راه سبز (احکام ویژه پسران)

نویسنده : ستاد اقامه نماز

4. دوری از گناهان

در مسیر قله تقوا، راهزنانی کمین کرده اند تا قله پیمایان را با وعده های شیرین و کاذب خود از مسیر برگردانند. راهزنان قله تقوا؛ شیطان، هوای نفس و دوستان ناباب هستند که راهیان قله تقوا را به گناه دعوت می کنند.
کسی که می خواهد به قله تقوا برسد باید از شیرینی ها و لذتهای زودگذر گناهان به راحتی صرف نظر کند و روح پاک خود را به آنها نیالاید.
کسی که از هوس ها و لذتها و گناهان دوری می گزیند، کم کم قلب او نورانی و با صفا می گردد و با چشیدن لذتهای معنوی که نصیب او می گردد، راحت تر و آسان تر و با عشق و علاقه بیشتر به سوی قله تقوا حرکت می کند. روزه گرفتن ما را در این راه، یاری می دهد.
فوائد روزه گرفتن بیش از اینهاست که ذکر شد:
برخوردار شدن از صحت جسمی، همدردی با محرومان، یادآوری گرسنگی و تشنگی روز قیامت و ده ها فایده دیگر.
برای روزه گرفتن نیت می کنیم یعنی تصمیم می گیریم برای اطاعت فرمان خدا از اذان صبح تا اذان مغرب از کارهایی که روزه را باطل می کند پرهیز کنیم عمده آنها عبارتند از:
1. خوردن و آشامیدن
2. رساندن غبار غلیظ به حلق
3. فرو بردن تمام سر در آب
4. قی کردن
5. استمناء
6. باقی ماندن بر جنابت تا اذان صبح
7. نسبت دادن دروغ به خدا و پیامبر و جانشینان او.(130)
انواع روزه ها
روزه گرفتن گاهی واجب است و گاهی حرام، مستحب و یا مکروه.
روزه های واجب مانند: روزه ماه مبارک رمضان، روزه قضا، روزه کفاره، و روزه ای که به سبب نذر، عهد و یا سوگند بر انسان واجب می شود.(131)
روزه های حرام مانند: روزه عید فطر، و عید قربان، روزه مستحبی فرزند که سبب اذیت و آزار پدر و مادر شود، و بنابر احتیاط واجب روزه مستحبی زن که شوهر از آن نهی کرده باشد.(132)
روزه های مستحبی مانند: روزه پنجشنبه اول و آخر ماه و هر جمعه، روز مبعث، عید غدیر و عید نوروز.
روزه های مکروه مانند: روزه عاشورا، روزه مستحبی مهمان بدون اجازه میزبان، و روزه مستحبی فرزند بدون اجازه پدر.(133)
جبران ترک روزه
کسی که در ماه مبارک رمضان روزه نگرفته است براساس انگیزه و شرایط خاصی که داشته باید آن را جبران کند گاهی باید آن را قضا کند، گاهی علاوه بر قضا، کفاره نیز بر او واجب می شود، گاهی هم باید کفاره جمع بدهد و در برخی موارد مقداری طعام نیز باید به فقیر بپردازد.
قضای روزه
در برخی موارد انسان باید روزه ای را که نگرفته است قضا کند مانند:
1. بدون این که تحقیق کند صبح شده یا نه، کاری که روزه را باطل می کند انجام دهد بعد معلوم شود صبح بوده است.
2. مضمضه کند و آب بی اختیار فرو رود مگر آنکه برای وضو باشد.
3. غسل جنابت را فراموش کرده و با حال جنابت یک یا چند روز روزه بگیرد.
4. در شب ماه مبارک رمضان جنب باشد و (بنا به تفصیلی که در مسأله است) تا اذان صبح از خواب سوم بیدار نشود.(134)
قضا و کفاره
بعضی مواقع انسان باید روزه ای را که نگرفته است قضا کند و کفاره نیز بپردازد مانند:
1. با توجه و آگاهی، روزه نگرفته است.
2. اوائل بلوغ، احتمال می داده که بالغ شده است ولی در تحقیق سهل انگاری کرده و روزه هم نگرفته است.
3. شب ماه مبارک رمضان جنب بوده و می دانسته که اگر بخوابد تا صبح بیدار نمی شود تا قبل از اذان غسل کند و خوابیده و بیدار نشده است.
4. با توجه و آگاهی، روزه خود را باطل کرده است.
برای انجام کفاره می توان یکی از این دو راه را انتخاب کرد:
1. دو ماه روزه گرفت به گونه ای که سی و یک روز آن پی در پی باشد.
2. شصت فقیر را سیر کرد و یا به هر یک از آنها 750 گرم گندم یا برنج و مانند آن داد.
البته کسی که هیچیک از این دو برایش مقدور نیست هر اندازه که می تواند باید به فقیر طعام بدهد. و اگر اصلاً نمی تواند، باید استغفار کند.(135)
کفاره جمع
اگر روزه دار با کار حرامی روزه خود را باطل کند بنابر احتیاط واجب باید کفاره جمع بدهد. یعنی دو ماه روزه بگیرد و به شصت فقیر طعام بدهد و چنانچه برایش مقدور نبود هر کدام از کفاره ها که برایش میسور است انجام دهد.(136)
قضا و اطعام
در برخی موارد باید بر قضای روزه در برابر هر روز 750 گرم طعام به فقیر بدهد مانند:
1. در ماه مبارک رمضان به خاطر عذر مثلاً مسافرت یا بیماری روزه نگرفته است و پس از ماه مبارک رمضان با آنکه عذرش بر طرف شده است عمداً تا ماه رمضان سال آینده قضای روزه هایی را که خورده نمی گیرد.
2. در قضای روزه کوتاهی کند تا آنکه وقت تنگ شود آنگاه در تنگی وقت عذر دیگری برایش پیش آید مثلاً مریض شود.(137)
اطعام
اسلام دینی با گذشت و آسان گیر است، تمامی دستورات و فرامین آن با فطرت انسانها هماهنگ است.
از این رو کسانی را که توان روزه گرفتن ندارند از انجام این فریضه واجب، معاف دانسته است که عبارتند از:

1. سالخوردگان و پیران

1. سالخوردگانی که اصلاً توان روزه گرفتن ندارند.
2. سالخوردگانی که روزه گرفتن برای آنان مشقت و سختی دارد.
هر دو گروه در صورتی که پس از ماه مبارک نیز نتوانند روزه بگیرند، از روزه گرفتن معاف هستند البته گروه دوم باید در برابر هر روز 750 گرم طعام به فقیر بدهند.(138)

2. بیماران

بیمارانی که روزه گرفتن برای آنها ضرر دارد اگر بیماری آنها تا ماه مبارک سال آینده طول بکشد، قضای روزه هایی که نگرفته اند بر آنان واجب نیست ولی باید در برابر هر روز 750 گرم طعام به فقیر بدهند.(139)