راه سبز (احکام ویژه پسران)

نویسنده : ستاد اقامه نماز

2. بیماران

بیمارانی که روزه گرفتن برای آنها ضرر دارد اگر بیماری آنها تا ماه مبارک سال آینده طول بکشد، قضای روزه هایی که نگرفته اند بر آنان واجب نیست ولی باید در برابر هر روز 750 گرم طعام به فقیر بدهند.(139)

3. بیماران مبتلا به تشنگی

بیمارانی که اگر روزه بگیرند زیاد تشنه می شوند اینها دو گروه هستند:
1. بیمارانی که اصلاً توان تحمل تشنگی را ندارند.
2. بیمارانی که تحمل تشنگی برای آنان مشقت و سختی فراوان دارد.
هر دو گروه در صورتی که پس از ماه مبارک نیز نتوانند روزه بگیرند از روزه گرفتن معاف هستند، ولی بنابر احتیاط واجب در حال روزه نباید بیشتر از مقداری که ناچار هستند آب بنوشند.
البته گروه دوم باید در برابر هر روز 750 گرم طعام به فقیر بدهند.(140)

14- صادقانه با خدا

و اعلمو انما غنمتم من شی ء فان لله خمسه و للرسول ولذی القربی و الیتامی و المساکین و ابن السبیل ان کنتم امنتم بالله.(141)
و بدانید که هر چیزی را به غنیمت گرفتید (و یا از راههای دیگر بدست آوردید) یک پنجم آن برای خدا و پیامبر و از آن خویشاوندان او و یتیمان و بینوایان و در راه ماندگان است اگر به خدا ایمان آورده اید.
وقتی به هوش آمد احساس خستگی شدیدی کرد. به این فکر فرو رفت که اینجا کجاست و برای چه کاری به اینجا آمده است. از امامزاده بیرون آمد. بار علوفه و گندم را برداشت و بر طرف روستای ساروق فراهان اراک به راه افتاد.
بین راه ناخودآگاه چیزهایی می خواند، کم کم فهمید که حافظ کل قرآن شده است. ناگاه یاد آن دو جوانی افتاد که در باغ امامزاده نزد او آمده بودند.
روی سکو کنار در باغ امامزاده نشسته بود و بار علوفه و گندمش را کنارش گذاشته بود که آن دو جوان خوش سیما نزد او آمدند و به او گفتند: نمی آیی برویم امامزاده، فاتحه ای بخوانیم.
محمد کاظم گفت: چرا، می خواهم بروم.
آن دو زودتر به امامزاده رفتند و مشغول خواندن چیزهایی شدند که محمد کاظم نمی فهمید.
یکی از آن دو به محمد کاظم گفت: چرا چیزی نمی خوانی؟
محمد کاظم گفت: سواد ندارم.
او دست خود را روی سینه محمد کاظم گذاشت و فشار داد و گفت: حالا بخوان!
و محمد کاظم همراه آن دو جوان آیه ای از قرآن را خواند.
ناگاه محمد کاظم خود را تنها دید و بیهوش بر زمین افتاد. محمد کاظم کم کم به روستا نزدیک می شد قلبش به شدت می تپید، هنوز به خوبی نمی دانست چه واقعه ای برایش رخ داده است.
وقتی به روستا رسید بی درنگ نزد امام جماعت روستا رفت. او پس از امتحانات فراوانی که از محمد کاظم کرد، به جمعیت کثیری که بر گرد محمد کاظم حلقه زده بودند، رو کرد و گفت:
کارش درست شده، یک مسأله مهمی برایش اتفاق افتاده...
محمد کاظم دیگر حرفی نداشت که بگوید، تنها سخنش این بود:
مردم! یادتان هست چند سال پیش وقتی روحانی مبلغ به روستایمان آمد و از خمس و زکات سخن به میان آورد. من با اربابم در میان گذاشتم و چون او نپذیرفت از این روستا هجرت کردم تا در جای دیگر با پول حلال زندگی کنم و سپس با درخواست شما به روستا برگشتم. از آن سال، همه ساله خمس و زکات مالم را می پردازم و تا می توانم به فقیران کمک می کنم، خدا نیز بر من تفضل کرد و این نعمت بزرگ را به من داد.
مردم! این راه به روی همگان باز است. شما هم تصمیم بگیرید و...(142)
چه زیبا و تحسین برانگیز
برخی جوانان از همان دوران کودکی با خمس و زکات آشنا می شوند و همان گونه که نماز می خوانند چنانچه اموال و درآمدی دارند، خمس و زکات آن را می پردازند.
آنان هنگامی که بالغ می شوند کاملاً با مسائل خمس و زکات آشنا هستند و در کنار نماز و روزه به آن عمل می کنند.
ما هم می کوشیم احکام خمس و زکات را فرا گرفته و به آن عمل کنیم. ابتدا با خمس و احکام آن آشنا می شویم.
در قدم اول باید بدانیم که اگر کسی از خودش در آمدی نداشته باشد و مخارج او را پدرش یا کس دیگری تأمین می کند خمس بر او واجب نیست ولی جوانی که کار می کند و مزد می گیرد یا اموال دیگری دارد که در آمدی از آن به دست می آید، باید خمس آن را بپردازد.
پس خمس تنها بر آدمهای پولدار واجب نیست بلکه شامل همه مردم می شود یعنی:
خمس بر تمام پسران و دختران بالغی که به گونه ای در آمدی دارند واجب است.(143)
آغاز سال خمسی
بعضی از جوانان می دانند که باید خمس بدهند ولی می گویند شنیده ایم که تنها در صورتی که پول ما یک سال نزدمان بماند و آن را خرج نکنیم باید یک پنجم (20%) آن را به عنوان خمس بپردازیم؛ این یک برداشت سطحی و ناقص از خمس است.
با اندکی توجه می توان مسأله خمس را به آسانی فرا گرفت و دیگران را نیز آگاه کرد.
1. دسته ای، درآمدشان در تاریخ معینی به دستشان می رسد؛ مانند حقوق بران و مزد بگیران جامعه.
2. دسته ای دیگر، درآمدشان به صورت تدریجی به دستشان می رسد؛ مانند تاجران و صنعتگران.
دسته اول، وقتی اولین درآمدشان به دستشان رسید، و دسته دوم از اولین روزی که شروع به فعالیت کردند و اولین سود را به دست آوردند سال خمسی شان آغاز می شود.(144)
سال خمسی
از آغاز سال خمسی تا گذشت یک سال کامل را سال خمسی می گویند. در این مدت هر گونه در آمدی که به دست بیاید و صرف هزینه های زندگی شود از قانون پرداخت خمس معاف است؛ البته این در صورتی است که هزینه ها از شأن اجتماعی ما بالاتر نباشند و در آنها زیاده روی و اسراف نکرده باشیم.(145)
قانون کلی خمس
وقتی که یک سال کامل از آغاز سال خمسی گذشت به اصطلاح می گویند: سر سال خمسی است. در این زمان موظفیم بر اساس قانون خمس به اموال و دارایی خود رسیدگی کنیم و اگر خمس به آنها تعلق گرفته است آن را بپردازیم.
ما به صورت کوتاه و کلی به وظیفه دسته اول اشاره می کنیم. عمده چیزهایی که خمس به آنها تعلق می گیرند عبارتند از:
1. پول: هر مقدار که در آن زمان داریم، ولی آنچه را که پدر یا مادر یا شخص دیگری به ما می دهد، هر چند اضافه آید خمس ندارد.
2. مواد مصرفی: هر اندازه که در آن زمان داریم. مواد مصرفی شامل خوراکیها، نوشیدنی ها و مواد سوختی می شود.(146)
این مطلب را به خاطر می سپاریم که اگر در آمدی، هر چند اندک و ناچیز داریم و آن را خرج زندگی مان می کنیم و یا برای زندگی آینده مان چیزی تهیه می کنیم حتماً باید سال خمسی داشته باشیم.
باید توجه داشت که مسأله خمس، ریزه کاریهایی دارد که در این مختصر نمی گنجد.
شایسته است جوانان عزیز و پاک طینت هر ساله به دفتر مرجع تقلید خود و یا به نماینده های آنان در استانها و شهرستانها مراجعه کنند و با محاسبه خمس و پرداخت آن هم به این فریضه بزرگ الهی جامه عمل بپوشانند و هم با ارتباط نزدیک خود با مراجع تقلید و نمایندگان آنها، از برکات و معنویات آنها بهره گیرند و پیوند خود را با منادیان دین و مشعل داران عزت و سربلندی مستحکم سازند.
زکات
و اقیموا الصلوة و اتوا الزکوة و ما تقدموا لانفسکم من خیر تجدوه عند الله.(147)
و نماز را به پا دارید و زکات را بدهید، و هر گونه نیکی که برای خویش از پیش فرستید، آن را نزد خدا باز خواهید یافت.
جوان به نماز ایستاده بود. آن گونه زیبا راز و نیاز می کرد که حضرت موسی (علیه السلام) از رفتن باز ایستاد و غرق تماشای او شد. با خود گفت: تا کنون نمازی به این زیبایی ندیده ام!
از جانب خداوند وحی آمد: این نماز را از او نمی پذیرم تا آن را با ادای زکات بیاراید. چرا که این دو با همند.(148)
از ادای این واجب الهی غافل نمانیم چرا که همانند خمس، بر ما واجب است.
زکات دو قسم است: زکات مال و زکات فطره.
زکات مال
زکات مال شامل افرادی می شود که یکی از اموال زیر را دارا باشند:
از محصولات: گندم، جو، خرما و کشمش.
از دام ها: گاو، گوسفند و شتر.
از سکه ها: طلا و نقره.
البته هنگامی زکات واجب می شود که: مال به حد نصاب معین برسد و شرایط دیگر را دارا باشد.(149)
زکات فطره
غروب شب عید فطر فرا رسیده، همه از اینکه توانسته اند یک ماه روزه بگیرند خوشحالند. پدر در فکر جدا کردن زکات فطره است.
زکات فطره بر هر فرد بالغ و عاقل و هشیاری که فقیر نباشد واجب می شود یعنی باید برای خود و تمام کسانی که نان خور او هستند، برای هر نفر سه کیلو از گندم یا جو یا خرما یا کشمش یا برنج یا ذرت و امثال اینها و یا پول یکی از اینها را جدا کند و فردا به مستحق بپردازد.
بنابراین زکات فطره ما بر عهده کسی است که مخارج ما را تأمین می کند.
توجه داشته باشیم که پرداخت زکات فطره را نمی توان از ظهر روز عید فطر تأخیر انداخت. ولی در هر صورت زکات فطره از عهده آدمی برداشته نمی شود.(150)
زکات فطره تنها بر روزه داران واجب نیست بلکه بر همه افرادی که فقیر نباشند و مخارجشان بر عهده دیگران (مثلاً پدر) نباشد اگر نتوانسته اند روزه بگیرند یا روزه نگرفته اند واجب است.