سیمای متهجدین

نویسنده : سید حسن موسوی

نماز شب بی روح

67 - شیخ طوسی از پدرش از شیخ مفید از حسین بن علی تمار از محمدبن یحیی بن سلیمان از داود از جعفربن اسماعیل از عمرو از مقیری، از ابی هریره منقول است که رسول خدا(صلی الله علیه و اله) فرمود:رب صائم حظه من صیامه الجوع و العطش، و رب قائم حظه من قیامه السهر ؛ یعنی چه بسا روزه اش جز گرنگی و تشنگی ثمری نمی یابد و چه بسا نماز شب خوانی که از شب زنده داریش جز بیداری بهره ای نمی گیرد.(191)
68 - از پیامبر(صلی الله علیه و اله) منقول است که فرمود:لیجیئن أقوام یوم القیامه لهم من الحسنات کجبال تهامه، فیو بهم الی النار؛ یعنی روز قیامت گروههایی می آیند که به اندازه کوههای تهامه حسنات دارند، دستور داده می شود به آتش بروند.عرض کردند: ای پیامبر خدا! آیا نماز گذار هستند؟ فرمود:کانوا یصلون و یصومون و یأخذون و هنا من اللیل لکنهم کانوا اذا لاح لهم شی ء من الدنیا و ثبوا علیه ؛ یعنی نماز می خوانند، روزه می گیرند و بخشی از شب را به عبادت می گذرانند؛ ولی وقتی برایشان چیزی از دنیا جلوه کرد به سویش حمله می برند.(192)

علت محرومیت از نماز شب ونتیجه آن

69 - عمران بن موسی از حسن بن علی بن نعمان از پدرش از بعضی بزرگان نقل می کند که مردی خدمت امیر المومنین (علیه السلام) آمده و عرض کرد: یا امیرالمومنین!(نمی دانم به چه علتی) من نماز شب محروم شده ام.پس امیرالمومنین (علیه السلام) فرمود:أنت رجل قد قیدتک ذنوبک ؛ یعنی تو مردی هستی که گناهانت ترا به بند کشیده است.(193)
70 - علی بن حکم از حسین بن حسن کندی از امام صادق (علیه السلام) نقل می کند که ان اجل لیکذب الکذبه فیحرم بها صلاه اللیل، فاذا حرم بها صلاه اللیل حرم بها الرزق ؛ یعنی شخص گاهی دروغ می گوید و به واسطه آن از نافله شب محروم می گردد و چون از نماز شب محروم شد از روزی مقدر بی نصیب می گردد.(194)
71 - از محمدبن أحمدبن اسحاق از محمدبن سلیمان دیلمی از پدرش که از اصحاب حضرت صادق (علیه السلام) بود منقول است که آن حضرت به وی فرمود:یا سلیمان! لا تدع قیام اللیل فان المغبون من حرم قیام اللیل ؛ یعنی ای سلیمان! دست از بیداری شب برمدار که مغبون آن کسی است که از نماز شب محروم ماند.(195)
72 - یوسف بن منکر از پدرش جابربن عبدالله نقل می کند گه رسول خدا (صلی الله علیه و اله) فرمود: قالت ام سلیمان بن داود لیسلمان: یا بنی و و ایاک و کثره النوم بااللیل فان کثره النوم بااللیل تدع الرجل فقرا یوم قیامه؛ یعنی مادر سلیمان بن داود (علیه السلام) به سلیمان (علیه السلام) گفت: فرزندم! از زیاد خوابیدن در شب بپرهیز، همانا زیاد خوابیدن در شب، باعث تهیدستی و فقر در روز قیامت می شود.(196)

وقت نماز شب و اقامه آن در اول شب

73 - در ارشاد القلوب است که از امام باقر (علیه السلام) درباره وقت نماز شب سوال شد، آن حضرت فرمود:الوقت الذی جاء عن جدی رسول الله صلی الله علیه و اله) أنه قال: ینادی فیه منادی الله عزوجل: هل من داع فاجبیه؟ هل من مستغفر فأغفرله؟ قال السائل. من هو؟ قال: الوقت الذی وعد یعقوب فیه بنیه بقوله سوف أستغفر لکم ربیقال: و ما هو؟ قال: الوقت الذی قال الله فیه و المستغفرین بالأسحاران صلاه اللیل فی آخر أفضل منها قبل ذلک، و هو وقت الاجابه، و هی هدیه المومن الی ربه، فأحسنوا هدایاکم الی ربکم، یحسن الله جوایزکم، فانه لا یواظب علیها الا مومن أو صدیق؛ یعنی وقت نماز شب همان گونه که رسول خدا صلی الله علیه و اله) فرموده اند وقتی است که در آن منای پروردگار (عزوجل) ندا می دهد: آیا دعا کننده ای است تا اجابتش کنم؟ آیا آمرزش خواهی هست تا بیامرزمش؟ سئوال کننده پرسید: آن چه وقت است؟ حضرت فرمود: وقتی است که یعقوب در آن به فرزندانش وعده استغفار داد، به نص قرآن که می فرماید: سوف أستغفر لکم ربی پرسید: آن چه وقت است: فرمود: وقتی است که خداوند درباره آن فرمود: و المستغفرین بالأسحار . همانا نماز شب در آخر شب در آخر شب بهتر است از به جای آوردن آن در اول شب.چون آن وقت، زمان استجابت دعا است و هدیه مومن به پروردگارش می باشد.پس هدیه هدایای خویش به سوی پروردگارتان را نیکو کنید تا خداوند پاداش شما را نیکو سازد و همانا بر نماز شب مداومت نمی نماید مگر مومن یا صدیق.(197)
74 - از امام صادق (علیه السلام) مروی است که فرمود:صل صلاه اللیل متی شئت من اول اللیل أو من آخر، بعد أن تصلی العشاء الآخره، و توتر بعد صلاه اللیل؛ یعنی بعد از این نماز عشاء را به جا آوردی نماز شب را در اول شب یا آخر شب، هر وقت می خواهی به جای آور و پس از نماز شب، وتر را نیز به جای آور.(198)
75 - ابن أبی قره از زراره نقل می کند که مردی از امیرالمومنین (علیه السلام) از وتر سوال کرد که آیا می توان آن را در اول شب به جای آورد یا نه؟ حضرت به او اجازه نفرموند و وقتی بین دو صبح، امی المومنین (علیه السلام) خارج شد تا به مسجد برود، ندا داد:أین السائل عن الوتر نعم ساعات الوتر هذه؛ یعنی کجاست سوال کنند از وتر؟ بلی حالا وقت وتر است.سپس برخاسته و وتر را به جای آورد.(199)
76 - ابو بصیر از امام صادق (علیه السلام) نقل کرده که فرمود:اذا خشیت أن لاتقوم آخر اللیل أو کانت بک عله أو أصابک برد فصل صلوتک و أوتر من أول اللیل ؛ یعنی هر گاه ترس این داشتی که آخر شب به نماز برنخیزی یا مبتلا به بیماری بودی یا سرمای هوا بر تو اثر گذاشت، در ابتدای شب نماز خود را بخوان و نافله وتر را به جای آور.(200)
77 - عبدالله بن حسن از جدش علی بن جعفر از برادرش امام موسی کاظم (علیه السلام) نقل می کند که شخصی از حضرتش درباره کسی که بواسطه خوف از بیدار نشدن، نماز شبش را پس از نماز خفتن به جای آورد سوال نمود: آیا اجرای دارد یا بر وی قضای آن لازم است؟ حضرت در پاسخ فرمود:لا صلوه حتی یذهب الثلث الاول من اللیل، و القضاء بالنهار أفضل من تلک الساعه؛ یعنی نمازی که ندارد تا این که یک سوم از شب بگذارد و قضا کردن آن در روز نسیب به اول به اول شب افضل است.(201)
78 - عبدالرحمن بن عبدوس از علی بن محمدبن قتیبه از فضل بن شاذان نقل کرده، هنگامی که از امام رضا (علیه السلام) پرسیده شد: آیا برای مسافر و مریض جائز است که نماز شب را در اول شب به جای آورد؟ در جواب فرمود:لا شتغاله و ضعفه لیحرز صلاته فیستریح المریض فی وقت راحته، و یشتغل المسافر بأشتغاله و ارتحاله و سفره ؛ یعنی به خاطر کار و ضعف (جائز است) و به جهت این که نمازش را حفظ نماید می تواند این کار را انجام دهد تا مریض در وقت راحتش استراحت نموده و مسافر به کار و سفرش بپردازد.(202)
79 - امام صادق (علیه السلام) فرمود:احب صلاه اللیل الیهم آخر اللیل؛ یعنی محبوب ترین (زمان برای) نماز شب در نظر (متقین)، آخر شب است.(203)