سیمای متهجدین

نویسنده : سید حسن موسوی

نماز شب، خلوت با معشوق

63 - محمدبن سنان از مفضل روایت می کند که گفت: شنیدم از مولایم امام صادق (علیه السلام) که فرمود:کان فیما ناجی الله عزوجل به موسی بن عمران (علیه السلام) أن قال له: یا ابن عمران کذب من زعم أنه یحبنی فاذا جنه اللیل نام عنی، ألیس کل محب یحب خلوه حبیبه؟ها أنا ذا یا ابن عمران مطلع علی أحبائی اذا جنهم اللیل حولت أبصار هم فی قلوبهم، و مثلت عقوبتی بین أعینهم، یخاطبونی عن المشاهده، و یکلمونی عن الحضور، یا ابن عمران هب لی من قلبک الخشوع و من بدنک الخضوع ومن عینیک الدموع فی ظلم اللیل، و ادعنی فانک تجدنی قریبا مجیبا؛ یعنی وقتی موسی بن عمران (علیه السلام) با خداوند در حال مناجات بود خداوند خطاب به وی فرمود: ای پسر عمران! دروغ نگویید آنکه مدعی محبت من است ولی وقتی شب او را فرا رسد می خوابد، آیا مگر هر عاشقی خلوت با معشوق را دوست ندارد؟ هان ای پسر عمران! این منم که بر دوستان مطلم.چون شب آنانرا فرا گیرد چشو دلشان را دگرگون می سازم و عقوبتم را در مقابل دیدگانش مجسم می سازم؛ بدان گونه که از راه شهود و رویارویی با من به مخاطبه می پردازد و حضورا با من به گفتگو می نشینند.ای پسر عمران! قلبی خاشع و تنی متواضع و اشکی ریزان به من اختصاص ده و در ظلمت شب مرا بخوان که مرا نزدیک و اجابت کننده خواهی یافت.(187)
64 - حسین بن علی بن فضال از ثعلبه بن میمون از علی بن العزیز روایت می کند که امام باقر (علیه السلام) فرمود:ألا أخبرک بأصل الاسلام و فرعه و ذروته و سنامه ؛ آیا ریشه و شاخه و بلندترین قله اسلام را به تو معرفی کنم؟ عرض کردم: بلی فدایت شوم.فرمود:أصله الصلاه، و فرعه الزکاه، و ذروته و سنامه الجهاد فی سبیل الله، ألا أخبرک بأبوات الخیر؟ الصلوم جنه و الصدقه تخط الخطیئه، و قیام الرجل فی جوف اللیل یناجی ربه، ثم تلا تتجافی جنوبهم عن المضاجع یدعون ربهم خوفا و طمعا و مما رزقناهم ینفقون ؛ یعنی ریشه اش نماز است و شاخه اش زکات و قله مرتفعش جهاد است.آیا می خواهی تمام ابواب خیر را به تو معرفی کنم؟ روزه سپری است در مقابل آتش و صدقه محو کننده گناه است و برخاستن انسان در دل شب او را به یاد خدا می اندازد.سپس آیه 16 از سوره مبارکه سجده را تلاوت فرمود.(188)
65 - ابی سعید خدری از پیامبر (صلی الله علیه و اله) روایت کرده که آن حضرت فرمود:اذا أیقط الرجل أهله من اللیل و صلیا کتبا من الذاکرین الله کثیرا و الذاکرات ؛ یعنی وقتی مروی همسرش را از خواب بیدار کرده و با هم به نماز بایستند خداوند ایشان را از جمله مردان و زنانی می نویسد که بسیار خدا را ذکر گفته اند.(189)
66 - أحمدبن حسن قطان از احمدبن یحیی بن زکریا از بکربن عبدالله بن حبیب از تمیم بن بهلول از أبی معاویه از أعمش از امام صادق (علیه السلام) در روایتی طولانی که در آن از ائمه و علایم امامت سخن به میان آمده، نقل کرده که فرمود:و دینهم الورح و العفه و الصدق و الصلاح و الاجتهاد، و أداء الأمانه الی البر و الفاجر و طول و السجود، و قیام اللیل و اجتناب المحارم و انتظار الفرج بالصبر و حسن الصحبه و حسن الجور.(190)؛ و روش آنان پرهیزکاری و پاکدامنی و راستی و صلاح و تلاش و بازگرداندن امانت چه حساب آن شخص نیکو کار باشد یا فاجر و طول سجده و شب زنده داری و پرهیز از محارم، انتظار فرج به همراه شکیبایی و حسن همسایگی و مصاحبت است.

نماز شب بی روح

67 - شیخ طوسی از پدرش از شیخ مفید از حسین بن علی تمار از محمدبن یحیی بن سلیمان از داود از جعفربن اسماعیل از عمرو از مقیری، از ابی هریره منقول است که رسول خدا(صلی الله علیه و اله) فرمود:رب صائم حظه من صیامه الجوع و العطش، و رب قائم حظه من قیامه السهر ؛ یعنی چه بسا روزه اش جز گرنگی و تشنگی ثمری نمی یابد و چه بسا نماز شب خوانی که از شب زنده داریش جز بیداری بهره ای نمی گیرد.(191)
68 - از پیامبر(صلی الله علیه و اله) منقول است که فرمود:لیجیئن أقوام یوم القیامه لهم من الحسنات کجبال تهامه، فیو بهم الی النار؛ یعنی روز قیامت گروههایی می آیند که به اندازه کوههای تهامه حسنات دارند، دستور داده می شود به آتش بروند.عرض کردند: ای پیامبر خدا! آیا نماز گذار هستند؟ فرمود:کانوا یصلون و یصومون و یأخذون و هنا من اللیل لکنهم کانوا اذا لاح لهم شی ء من الدنیا و ثبوا علیه ؛ یعنی نماز می خوانند، روزه می گیرند و بخشی از شب را به عبادت می گذرانند؛ ولی وقتی برایشان چیزی از دنیا جلوه کرد به سویش حمله می برند.(192)

علت محرومیت از نماز شب ونتیجه آن

69 - عمران بن موسی از حسن بن علی بن نعمان از پدرش از بعضی بزرگان نقل می کند که مردی خدمت امیر المومنین (علیه السلام) آمده و عرض کرد: یا امیرالمومنین!(نمی دانم به چه علتی) من نماز شب محروم شده ام.پس امیرالمومنین (علیه السلام) فرمود:أنت رجل قد قیدتک ذنوبک ؛ یعنی تو مردی هستی که گناهانت ترا به بند کشیده است.(193)
70 - علی بن حکم از حسین بن حسن کندی از امام صادق (علیه السلام) نقل می کند که ان اجل لیکذب الکذبه فیحرم بها صلاه اللیل، فاذا حرم بها صلاه اللیل حرم بها الرزق ؛ یعنی شخص گاهی دروغ می گوید و به واسطه آن از نافله شب محروم می گردد و چون از نماز شب محروم شد از روزی مقدر بی نصیب می گردد.(194)
71 - از محمدبن أحمدبن اسحاق از محمدبن سلیمان دیلمی از پدرش که از اصحاب حضرت صادق (علیه السلام) بود منقول است که آن حضرت به وی فرمود:یا سلیمان! لا تدع قیام اللیل فان المغبون من حرم قیام اللیل ؛ یعنی ای سلیمان! دست از بیداری شب برمدار که مغبون آن کسی است که از نماز شب محروم ماند.(195)
72 - یوسف بن منکر از پدرش جابربن عبدالله نقل می کند گه رسول خدا (صلی الله علیه و اله) فرمود: قالت ام سلیمان بن داود لیسلمان: یا بنی و و ایاک و کثره النوم بااللیل فان کثره النوم بااللیل تدع الرجل فقرا یوم قیامه؛ یعنی مادر سلیمان بن داود (علیه السلام) به سلیمان (علیه السلام) گفت: فرزندم! از زیاد خوابیدن در شب بپرهیز، همانا زیاد خوابیدن در شب، باعث تهیدستی و فقر در روز قیامت می شود.(196)