سیمای متهجدین

نویسنده : سید حسن موسوی

سحر، وقت استجابت دعا

47 - از امام صادق (علیه السلام) منقول است که فرمود:یستجاب الدعاء فی اربعه مواطن: فی الوتر و بعد الفجر و بعد الظهر و بعد المغرب؛ یعنی دعا در چهار مورد به استجابت می رسد: در نمز وتر، پس از سپیده دم، پس از نماز ظهر و پس از نماز مغرب.(171)
48 - در وصایای ابوذر (علیه الرحمه) است که از رسول خدا (صلی الله علیه و اله) سوال شد که کدام قسمت شب برتر و افضل است؟ فرمود:جوف اللیل الغابر؛ یعنی میانه شب تاریک.(172)
49 - پیامبر گرامی اسلام (صلی الله علیه و اله) در وصایایش به حضرت علی (علیه السلام) فرمود:یا علی صل من اللیل و لو قدر حلب شاه، و بالأسحار فادع، فان عند ذلک لا تردد دعوه، قال الله تبارک و تعالی:و المستغفرین بالأسحار؛ یعنی ای علی! در شب نماز بخوان اگر چه قدر دوشیدن گوسفندی باشد و در سحرها او را بخوان که در آن هنگام هیچ دعایی رد نمی شود چنانچه خداوند (تبارک و تعالی) فرمود:و المستغفرین بالأسحار.(173)
50 - از عمربن اذینه نقل شده که می گوید از امام صادق (علیه السلام) شنیدم که فرمود:ان فی اللیله ساعه ما یوافق فیها عبد مومن یصلی و یدعو الله فیها الا استجاب له؛ یعنی در شب ساعتی است که بنده مومن در آن ساعت توفیق نماز خواندن و دعا کردن نمی یابد، مگر این که خداوند دعایش را مستجاب می گرداند.گفتم: خداوند شما را به راه راست بدارد، آن چه ساعتی است؟ فرمود:اذا مضی نصف اللیل و بقی السدس الأول من اول النصف الثانی ؛ یعنی وقتی نصف شب گذشت و یک سوم اول از ابتدای نیمه دوم شب باقی ماند.(174)
51 - محمدبن موسی بن متوکل از علی بن حسین سعد آبادی از احمدبن ابی عبدالله برقی از محمدبن احمد جامورانی از حسن بن علی بن ابی حمزه بطائنی ازمندل بن علی از ابی صباح کنانی از امام صادق (علیه السلام) نقل می کند که فرمود:ان الله عزوجل یحب من عباد المومنین کل دعاء، فعلیکم بالدعاء فی السحر الی طلوع الشمس فانها ساعته تفتح فیها أبواب السماء، و تهذب الریاح، و تقسیم فیها الأرزاق، و تقضی فیها الحوائج العظام؛ یعنی به درستی که خداوند (عزوجل) هر دعایی را از بندگان مومنش دوست می دارد، پس بر شما باد به دعا کردن در سحر تا طلوع خورشید؛ زیاد در آن وقت، ساعتی است که درهای آسمان باز است، بادها وزیدن گرفته، روزی انسانها در آن وقت تقسیم گشته و در آن ساعت، حاجتهای بزرگ بندگان برآورده می گردد.(175)
52 - شیخ طوسی از پدرش از شیخ مفید از محمدبن عمر جعابی از ابن عقیده از محمدبن یوسف از محمدبن زیاد از أبی أیوب خزاز از محمدابن عبده نیشابوری نقل می کند که به امام صادق (علیه السلام) عرض شد مردم از پیامبر (صلی الله علیه و اله) روایت می کنند که ساعتی در شب است که نیست بنده مومنی که او را در این ساعت بخواند مگر اینکه دعایش را مستجاب گرداند؟ حضرت فرمود: بله (چنین ساعتی هست).عرض شد فدایت شوم آن چه وقتی از شب است؟ حضرت فرمود:مابین النصف اللیل الی الثلث الباقی منه؛ یعنی مان نصف شب تا یک سوم باقی مانده از آن.عرض شد آیا آن شب معینی است یا هر شب است؟ فرمود: بل کله لیلهیعنی بلکه هر شب است.(176)
53 - ابن أبی یعفور نقل می کند که از امام صادق (علیه السلام) پرسیدم: فدایت شوم مرا خبر دهید که کدام ساعت بنده به خدا نزدیکتر است و خدا به او. نزدیکتر است.فرمود:اذا قام فی آخر اللیل، و للعیون هادئه، فیمشی الی وضوئه حتی یتوضه بأسبغ و وضوء ثم یجی ء حتی یقوم فی مسجده فیوجه وجهه الی الله، و یصف قدیمه، و یرفع صوته و یکبر و افتتح الصلاه فقرأأجزاء و صلی رکعتین و قام لیعید صلاته ناداه مناد من عنان السماء و ملائکته محیطه بک من لدن قدمیک الی عنان السماء، و الله ینادی: عبدی لو تعلم من تناجی اذا ما انفتلت؟ ؛ یعنی چون آخر شب برخیزد در حالی که چشمها در خوابند، وضویی شاداب گرفته و در عبادتگاه خود بایستد و با حضور قلب و توجه دل به خدا، تکبیر نماز گفته وبا تلاوت قسمتهایی از قرآن، دو رکعتنماز به جای آورده و آنگاه برخیزد برای ادامه نماز، در این.وقع از سوی آسمان و از جانب عرش این ندا برخیزد: ای بنده خدا خوان! لحال احسان و بر و خیر از جانب اعلای آسمان بر سرت در حال ریزش است و فرشتکان از کنار قدمهایت تا آسمان اطراف را گرفته اند و خدا ندا می کند: ای بنده من! اگر بدانی با که در حال گفتگو و راز ونیازی، انفتال از خود نشان نمی دهد و راوی گوید گفتم: فرزند رسول خدا، قربانت شوم مقصود از انفتال چیست؟ امام در حالی که صورت خود را به سمت پشت سر می چرخانید فرمود:فذالک الانفتال؛ یعنی انفتال، این است (که صورت و بدنت را برگردانی).(177)
54 - آیه 98 سوره یوسفسوف استغفر لکم ربی اشاره به طلب بخشش حضرت یعقوب (علیه السلام) نسبت به خطای فرزندانش (به چاه انداختن حضرت یوسف (علیه السلام)) دارد.امام صادق (علیه السلام) در تفسیر این آیه می فرمایند:أخر هم الی السحر؛ یعنی این که اان را تا سحر به تأخیر انداخت ( چون سحر وقت اجابت دعا است و قصد داشت از خداوند تبارک و تعالی در آن وقت میمون برای آنها طلب استغفار کند.)(178)

استغفار در سحرگاهان

55 - در قصص راوندی به اسناد زیادی از صدوق از محمدبن علی ماجیلویه از عمویش أبی القاسم از محمدبن علی صیرفی از شریف بن سابق از فضل بن أبی قره سمندی از امام صادق (علیه السلام) نقل شده که فرمود:یا فضل ان أفضل ما دعوتم الله بالأسحار، قال الله تعالی و بالأسحار هم یستغفرون ؛ یعنی ای فضل! همانا بهترین چیزی که خداوند شما را بدان دعوت نموده، (توجه) به سحرهاست؛ همان قول خداوند تعالی که می فرماید: بالأسحار هم یستغفرون.(179)
56 - احمدبن محمدبن یحیی عطا از پدرش، از احمدبن عیسی از حسن بن محبوب از عمربن یزید نقل می کند که ظاهرا امام صادق (علیه السلام) فرمودند:من قال فی وتر اذا أوتر، استغفر الله و اتوب الیه، سبعین مره و هو قائم، فواظب علی ذلک حتی یمضی له سنه کتبه الله عند من المستغفرین بالأسحار، و وجهت له المغفره من الله عزوجل یعنی هر که در نماز وتر خود در حالی که ایستاده است هفتاد مرتبه بگوید: استغفرالله و اتوب الیه و یک سال بر این کار مداومت نماید، خداوند دی را از استغفار کنندگان در سحرگانهان نوشته، و آمرزش وی برخدا (عزوجل) لازم و حتمی می گردد.(180)
57 - به سند صحیح از عبدالرحمن بن أبی عبدالله از امام صادق (علیه السلام) نقل شده است که فرمود:القنوت فی الوتر الاستغفار و فی الفریضه الدعاء؛ یعنی در قنوت وتر استغفار و در قنوت فرضیه دعا کنید. (181)
58 - در روایات است که پیامبر گرامی اسلام (صلی الله علیه و اله) در نماز وتر هفتاد مرتبه استغفار می کرد و هفت مرتبه می فرمود:هذا مقام العائذ بک من النار.(182)
59 - صاحب علل الشرایع از پدرش از سعدبن عبدالله از احمدبن محمد از محمدبن اسماعیل بن بزیع، از أبی اسماعیل سراج از ابن مسکان از عبدالله بن أبی یعفور از امام صادق (علیه السلام) نفل می کند که فرمود:استغفرالله فی الوتر سبعین مره، تنصب یدک الیسری و تعد بالیمنی ؛ یعنی خداوند را در وتر هفتاد بار استغفار کن، دست چپت را بلند کرده و با دست راستت بشمار.(183)

دعا کردن به چهل مومن

60 - از پیامبر (صلی الله علیه و اله) مروی است که فرمود:ما من عبد یقوم من اللیل فیصلی رکعتین و یدعو فی سجوده لأربین من أصحابه یسمی بأسمائهم و أسماء آبائهم الا و لم یسأل الله تعالی شیئا الا أعطاء؛ یعنی کسی نیست که در شب برخاسته و دو رکعت نماز به جای آورد و در سجده اش چهل نفر از مومنین را به نام خود و پدرانشان دعا نماید، مگر اینکه خداوند تعالی هر آنچه بخواهند دیشان عطا می فرماید.(184)
61 - ابن أبی عمیر از هشام بن سالم از امام صادق (علیه السلام) روایت می کند که فرمود:من قدم أربعین من المومنین ثم دعا استجیب له، یتأکد بعد الفراغ من صلوه اللیل یقول و هو ساجد؛ یعنی هر که چهل نفر از مومنین را دعا کردن مقدم دارد سپس برای خود دعاکند، دعایش مستجاب می گردد.نیز بعد از نماز شب در حالی که سجده است بگوید:اللهم رب الفجر، و اللیالی العشر، و الشفع و الوتر، و اللیل اذا یسر، و رب کل شی ء، و اله کل شی ء، صل علی محمد و آل محمد، و افعل بی و بفلان و فلان ما أنت أهله و لا تفعل بنا ما نحن أهله، یا أهل التقوی و أهل المغفره.(185)