اراک به راه افتاد.
بین راه ناخودآگاه چیزهایی می خواند، کم کم فهمید که حافظ کل قرآن شده است. ناگاه یاد آن دو جوانی افتاد که در باغ امامزاده نزد او آمده بودند.
روی سکو کنار در باغ امامزاده نشسته بود و بار علوفه و گندمش را کنارش گذاشته بود که آن دو جوان خوش سیما نزد او آمدند و به او گفتند: نمی آیی برویم امامزاده، فاتحه ای بخوانیم.
محمد کاظم گفت: چرا، می خواهم بروم.
آن دو زودتر به امامزاده رفتند و مشغول خواندن چیزهایی شدند که محمد کاظم نمی فهمید.
یکی از آن دو به محمد کاظم گفت: چرا چیزی نمی خوانی؟
محمد کاظم گفت: سواد ندارم.
او دست خود را روی سینه محمد کاظم گذاشت و فشار داد و گفت: حالا بخوان!
و محمد کاظم همراه آن دو جوان آیه ای از قرآن را خواند.
ناگاه محمد کاظم خود را تنها دید و بیهوش بر زمین افتاد. محمد کاظم کم کم به روستا نزدیک می شد قلبش به شدت می تپید، هنوز به خوبی نمی دانست چه واقعه ای برایش رخ داده است.
وقتی به روستا رسید بی درنگ نزد امام جماعت روستا رفت. او پس از امتحانات فراوانی که از محمد کاظم کرد، به جمعیت کثیری که بر گرد محمد کاظم حلقه زده بودند، رو کرد و گفت:
کارش درست شده، یک مسأله مهمی برایش اتفاق افتاده...
محمد کاظم دیگر حرفی نداشت که بگوید، تنها سخنش این بود:
مردم! یادتان هست چند سال پیش وقتی روحانی مبلغ به روستایمان آمد و از خمس و زکات سخن به میان آورد. من با اربابم در میان گذاشتم و چون او نپذیرفت از این روستا هجرت کردم تا در جای دیگر با پول حلال زندگی کنم و سپس با درخواست شما به روستا برگشتم. از آن سال، همه ساله خمس و زکات مالم را می پردازم و تا می توانم به فقیران کمک می کنم، خدا نیز بر من تفضل کرد و این نعمت بزرگ را به من داد.
مردم! این راه به روی همگان باز است. شما هم تصمیم بگیرید و...(142)
چه زیبا و تحسین برانگیز
برخی جوانان از همان دوران کودکی با خمس و زکات آشنا می شوند و همان گونه که نماز می خوانند چنانچه اموال و درآمدی دارند، خمس و زکات آن را می پردازند.
آنان هنگامی که بالغ می شوند کاملاً با مسائل خمس و زکات آشنا هستند و در کنار نماز و روزه به آن عمل می کنند.
ما هم می کوشیم احکام خمس و زکات را فرا گرفته و به آن عمل کنیم. ابتدا با خمس و احکام آن آشنا می شویم.
در قدم اول باید بدانیم که اگر کسی از خودش در آمدی نداشته باشد و مخارج او را پدرش یا کس دیگری تأمین می کند خمس بر او واجب نیست ولی جوانی که کار می کند و مزد می گیرد یا اموال دیگری دارد که در آمدی از آن به دست می آید، باید خمس آن را بپردازد.
پس خمس تنها بر آدمهای پولدار واجب نیست بلکه شامل همه مردم می شود یعنی:
خمس بر تمام پسران و دختران بالغی که به گونه ای در آمدی دارند واجب است.(143)
آغاز سال خمسی
بعضی از جوانان می دانند که باید خمس بدهند ولی می گویند شنیده ایم که تنها در صورتی که پول ما یک سال نزدمان بماند و آن را خرج نکنیم باید یک پنجم (20%) آن را به عنوان خمس بپردازیم؛ این یک برداشت سطحی و ناقص از خمس است.
با اندکی توجه می توان مسأله خمس را به آسانی فرا گرفت و دیگران را نیز آگاه کرد.
1. دسته ای، درآمدشان در تاریخ معینی به دستشان می رسد؛ مانند حقوق بران و مزد بگیران جامعه.
2. دسته ای دیگر، درآمدشان به صورت تدریجی به دستشان می رسد؛ مانند تاجران و صنعتگران.
دسته اول، وقتی اولین درآمدشان به دستشان رسید، و دسته دوم از اولین روزی که شروع به فعالیت کردند و اولین سود را به دست آوردند سال خمسی شان آغاز می شود.(144)
سال خمسی
از آغاز سال خمسی تا گذشت یک سال کامل را سال خمسی می گویند. در این مدت هر گونه در آمدی که به دست بیاید و صرف هزینه های زندگی شود از قانون پرداخت خمس معاف است؛ البته این در صورتی است که هزینه ها از شأن اجتماعی ما بالاتر نباشند و در آنها زیاده روی و اسراف نکرده باشیم.(145)
قانون کلی خمس
وقتی که یک سال کامل از آغاز سال خمسی گذشت به اصطلاح می گویند: سر سال خمسی است. در این زمان موظفیم بر اساس قانون خمس به اموال و دارایی خود رسیدگی کنیم و اگر خمس به آنها تعلق گرفته است آن را بپردازیم.
ما به صورت کوتاه و کلی به وظیفه دسته اول اشاره می کنیم. عمده چیزهایی که خمس به آنها تعلق می گیرند عبارتند از:
1. پول: هر مقدار که در آن زمان داریم، ولی آنچه را که پدر یا مادر یا شخص دیگری به ما می دهد، هر چند اضافه آید خمس ندارد.
2. مواد مصرفی: هر اندازه که در آن زمان داریم. مواد مصرفی شامل خوراکیها، نوشیدنی ها و مواد سوختی می شود.(146)
این مطلب را به خاطر می سپاریم که اگر در آمدی، هر چند اندک و ناچیز داریم و آن را خرج زندگی مان می کنیم و یا برای زندگی آینده مان چیزی تهیه می کنیم حتماً باید سال خمسی داشته باشیم.
باید توجه داشت که مسأله خمس، ریزه کاریهایی دارد که در این مختصر نمی گنجد.
شایسته است جوانان عزیز و پاک طینت هر ساله به دفتر مرجع تقلید خود و یا به نماینده های آنان در استانها و شهرستانها مراجعه کنند و با محاسبه خمس و پرداخت آن هم به این فریضه بزرگ الهی جامه عمل بپوشانند و هم با ارتباط نزدیک خود با مراجع تقلید و نمایندگان آنها، از برکات و معنویات آنها بهره گیرند و پیوند خود را با منادیان دین و مشعل داران عزت و سربلندی مستحکم سازند.
زکات
و اقیموا الصلوة و اتوا الزکوة و ما تقدموا لانفسکم من خیر تجدوه عند الله.(147)
و نماز را به پا دارید و زکات را بدهید، و هر گونه نیکی که برای خویش از پیش فرستید، آن را نزد خدا باز خواهید یافت.
جوان به نماز ایستاده بود. آن گونه زیبا راز و نیاز می کرد که حضرت موسی (علیه السلام) از رفتن باز ایستاد و غرق تماشای او شد. با خود گفت: تا کنون نمازی به این زیبایی ندیده ام!
از جانب خداوند وحی آمد: این نماز را از او نمی پذیرم تا آن را با ادای زکات بیاراید. چرا که این دو با همند.(148)
از ادای این واجب الهی غافل نمانیم چرا که همانند خمس، بر ما واجب است.
زکات دو قسم است: زکات مال و زکات فطره.
زکات مال
زکات مال شامل افرادی می شود که یکی از اموال زیر را دارا باشند:
از محصولات: گندم، جو، خرما و کشمش.
از دام ها: گاو، گوسفند و شتر.
از سکه ها: طلا و نقره.
البته هنگامی زکات واجب می شود که: مال به حد نصاب معین برسد و شرایط دیگر را دارا باشد.(149)
زکات فطره
غروب شب عید فطر فرا رسیده، همه از اینکه توانسته اند یک ماه روزه بگیرند خوشحالند. پدر در فکر جدا کردن زکات فطره است.
زکات فطره بر هر فرد بالغ و عاقل و هشیاری که فقیر نباشد واجب می شود یعنی باید برای خود و تمام کسانی که نان خور او هستند، برای هر نفر سه کیلو از گندم یا جو یا خرما یا کشمش یا برنج یا ذرت و امثال اینها و یا پول یکی از اینها را جدا کند و فردا به مستحق بپردازد.
بنابراین زکات فطره ما بر عهده کسی است که مخارج ما را تأمین می کند.
توجه داشته باشیم که پرداخت زکات فطره را نمی توان از ظهر روز عید فطر تأخیر انداخت. ولی در هر صورت زکات فطره از عهده آدمی برداشته نمی شود.(150)
زکات فطره تنها بر روزه داران واجب نیست بلکه بر همه افرادی که فقیر نباشند و مخارجشان بر عهده دیگران (مثلاً پدر) نباشد اگر نتوانسته اند روزه بگیرند یا روزه نگرفته اند واجب است.

15- نظارت و دفاع همگانی

کنتم خیر امة اخرجت للناس تأمرون بالمعروف و تنهون عن المنکر و تؤمنون بالله.(151)
شما بهترین امتی هستید که برای مردم پدیدار شده اید، به کار پسندیده فرمان می دهید و از کار ناپسند باز می دارید و به خدا ایمان دارید.
نه، نمی مانم!
مدینه دیگر جای ماندن نیست!
دنیا دگرگون شده و ناشناسی نموده، خیرش رفته، پا در کفش می گذارد، از آن نمانده جز ریزش کاسه ای و زندگی ناچیزی چون چراگاه مرگبار!
نمی بیند حق را که بدان عمل نمی شود و باطل را که از آن جلوگیری نمی گردد! یادش به خیر!
آن شب برای دومین بار نزد قبر جدم رفتم و تا به صبح گریستم و با خدایم پیمان بستم:
بار خدایا! این قبر پیغمبر توست و من هم پسر دختر پیغمبرت هستم. می دانی به چه بلایی دچار شده ام!
بار خدایا به راستی من دوست معروف و دشمن منکر هستم...!
و آماده سفر شدم،
برادرم محمد بن حنیفه می گریست.
گفتم: من باید بروم، قلم و دوات بیاور چند جمله ای برای آیندگان به یادگار بنویسم. بدانند چرا مرگ را پسندیدم و هدفم چه بود.
... من برای شر و خودنمایی و به قصد فساد و ستم خروج نکردم، تنها برای اصلاح امت جدم قیام کردم می خواهم امر به معروف و نهی از منکر کنم و پیرو سنت و روش جد و پدرم باشم...(152)
حسین رفت و تمام هستی خود را فدا کرد تا امر به معروف و نهی از منکر زنده بماند، دین پایدار بماند. من و تو نیز بر می خیزیم و راه او را ادامه می دهیم. اگر بنشینیم منکر در ما نیز نفوذ خواهد کرد از کجا؟ از ره پنهان.
مقام معظم رهبری حضرت آیة الله خامنه ای دام ظله در همین راستا به شما جوانان عزیز می فرمایند:
بر جوانان عزیز لازم است که مسأله امر به معروف و نهی از منکر را با جدیت پیگیری نموده، شرایط و احکام شرعی آن را با دقت فرا گیرند و بر آنان است که این حرکت را گسترش داده و از روشهای اخلاقی و کارساز برای تشویق بر انجام معروف و جلوگیری از وقوع منکرات استفاده نمایند.(153)
معروف و منکر
در فرهنگ دینی به تمامی واجبات و مستحبات معروف و به تمامی محرمات و مکروهات منکر گفته می شود. بنابراین واداشتن افراد جامعه به کارهای واجب و مستحب امر به معروف و باز داشتن آنان از کارهای حرام و مکروه نهی از منکر نامیده می شود.
البته تنها درباره واجبات و محرمات ما موظفیم امر به معروف و نهی از منکر کنیم معروف ها مانند:
نماز - روزه - رعایت حجاب - اجرای عدالت - و احترام به والدین.
منکرها مانند: حرام خوری - ظلم و ستم - جلوه گری در برابر نامحرم - چشم چرانی - قمار بازی - اذیت و آزار والدین - دزدی - ارتکاب قتل و ریختن آبروی مؤمن.
جلوگیری از گناه در جامعه
پیشگیری از بروز گناهان علنی در جامعه، از راه قوانین و مجازاتها به تنهایی کارساز نیست. حضور مأمور در گوشه و کنار جامعه و نظارت همیشگی ناممکن است، بهترین راه برای پیشگیری و مقابله، ایجاد انگیزه عمومی بر این کار است. ابتکار اسلام در زمینه پیشگیری و مقابله با گناهان اجتماعی، از طریق نظارت مردمی امر به معروف و نهی از منکر نام دارد.
اهمیت امر به معروف و نهی از منکر تا آنجاست که پیامبر خدا افراد یک جامعه را به سرنشینان یک کشتی تشبیه فرموده اند که اگر یکی از آنان گوشه ای از کشتی را سوراخ کند، نه تنها به خود، که به دیگران نیز آسیب می رساند و همگان باید از کار او جلوگیری کنند.
واکنش های نخستین
اگر گناهی در جامعه رخ داد باید قبل از برخورد با گناهکار از آلوده شدن خود جلوگیری کنیم در این باره به چند دستور ایمنی اشاره می کنیم:
1. به مجلس گناه نرویم.
2. در مورد انجام گناه از هیچ کس (حتی از پدر و مادر) اطاعت نکنیم.
3. رضایت قلبی از عمل بدکاران، نداشته باشیم.
4. دوستی قلبی خود را از آنان قطع کنیم.
پس از مراقبت از خود، با سعه صدر و صبر و حوصله و با انگیزه اعتلای دین به امر به معروف و نهی از منکر مبادرت ورزیم.
راه و رسم امر به معروف و نهی از منکر
امر به معروف و نهی از منکر راه و رسمی دارد. هنر می خواهد ذوق و سلیقه می خواهد. لطافت روحی می طلبد.
با خشونت نمی توان کسی را به کاری واداشت و یا از کاری بازداشت. در امر به معروف و نهی از منکر به نکته های اساسی زیر توجه کنیم:
1. به جای تحقیر و توهین، ترغیب و تحسین کنیم.
2. برای جلوگیری از منکر، خود دچار منکر نشویم.
3. به جای پرخاش و عیب جویی، مهر و رأفت به خرج دهیم.
4. مصلحت طرف را نادیده نگیریم.
5. از خود خواهی و خود ستایی بپرهیزیم.
6. تنها خشنودی خدا را در نظر داشته باشیم.
7. خود را منزه از گناه و برتر از گنهکار نبینیم.
8. این را بدانیم که چه بسا گنهکار دارای صفات و اعمال نیک بسیاری نیز باشد.
9. در صورت نیاز، امر به معروف و نهی از منکر را تکرار کنیم.(154) و بدانیم که:
به یکباری نیاید کارها راست
به باید کرد ره را بارها راست
به یک ضربت نخیزد گوهر از سنگ
به یک دفعت نریزد شکر از تنگ(155)
شرایط امر به معروف و نهی از منکر
امر به معروف و نهی از منکر وقتی واجب می شود که شرایط زیر موجود باشد:
1. ابتدا، واجب و حرام، و معروف و منکر را بشناسیم.
2. اقدام ما بی فایده نباشد، لااقل احتمال تأثیر بدهیم.
3. گنهکار، در صدد ادامه و تکرار آن کار باشد.
4. اقدام ما، ضرر جانی، آبرویی یا مالی قابل توجه برای خودمان یا نزدیکان یا یاران و همراهانمان و یا سایر مؤمنان نداشته باشد؛ مگر آن که مسأله، خطیر و حساس باشد.(156)
مراتب امر به معروف و نهی از منکر
امر به معروف و نهی از منکر را باید پله پله، آهسته، و با نرمی و لطافت و خویشتنداری علمی نمود. تنبیه گنهکار نباید به انتقام و ظلم او بیانجامد. پس با احتیاط و آرامی این مراحل را طی می کنیم:
1. در مرحله اول با گنهکار به گونه ای برخورد می کنیم که بفهمد این طرز برخورد ما تنها به خاطر گناه اوست. مثلاً از او چهره بر می گردانیم یا با چهره گرفته و برافروخته با او مواجه می شویم و یا رفت و آمد خود را با او قطع می کنیم.
مراقب باشیم که در این رفتارها، حد اعتدال را مراعات کنیم و از زیاده روی جدا بپرهیزیم، چه بسا ملامت ها و برخوردهای ما گنهکار را بر ادامه کار جرأت دهد.
2. اگر رفتارهای ما کافی نبود به گفتار رو می آوریم و با زبان او را امر و نهی می کنیم. باز هم مراقب باشیم زبان ما خالی از نیش باشد. با نرمی و رعایت ادب و احترام اما با قاطعیت و صلابت وظیفه خود را انجام دهیم.
3. اگر رفتارها و گفتارهای ما راه به جایی نبرد متوسل به زور و اجبار می شویم. همانطور که اگر بیمار با توصیه و نسخه بهبود نیافت پزشک متخصص و دلسوز به جراحی می زند.(157)
جراحی روحی بسیار خطیرتر از جراحی بدنی است لذا این مرتبه، مراقبت ویژه می طلبد. به همین منظور و برای جلوگیری از هرج و مرج و ناامنی های اجتماعی رهبر معظم انقلاب این مرتبه را بر عهده نیروهای انتظامی و قضایی می دانند.(158)
دفاع
و لو لا دفع الله الناس بعضهم ببعض لهدمت صوامع و بیع و صلوات و مساجد یذکر فیها اسم الله کثیراً و لینصرن الله من ینصره ان الله لقوی عزیز.(159)
اگر خدا بعضی از مردم را به وسیله بعض دیگر دفع نمی کرد، صومعه ها و کلیساها و کنیسه ها و مساجدی که نام خدا در آنها بسیار برده می شود، سخت ویران می شد، و قطعاً خدا به کسی که (دین) او را یاری می کند، یاری می دهد، چرا که خدا سخت نیرومند شکست ناپذیر است.
اسلام، دین صلح و صفاست و همواره می کوشد تا همه مردم و ملتها در کنار هم برادرانه زندگی کنند ولی از آنجا که در هر زمان، ممکن است فردی یا گروهی به اسلام و مسلمانان حمله ور شده و در فکر از بین بردن آنان باشند، دفاع را بر همگان واجب کرده است.
دستور دفاع گرچه در برخی موارد همراه با کشتار و از بین بردن اموال مهاجمان است، ولی با روحیه انسان دوستی اسلام ناسازگار نیست همانطور که پزشک دانا و مهربان، پس از بی نتیجه ماندن دارو و درمان، عضو فاسد بدن را قطع می کند تا اعضای دیگر از خطر نابودی در امان بمانند.
انواع دفاع (160)
1. دفاع از اسلام و کشورهای اسلامی
2. دفاع از جان و حقوق شخصی
دفاع از اسلام و کشورهای اسلامی
اگر دشمن بر کشورهای اسلامی هجوم آورد،
یا نقشه دستیابی بر منافع اقتصادی یا نظامی مسلمانان را کشیده باشد،
و یا نقشه سلطه سیاسی بر کشورهای اسلامی را داشته باشد، بر تمام مسلمانان واجب است با هر وسیله ممکن، در برابر هجوم دشمنان ایستاده و با نقشه ها و توطئه های آنان مخالفت ورزند.
دفاع از جان و حقوق شخصی
1. جان مسلمانان محترم است و چنانچه کسی به انسان حمله آورد یا به افرادی که وابسته به وی هستند؛ مانند پسر، دختر، پدر، مادر و برادر هجوم آورد، دفاع و جلوگیری از او واجب است، اگر چه به قتل مهاجم بیانجامد.
2. اگر دزدی برای دزدیدن اموال انسان هجوم آورد، دفاع و جلوگیری از او واجب است.(161)
آموزش فنون نظامی
در این زمان که دانش نظامی پیشرفت بسزایی کرده و دشمنان اسلام به انواع سلاحهای پیشرفته مجهز شده اند، دفاع از اسلام و کشورهای اسلامی، بدون فراگیری فنون نظامی و آمادگی رزمی و تسلیحاتی ممکن نیست و از آنجا که دفاع، بدون آموزش نظامی امری است ناممکن، بر تمام افرادی که توانایی و قدرت یادگیری آن را دارند و احتمال می رود به شرکت آنان در جبهه دفاع از اسلام و کشور اسلامی نیاز پیدا شود، آموزش نظامی واجب است.