راه سبز (احکام ویژه پسران)

نویسنده : ستاد اقامه نماز

11- آنجا کجاست؟

و اقیموا وجوهکم عند کل مسجد و ادعوه مخلصین له الدین.(106)
در هر مسجدی روی خود را مستقیم (به سوی قبله) کنید و در حالی که دین خود را برای خدا خالص گردانیده اید وی را بخوانید.
آنجا کجاست؟
پایگاه مقاومت در برابر هوی و هوس، شیطان و اهرمن،
میعاد پیامبران، امامان و پاکان عالم.
مجمع عمومی مسلمانان و مستضعفان،
میدان نمایش وحدت مسلمان علیه دشمنان اسلام،
بازار تقوا و ایمان، صلح و صفا، همدلی و همراهی،
فرشتگان چشم امید به آنجا دوخته اند، و اهریمنان از رونق آن نگرانند.
و به راستی آنجا کجاست؟
آنجا، مسجد است، خانه خدا، محل ارتباط خاک با افلاک، حلقه اتصال هیچ با همه چیز، و چه زیباست که به آنجا بشتابیم، زیاد به آنجا برویم، زودتر از همه برویم و دیرتر از همه برگردیم، با لباسهای تمیز و خوشبو به آنجا وارد شویم، در نظافت آن بکوشیم، و در برنامه های فرهنگی آن شرکت فعال داشته باشیم.
بنیانگذار جمهوری اسلامی حضرت امام خمینی قدس سره درباره اهمیت مساجد می فرماید:
مساجد را پر کنید که مساجد سنگرند و محراب یعنی جایی که حرب (جنگ و مبارزه) از آنجا آغاز می شود و محل حرب است. شیطانها از مساجد و نماز می ترسند، آنها می خواهند از نماز جلوگیری کنند و بعد از خالی کردن سنگرها، حمله کنند.(107)
نماز جماعت
اینان چه می کنند!
با هم می ایستند، با هم به رکوع می روند، با هم سر بر خاک می گذارند، با هم برمی خیزند، نظم و انضباط، وحدت و انسجام، صلح و صفا و یکدلی و یکرنگی از اجتماعشان پیداست. گویی در دلهایشان کینه و حسادتی نیست، قلبهاشان با هم پیوند خورده، همه با هم برادرند، اینان چه می کنند!
همه با هم در صف های منظم و پشت سر هم، از یک نفر که پیشاپیش آنها قرار گرفته پیروی می کنند.
اینان، همه مسلمانند و با هم نماز را به جماعت می خوانند و شکوه خود را به نمایش می گذارند. اینان خار چشم دشمنان اسلام هستند.
ندای اذان که به گوش تو می رسد تو را به این جمع باشکوه دعوت می کند، منادی حق را لبیک بگو. هر چه جمعیت نمازگزار بیشتر شود، ثوابش افزون تر است.
اگر عدد آنها از ده بگذرد پاداشی نصیب آنان می شود که قابل بیان و شمارش نیست.
اگر دنبال دوست خوب می گردی، و یا خواهان فردی دلسوز برای حل مشکلاتت هستی، اگر می خواهی با دیگران آشنا شوی، در حل مشکلات دیگران دخیل باشی، و از فردگرایی و خود خواهی به دیگر گرایی و خدا خواهی روی آوری، در جماعت برادران دینی خود به ویژه در نماز جماعت شرکت کن و اگر می خواهی تبعیت از رهبری را تمرین کنی، باز هم در نماز جماعت حاضر شو!
بر پایی نماز جماعت
یک نفر به عنوان امام جماعت جلو می ایستد، و حداقل یک نفر هم پشت سر او به عنوان مأموم می ایستد و به او اقتدا می کند نماز جماعت شکل می گیرد.
احکام نماز جماعت
1. جایگاه امام جماعت نباید از جایگاه مأمومین بالاتر باشد.(108)
2. مأمومین می توانند در مکانی بالاتر از امام بایستند. مثلا امام در صحن مسجد و مأمومین پشت بام بایستند ولی اگر ساختمان چند طبقه باشد، اشکال دارد.(109)
3. اگر نماز همه کسانی که در صف جلو هستند تمام شود یا همه آنها نیت فرادای نمایند. اگر فاصله به اندازه یک قدم بزرگ نباشد. نماز صف بعد به طور جماعت صحیح است و اگر بیشتر از این مقدار باشد، فرادی می شود و صحیح است.(110)
شرایط امام جماعت
1. امام جماعت باید بالغ و عادل باشد و نماز را صحیح بخواند.
2. اگر مأموم، مرد است امام جماعت نیز باید مرد باشد.
3. و اگر مأموم، زن است بنابر فتوای حضرت امام قدس سره احتیاط واجب آن است که امام جماعت او، مرد باشد.(111)
استفتاء از مقام معظم رهبری
س - چه وقت زن می تواند امام جماعت باشد؟
ج - اگر مأمومین تنها زنان باشند، امام جماعت می تواند زن باشد.(112)
وظیفه مأموم در نماز جماعت
1. احتیاط واجب آن است که تا تکبیر امام تمام نشده، مأموم تکبیر نگوید.(113)
2. مأموم باید غیر از حمد و سوره، همه چیز را خودش بخواند، ولی اگر رکعت اول یا دوم او، رکعت سوم یا چهارم امام باشد، باید حمد و سوره را (آهسته) بخواند.(114)
پیوستن به نماز جماعت
اگر در بین نماز جماعت خواستیم اقتدا کنیم باید توجه داشته باشیم که فقط در دو حالت می توان به جماعت پیوست:
1. وقتی که امام در حال قیام است و مشغول قرائت حمد و سوره یا تسبیحات اربعه و یا قنوت است.
2. وقتی که امام در رکوع است.(115)
چگونه اقتدا کنیم؟
اقتدا کردن و پیوستن به نماز جماعت حالت های مختلفی دارد که با کمی دقت می توان آنها را فرا گرفت.
اگر امام جماعت رکعت اول نماز را بخواند اقتدا کردن به او تا دو صورت پیدا می کند:
الف: امام جماعت، ایستاده و مشغول خواندن حمد و سوره است.
برای اقتدا کردن به او نیت می کنیم سپس تکبیرة الاحرام را با آرامش بدن می گوییم، حمد و سوره را نمی خوانیم و بقیه اعمال را همراه او انجام می دهیم.
ب: امام جماعت در رکوع است.
برای اقتدا کردن به او نیت می کنیم آنگاه تکبیرة الاحرام را با آرامش بدن می گوییم آن را یک رکعت به حساب می آوریم و بقیه نماز را همراه امام جماعت انجام می دهیم.
اگر امام جماعت رکعت دوم نماز را می خواند باز هم اقتدا کردن به او دو صورت پیدا می کند:
الف: امام جماعت، ایستاده و مشغول خواندن حمد و سوره و یا قنوت است.
برای اقتدا کردن، ابتدا نیت می کنیم سپس تکبیرة الاحرام را با آرامش بدن می گوییم؛ اگر امام جماعت حمد و سوره را می خواند، ساکت می مانیم آنگاه قنوت را همراه امام می خوانیم و رکوع و دو سجده را با او به جای می آوریم سپس وقتی امام، تشهد می خواند، بنابر احتیاط واجب به صورت نیم خیز می نشینیم.
(تا اینجا یک رکعت نماز خوانده ایم)
حال چنین عمل می کنیم:
اگر نماز امام جماعت، دو رکعتی است بر می خیزیم و بقیه نماز را خودمان می خوانیم.
اگر نماز امام جماعت، سه یا چهار رکعتی است همراه او بر می خیزیم وقتی امام، مشغول خواندن تسبیحات اربعه است، آهسته حمد و سوره و اگر وقت محدودتر بود فقط سوره حمد) را می خوانیم، آنگاه همراه با امام جماعت به رکوع و سجده می رویم.
(تا اینجا یک رکعت نماز خوانده ایم)
اگر نماز امام جماعت، سه رکعتی است همراه او تشهد را می خوانیم آنگاه:
الف: اگر نماز ما دو رکعتی بود همراه با امام جماعت سلام نماز را می خوانیم و نماز را به پایان می بریم.
ب: اگر نماز ما سه یا چهار رکعتی بود بر می خیزیم و بقیه نماز را خودمان می خوانیم.
اگر نماز امام جماعت، چهار رکعتی بود، امام جماعت پس از سجده برای انجام رکعت چهارم بر می خیزد ولی ما می نشینیم و تشهد نماز را می خوانیم.
آنگاه:
الف: اگر نماز ما دو رکعتی بود، سلام نماز را هم می خوانیم و نماز را به پایان می بریم.
ب: اگر نماز ما سه یا چهار رکعتی بود بر می خیزیم، تسبیحات اربعه را مثل همیشه سه بار (و اگر وقت، کافی نبود یک بار) می خوانیم آنگاه با امام، رکوع و سجود را انجام می دهیم.
(تا اینجا سه رکعت نماز خوانده ایم)
اگر نماز ما سه رکعتی بود همراه امام، تشهد و سلام را می خوانیم و نمازمان را به پایان می بریم.
اگر نماز ما چهار رکعتی بود می توانیم نیم خیز بنشینیم پس از تمام شدن تشهد و سلام برخیزیم و نمازمان را ادامه دهیم و اگر نخواستیم می توانیم پس از به جا آوردن سجده بلافاصله برخیزیم و نمازمان را ادامه دهیم.
ب: امام جماعت در حال انجام رکوع رکعت دوم است:
برای اقتدا به او ابتدا نیت می کنیم سپس تکبیرة الاحرام را با آرامش بدن می گوییم آنگاه به رکوع می رویم، ذکر رکوع را نیز با آرامش می گوییم آن را یک رکعت به حساب می آوریم و بقیه نماز را (به همان شیوه ای که در قسمت الف گفتیم) به جا می آوریم.
اگر امام جماعت رکعت سوم یا چهارم نماز را به جا می آورد در اینجا هم اقتدا کردن به او دو صورت پیدا می کند:
الف: امام جماعت ایستاده و مشغول خواندن تسبیحات اربعه است.
برای اقتدا کردن باید ابتدا وقت را بسنجیم چنانچه برای خواندن حمد و سوره (و یا حمد تنها) وقت داریم می توانیم اقتدا کنیم.
اگر وقت، کافی بود برای اقتدا کردن ابتدا نیت می کنیم سپس تکبیرة الاحرام را با آرامش بدن می گوییم آنگاه حمد و سوره (و اگر وقت، کم بود حمد را) آهسته می خوانیم سپس همراه با امام جماعت به رکوع می رویم و نماز را ادامه می دهیم (ادامه نماز را می توان از آنچه که قبلاً گفته شد به دست آورد و یا به توضیح المسائل مراجعه کرد.)
ب: امام جماعت در حال رکوع رکعت سوم یا چهارم است.
برای اقتدا کردن ابتدا نیت می کنیم سپس تکبیرة الاحرام را با آرامش بدن می گوییم آنگاه به رکوع می رویم و ذکر رکوع را نیز با آرامش می گوییم، آن را یک رکعت به حساب می آوریم و نماز را با امام جماعت ادامه می دهیم. (کیفیت ادامه نماز مثل قسمت الف می باشد.)(116)

12- سیل رحمت

یا ایها الذین امنوا اذا نودی للصلوة من یوم الجمعة فاسعوا الی ذکر الله و ذروا البیع ذلکم خیر لکم ان کنتم تعلمون.(117)
ای کسانی که ایمان آورده اید، چون برای نماز جمعه ندا در داده شد، به سوی ذکر خدا بشتابید، و داد و ستد را واگذارید. اگر بدانید، این برای شما بهتر است.
باز هم آسمان ابری است، باران می آید، آب در خیابان و کوچه پس کوچه ها به راه افتاده، آبها به هم می پیوندند، خاک و خاشاک را با خود می برند، دیگر در و دیوار شهر غباروبی شده است، درختان و گلها با نشاط شده اند، پرندگان نغمه شادی سر می دهند. و بار دیگر چهره شهر زیبا و آراسته گردیده، چه خبر است؟!
باز هم روز جمعه است و این سیل خروشان امت است که به نماز جمعه می آیند، می آیند تا عظمت و شکوه اسلام را به نمایش بگذارند، خار و خاشاک شرک و نفاق را از جامعه بزدایند، بر چهره دشمنان اسلام سیلی بزنند، می آیند تا از اوضاع سیاسی اجتماعی کشور خود و جهان اسلام باخبر شوند و در حل مشکلات آنها شریک گردند، می آیند تا راههای مقابله با دشمنان قسم خورده اسلام را فرا گیرند، می آیند تا دست در دست هم دهند و بر فرق استکبار جهانی بکوبند، روز جمعه است، کارهامان را رها کنیم و به این جمعیت انبوه بپیوندیم.
رسول خدا صلی الله علیه و آله و سلم فرمود: هر کس سه جمعه پیاپی، بدون عذر، در نماز جمعه شرکت نکند بر دل او مهری از نفاق (و دورویی) زده می شود.(118)
امام جمعه
1. امام جمعه از سوی ولی امر مسلمین (رهبر) منصوب می شود.(119)
2. شرایطی که درباره امام جماعت گفته شده، در امام جمعه نیز معتبر است.
3. شایسته است امام جمعه اینگونه باشد:
از اوضاع سیاسی کشور و جهان اسلام باخبر باشد.
مصالح اسلام و مسلمین را بشناسد.
شجاع باشد.
در اظهار حق و ابطال باطل، صریح باشد.
از حب دنیا و ریاست، پرهیز کند.(120)
بر پایی نماز جمعه
1. نماز جمعه دو رکعت است مانند نماز صبح، ولی دو خطبه دارد که توسط امام جمعه قبل از نماز بیان می شود.
2. نماز جمعه دو قنوت مستحبی دارد یکی در رکعت اول، پیش از رکوع، دیگری در رکعت دوم پس از رکوع.
3. نماز جمعه، از نماز ظهر کفایت می کند (خواندن نماز ظهر واجب نیست).
4. نمازگزار جمعه، بنابر احتیاط واجب باید به خطبه ها گوش دهد.(121)
اعتکاف
بستر خویش را برچیده، کمربند همت را محکم بسته، از خانه و زندگی بیرون آمده و به سوی مسجد می آید او به این خلوتگاه برای عبادتی بزرگ می آید.
همه ساله ده روز آخر مبارک رمضان را به این امر اختصاص می دهد،(122) در این ایام کارش ارتباط با خداست، گاهی دعا می خواند، گاهی قرآن تلاوت می کند، گاهی به نماز بر می خیزد، روزها روزه می گیرد، از جلوه های زودگذر و فریبنده دنیا به دور است، از خواب و استراحت صرف نظر کرده و از غوغای کوچه و بازار فاصله گرفته است.
آن قدر به این عبادت علاقه مند است که چون جنگ بدر در ماه مبارک رمضان واقع شد و نتوانست به مقصود و مراد خود برسد، سال آینده بیست روز آخر ماه مبارک را به آن اختصاص داد.(123)
به راستی او کیست؟ و این عبادت باعظمت کدام است؟
او محمد صلی الله علیه و آله و سلم است و این عبادت، اعتکاف است.
اعتکاف نه از صدر اسلام که در زمان پیامبران پیشین نیز مورد توجه بوده است و خداوند به ابراهیم و اسماعیل امر می کند تا خانه او را برای اعتکاف کنندگان، پاک و پاکیزه کنند.(124)
همه ساله در کشور ما در بیشتر شهرها مراسم اعتکاف برگزار می شود. شرکت جوانان در این مراسم، بر شور، حرارت، اخلاص و صفای آن می افزاید، شما نیز می توانید با گروهی از جوانان در مسجد جامع شهر خود گرد آیید و به این عبادت بزرگ بپردازید.
اعتکاف از اذان صبح شروع می شود و روز اول، دوم، روزه، مستحب است و روز سوم واجب می شود و اگر تا غروب روز سوم در مسجد بمانیم، کافی است.
در حال اعتکاف، برخی از کارها حرام است، مانند:
1. خروج از مسجد جز برای کارهای ضروری
2. بوییدن عطر و گل
3. خرید و فروش
4. جدال در امور دنیایی و دینی برای غلبه بر دیگری و اظهار فضل و برتری بر او.(125)
اعتکاف برنامه ای فشرده برای تهذیب نفس و خود سازی، دوری از شهوت ها و پیدا کردن اخلاق حسنه است اعتکاف را به تنهایی نیز می توان انجام داد و همچنین در تمام اوقات سال می توان به این عبادت پرداخت (ولی باید در روزهایی که روزه گرفتن در آنها حرام است، نباشد).
در ایام البیض ماه مبارک رجب یعنی روزهای سیزدهم، چهاردهم و پانزدهم این ماه برنامه باشکوه اعتکاف در بیشتر شهرهای کشورمان برگزار می شود.
حضور جوانان در این برنامه عبادی بسیار چشم گیر و تحسین برانگیز است.
رسول خدا صلی الله علیه و آله و سلم درباره عظمت اعتکاف کنندگان فرمود:
اعتکاف کننده، خود را از گناه باز می دارد، بنابراین ثواب کسی را دارد که همه خوبیها را انجام داده است.(126)

13- در سوگ هجران

یا ایها الذین امنوا کتب علیکم الصیام کما کتب علی الذین من قبلکم لعلکم تتقون.(127)
ای کسانی که ایمان آورده اید! روزه بر شما مقرر شده است، همان گونه که بر کسانی که پیش از شما بودند مقرر شده بود، باشد که پرهیزگاری کنید.
مرواریدهای اشک بر چهره رخشانش پراکنده می گشت. نشسته بود و دو زانوی غم را در بغل گرفته بود.
انگار جانش بود که از کالبد بیرون آمده بود و می رفت و او در فراقش چنین می گریست.
گاهی بر می خاست و بی تابانه چند قدمی راه می رفت. گاهی هم فروتنانه خود را به سجده می انداخت و زمزمه می کرد:
درود بر تو، ای گرامی ترین وقت هایی که با ما مصاحب و یار بودی و ای بهترین ماه در روزها و ساعتها!
درود بر تو، ای ماهی که آرزوها در آن بر آورده است و کردار شایسته در آن فراوان!
درود بر تو، ای همنشینی که احترام و گرامیداشت تو هنگام آمدنت بزرگ است و غم هجران تو بس جانکاه!
درود بر تو ای همسایه ای که دلها با آمدن تو نرم و فروتن گردید و گناهان در آن کاستی گرفت!
درود بر تو ای یاری دهنده ای که ما را بر چیره شدن بر شیطان یاری کردی، و ای همنشینی که راههای نیکی را آسان نمودی!
درود بر تو چه طولانی بودی بر گناهکاران و چه با هیبت و عظمت بودی در دلهای اهل ایمان!
بار خدایا ما اهل این ماه هستیم(128)...!
این نه یک بار که کار همه ساله او بود.
او امام سجاد (علیه السلام) بود که در فراق ماه مبارک رمضان چنین می گریست.
اولیاء الهی همه دلبسته ماه مبارک رمضان و دلباخته روزه گرفتن بوده اند، آنها در غیر ماه مبارک رمضان هم تا می توانستند روزه می گرفتند. مگر روزه، چه حقیقتی دارد که اولیاء الهی دلباخته آن بوده اند؟
قرآن روزه گرفتن را راهی مطمئن و امید بخش برای رسیدن به قله تقوا و پرهیزگاری معرفی کرده است.
برای رسیدن به قله تقوا، به نیروهایی نیازمندیم که با روزه گرفتن بخشی از آنها تأمین می شود، ما به چند تا از آنها اشاره می کنیم.
برخی از آثار روزه