مصباح الشریعه

نویسنده : علامه مصطفوی

مقدمه:

با تایید و توجه پروردگار مهربان
در مقدمه کتاب مصباح الشریعه که متن آن به وسیله این جانب منتشر شده است: به طور تفصیل و تحقیق از خصوصیات آن کتاب شریف بحث و بیان گردیده است و فعلا فرصت برای تحقیق و تتبع بیشتر نداریم .
و در این جا اضافه می کنیم که کتاب به طور مسلم از مراکز وحی و الهیام رفته شده، و بوسیله شخصیتی که ارتباط با عالم غیب داشته است تالیف شده است .
در این کتاب دقائق معارف و اسرار حقایق و لطائف اخلاقیات و مراحل سیر و سلوک و خصوصیات مراتب ایمان، به اندازه ای دقیق و تحقیقی و عمیق ذکر شده است که کمترین نقطه ضعف و انحراف و سستی در خلال جملات و مطالب آن دیده نمی شود و آنچه مسلم است این کتاب در مرتبه فوق کتب مولفه متداوله علماء و محققین و عرفا است.
و روی این نظر با تایید پروردگار متعال و توفیق او: خواستم ترجمه و توضیحی از این کتاب باندازه فهم محدود و ضعیف خود، بیان کنم، تا برادران عزیز که علاقمند باین مطالب بوده و در صراط سیر و سلوک و تکمیل نفس و درک فیوضات الهی هستند از حقایق و معارف و لطافت این کتاب شریف استفاده کنند و چون اصل کتاب و همچنین ترجمه و توضیح آن باختصار و اجمال نوشته شده است از مطالعه کنندگان گرامی تقاضاء می شود که در مطالعه آن کمال دقت را داشته و هر باب و فصلیرا با نهایت توجه و بتکرار مطالعه نمایند . و ضمنا متن کتاب بر اساس تصحیح سابق تنظیم شده است و. چون دو نسخه خطی دیگر و یک نسخه شرح لاهیجانی که با همت بلند دوست عزیز و دانشمند معظم جناب آقای محدث ارموی ( و فقه الله تعالی امرضاته ) مطبوع شده است در اختیار ما بود در بعضی از موارد استدراک شده و تغییرات مختصری حاصل شده است.
پس این مجموعه، گذشته از ترجمه و توضیح: از لحاظ تصحیح و مقابله متن کتاب نیز بر نسخه سابق در مواردی امتیاز پیدا می کند. و ما در مقام اختلاف نسخ: آنچه را که مناسبتر است متن قرار داده و عبارات و کلمات دیگر را در میان پرانتز ذکر نمودیم.
و هر باب را بدو یا سه قسمت تقسیم کرده و بعد از ذکر متن ترجمه آن را توام با مختصر توضیح نوشته و سپس نتیجه دقیق و حاصل آنمطلب را بیان ساده یاد آور شدیم.
ضمنا معلوم شود که تالیف این کتاب شریف در ایام مسافرتهای این جانب به زیارت اعتبار مقدسه و بدون وسائل عادی صورت گرفته است و از این لحاظ از نقل روایات وارده و مطالب منقوله دیگر معذور بودیم و فقط برای استشهاد و شیرین بودن: اشعار مناسبی بعدا آورده شد.
امید است از این مجموعه بهره معنوی و اخروی برای مطالعه کنندگان عزیز و برای این بنده محجوب حاصل گردد.
و ما توفیقی الا بالله العزیز المتعال علیه توکلت والیه انیب
طهران - 1398 هجری قمری حسن مصطفوی

متن: مصباح الشریعه

بسم الله الرحمن الرحیم
الحمد لله الذی نور قلوب العارفین بذکره، و قدس ارواحهم بسره، و نزه افئدتهم لفکره ( بفکره )، و شرح صدورهم بنوره، و انطقهم بثنائه و شکره،
و شغلهم بخدمته، و وفقهم لطاعته، و استعبدهم بالعباده علی مشاهدته،
و دعاهم الی رحمه و صلی الله علی محمد امام المتقین و قائد الموحدین و مونس المقربین، و علی الله المنتخبین الابرار الاخیار، و سلم تسلیما کثیرا
ترجمه
حمد و ستایش مخصوص پروردگاریستکه قلوب عارفین را بواسطه ذکر و یاد خود منور و روشن فرموده است و ارواح آنان را بتوجه باطنی و فیض معنوی خود تقدیس و پاک کرده است و باطن دلهای آنانرا از تیرگیها تنزیه و تطهیر نموده است تا توفیق تفکر درباره او را پیدا کنند و سینه های آنان را به نور خود منشرح و باز کرده است و زبان آنانرا بثناء و شکر و خود گویا فرموده است و پیوسته آنانرا به خدمت و بندگی خود مشغول ساخته است و آنانرا به طاعت خود موفق فرموده است و آنانرا به بندگی دعوت کرده است که بوسیله عبادت بمقام مشاهده انوار جلال و جمال الهی نائل گردند، و آنان را او را بسوی رحمت خود خوانده است.
و صلوات و رحمت پروردگار بر خاتم النبیین محمد (ص ) باد که پیشوای پرهیزگاران و رهبر اهل توحید و انیس مقربین است و بر آل اطهار او باد که پاکان و نیکوکاران و برگزیدگان از مردم هستند و سلام و درود فراوان برساند خداوند آنانرا.
شرح:
بطوریکه در این خطبه شریفه می گوید تنها وسیله نورانیت قلوب ذکر و یاد خداوند متعال است و نورانیت قلوب وسیله انشراح صدور است و هنگامی قلوب منشرح و منور گردد که تاریکیهای اعمال و اخلاق سوء از زوایای دل برطرف و زائل گردد تا اعضاء و جوارح برای طاعت و عبادت پروردگار متعال مهیا شده و آثار طهارت و نورانیت باطن در ظواهر هویدا گشته و جبروت سلطان حق در قلوب پرتو افکند.

متن:

اما بعد: فهذا کتاب مصباح الشریعه و مفتاح الحقیقه: من کلام الامام الحاذق و فیاض الحقایق، جعفر بن محمد الصادق، علی آبائه و علیه الصلواه و السلام، و هو مبوب علی ماه باب
ترجمه:
بعد از حمد و صلوات و سلام این کتاب( مصباح الشریعه و مفتاح الحقیقه ) است از سخنان امام حاذق و بخشاینده و آموزنده حقایق، جعفر بن محمد الصادق، که درود پروردگار و مومنین بر پدران بزرگوار و بر حضرت او باد، و این مرتب گشته است بر صد باب.
شرح:
شرح و تفضیل خصوصیات این کتاب و انتساب آنرا به حضرت امام جعفر بن محمد الصادق( ع ) در مقدمه آن که در سال ( 1378 - ه ) در طهران طبع و منتشر شده است ذکر نموده و ثابت کردیم که این کتاب شریف، لفظ و عبارات آن حضرت نیست و بلکه بهترین و پرارزشترین مجموعه ایست که یکی از بزرگان برجسته شیعه، آداب و معارف واخلاق و سنن مذهب شیعه جعفری را در مقابل مولفات مذاهب دیگر تالیف و تدوین فرموده، و بتناسب این مرام نسبت آنرا به حضرت صادق( ع ) که یگانه مروج و مبین احکام و آداب این مذهب است نسبت داده است و حقیقت این نسبت از لحاظ معنی و حقیقت است نه لفظ و عبارت:
و احتمال قوی دارد که: مولف بزرگوار این کتاب شریف، تمام این مطلب را از روایات و اخبار منقوله از حضرت صادق( ع ) استنباط و استنتاج کرده و مضامین و معانی آنها را به این صورت ترتیب و تنظیم کرده است .
و بهر صورت این کتاب شریف از بهترین و جامعترین کتب شیعه است که در آداب و حکم و معرف کتابی به این اختصار که جامع دقایق و لطایف اخلاق بوده و در عین حال در نهایت اتقان و اعتبار تالیف شده باشد به دست ما نرسیده است
این است که سید جلیل و علامه ز اهد علی بن طاوس ( رضی الله عنه )می فرماید لازمست که شخص مسافر این کتاب شریف را با خود همراه بردارد، زیرا آن بهترین کتاب جامع و لطیفی است که انسان را در راه سلوک به خدا کمک کرده و اسرار و حقایق آئین مقدس اسلام را تعلیم می دهد .