سیمای متهجدین

نویسنده : سید حسن موسوی

آثار نماز شب در قبر و برزخ

40- امام رضا (علیه السلام) فرمود:علیکم بصلاه اللیل فما من عبد یقوم آخر اللیل فیصلی ثمان رکعات و رکعتی الشفع و رکعه الوتر، و استغفر الله فی قنوته سبعین مره الا اجیر من عذاب القبر و من عذاب النار، و مدله فی عمره، و وسع علیه فی معیشته ؛ یعنی بر شما باد به نماز شب.هیچ بنده ای نیست که در آخر شب بپا خواسته، 8 رکعت نافله شب و 2 رکعت شفع و 1 یک رکعت وتر را بجای آورد و در قنوت وتر هفتاد مرتبه استغفار طلبد؛ مگر اینکه خداوند وی را از عذاب قبر و عذاب دوزخ نجات می بخشد، عمرش را طولانی کرده، به معیشت و زندگیش وسعت می دهد.(164)
41 - نوفلی از سکونی امام صادق (علیه السلام) از امام باقر (علیه السلام) نقل می کند که فرمود: ابوذر رحمه الله نزد کعبه ایستاده، به موعظه مردم مشغول بود تا این که فرمود:وصل رکعتین فی سواد اللیل لو حشته القبور؛ یعنی برای نجات از وحشت قبر، دو رکعت نماز در سییاهی شب بجای آور.(165)
42 - خداوند (تبارک و تعالی) به حضرت موسی (علیه السلام) وحی نمود که قم فی ظلمه اللیل اجعل قبرک روضه من ریاض الجنان؛ یعنی در تاریکی شب بپاخیز تا قبرت را باغی از باغهای بهشت سازم.(166)
43 - از پیامبر (صلی الله علیه و اله) مروی است که فرمود:صلاه اللیل سراج لصاحبها فی ظلمه القبر؛ یعنی نماز شب برای صاحبانش چراغی است در تاریکی قبر.(167)

آثار نماز شب در قیامت

44 - از امام صادق (علیه السلام) منقول است که فرمود:کل عین ساهره یوم القیامه الا ثلاث عیون: عین سهرت فی سبیل الله، و عین غضب عن محارم الله، و عن بکت من خشیه الله؛ یعنی هر چشمی در روز قیامت بیدار است به استثنای سه چشم: چشمی که ددر راه خدا بیدار بماند، که از آنچه حرام شده است، بسته ماند و چشمی که از ترس خدا گریه کند.(168)
45 - جعفربن علی بن حسن از جدش حسن بن علی از عباس بن عامر از جابر از عبیده حذاء از أبی جعفر از امام صادق (علیه السلام) نقل می کند که فرمود: قول خداوند که می فرماید:تتجافی جنوبهم عن المضاجع شاید پنداری که درباره کسانی است که شب را نمی خوابند؟ گوید: گفتم خدا و رسولش و فرزند رسولش داناترند.فرمود:لا بد لهذا البدان أن تریحه حتی یخرج نفسه، فاذا خرج النفس استراح البدن، و رجع الروح، و فیه قوه علی العمل، فانما ذکر هم تتجافی جنوبهم عن المضاجع یدعون بهم خوفا و طعما أنزلت فی امیرالمومنین (علیه السلام) و أتباعه من شیعتنا، ینامون فی اول اللیل، فاذا ذهب ثلثا اللیل أوما شاء الله فزعوا الی ربهم را غبین مرهبین طامعین فیها عنده، فذکرهم الله فی کتابه، فأخبرک الله بما أعطاهم أنه أسکنهم فی جواره و أدخلهم جنته و آمن وفهم و أذهب رعبهم ؛ یعنی برای بدن چاره ای نیست جز این که به خواب رود، تا این که روح از بدنش مفارقت نماید.پس هنگامی که نفس خوارج شد بدن استراحت می کند و روح باز می گردد و در آن نیروی دوباره ای برای عمل ایجاد می شود.پس به درستی که نص شریف که می فرماید:تتجافی جنوبهم عن المضاجع یدعون ربهم خوفا و طمعادر مورد امیرالمومنین (علیه السلام) و پیروان آن حضرت از شیعیان ما نازل شد که در اول شب خوابیده و هنگامکی که یک سوم یا آنچه خواست پروردگار است گذشته به درگاه پروردگارشان. می شتابند در حالی که طالب وترسان به آنچه نزد اوست طمع می ورزند.لذا خداوند ایشان را در کتابش یاد نموده است و پروردگار به تو اعلام نموده که ایشان رادر قرب و همسایگی خویش جای داده و ایشان را به بهشتش وارد می سازد و از ترس ایمنشان ساخته و وحشت را از ایشان می برد.
گوید: گفتیم فدایت شوم، اگر من در آخر شب برخیزم، چه بگویم؟ فرمود: بگو الحمدالله رب العالمین واله المرسلین، و الحمدالله الذی یحیی الموتی و یبعث من فی القبور، فانک اذا قلتها ذهب عنک رجز الشیطان و وسواسه؛ یعنی هر گاه این ذکر را بگوی کید و وسوسه شیطان از تو دور می شود.(169)
46 - أبی بصیر از امام صادق (علیه السلام) از پدرانش نقل می کند که رسول خدا (صلی الله علیه و اله) فرمود:فی الجنه غرفا یری ظاهرها من باطنا، و باطنا من ظاهرها، یسکنها من امتی من أطاب الکلام، و أطعم الطعام، و أفشی السلام، و أدام الصیام، و صلی بااللیل و الناس نیام؛ یعنی در بهشت غرفه هایی است که ظاهر آنها دیده می شود، ساکن می شوند در آنها از امت من افرادی که کلام پاکیزه دارند، اطعام طعام می کنند و سلام را اظهار می کنند و در روزه گرفتن مداومت می نمایند و نماز شب می خوانند در حالی که مردم در خواب هستند. علی (علیه السلام) فرمود:یا رسول الله و من یطیق هذا من امتک؛ یعنی ای رسول خدا! چه کسی از امت تو طاقت ایت اعمال را دارد! حضرت رسول (علیه السلام) فرمود:یا علی أوما تدری ما أطابه الکلام!؟ قال: اذا أصبح و أمسی سبحان الله و الحمدلله و لا الاالله، والله اکبر عشر مرات، و اطعم الطعام نفقه الرجل علی عیاله، و أما ادامه الصیام فهو أن یصوم الرجل شهر رمضان و ثلاثه أیام فی کل شهر یکتب له صوم الدهر، و أما الصلوه باللیل و الناس نیام فمن صلی المغرب و العشا الاخره، و صلاه الغداه فی المسجد فی جماعه فکانما احیا اللیل کله، و افشاء السلام أن لا یبخل بالسلام علی أحد من المسلمین ؛ یعنی ای علی! نمی دانی پاکیزه کردن کلام چیست!؟ به موقع صبح و عصر سبحان الله و الحمدلله و لا اله الاالله و الله اکبررا ده بار بگوید، و اطعام طعام این است که مرد مخارج زندگی خانواده اش را تامین کند، و مداومت در روز این است که شخص ماه رمضان، و سه روز از هر ماه را روزه بگیرد، (در این صورت) برایش روزه دهر نوشته می شود واما نماز شب در حال خواب بودن مردم؛ هر کس نماز مغرب و عشا بخواند، و نماز صبح را به جماعت در مسجد برگذار کند، مثل ایت است که همه شب زنده داری کرده است و افشای سلام این است که در سلام کردن به هیچ مسلمانی بخل نورزد.(170)

سحر، وقت استجابت دعا

47 - از امام صادق (علیه السلام) منقول است که فرمود:یستجاب الدعاء فی اربعه مواطن: فی الوتر و بعد الفجر و بعد الظهر و بعد المغرب؛ یعنی دعا در چهار مورد به استجابت می رسد: در نمز وتر، پس از سپیده دم، پس از نماز ظهر و پس از نماز مغرب.(171)
48 - در وصایای ابوذر (علیه الرحمه) است که از رسول خدا (صلی الله علیه و اله) سوال شد که کدام قسمت شب برتر و افضل است؟ فرمود:جوف اللیل الغابر؛ یعنی میانه شب تاریک.(172)
49 - پیامبر گرامی اسلام (صلی الله علیه و اله) در وصایایش به حضرت علی (علیه السلام) فرمود:یا علی صل من اللیل و لو قدر حلب شاه، و بالأسحار فادع، فان عند ذلک لا تردد دعوه، قال الله تبارک و تعالی:و المستغفرین بالأسحار؛ یعنی ای علی! در شب نماز بخوان اگر چه قدر دوشیدن گوسفندی باشد و در سحرها او را بخوان که در آن هنگام هیچ دعایی رد نمی شود چنانچه خداوند (تبارک و تعالی) فرمود:و المستغفرین بالأسحار.(173)
50 - از عمربن اذینه نقل شده که می گوید از امام صادق (علیه السلام) شنیدم که فرمود:ان فی اللیله ساعه ما یوافق فیها عبد مومن یصلی و یدعو الله فیها الا استجاب له؛ یعنی در شب ساعتی است که بنده مومن در آن ساعت توفیق نماز خواندن و دعا کردن نمی یابد، مگر این که خداوند دعایش را مستجاب می گرداند.گفتم: خداوند شما را به راه راست بدارد، آن چه ساعتی است؟ فرمود:اذا مضی نصف اللیل و بقی السدس الأول من اول النصف الثانی ؛ یعنی وقتی نصف شب گذشت و یک سوم اول از ابتدای نیمه دوم شب باقی ماند.(174)
51 - محمدبن موسی بن متوکل از علی بن حسین سعد آبادی از احمدبن ابی عبدالله برقی از محمدبن احمد جامورانی از حسن بن علی بن ابی حمزه بطائنی ازمندل بن علی از ابی صباح کنانی از امام صادق (علیه السلام) نقل می کند که فرمود:ان الله عزوجل یحب من عباد المومنین کل دعاء، فعلیکم بالدعاء فی السحر الی طلوع الشمس فانها ساعته تفتح فیها أبواب السماء، و تهذب الریاح، و تقسیم فیها الأرزاق، و تقضی فیها الحوائج العظام؛ یعنی به درستی که خداوند (عزوجل) هر دعایی را از بندگان مومنش دوست می دارد، پس بر شما باد به دعا کردن در سحر تا طلوع خورشید؛ زیاد در آن وقت، ساعتی است که درهای آسمان باز است، بادها وزیدن گرفته، روزی انسانها در آن وقت تقسیم گشته و در آن ساعت، حاجتهای بزرگ بندگان برآورده می گردد.(175)
52 - شیخ طوسی از پدرش از شیخ مفید از محمدبن عمر جعابی از ابن عقیده از محمدبن یوسف از محمدبن زیاد از أبی أیوب خزاز از محمدابن عبده نیشابوری نقل می کند که به امام صادق (علیه السلام) عرض شد مردم از پیامبر (صلی الله علیه و اله) روایت می کنند که ساعتی در شب است که نیست بنده مومنی که او را در این ساعت بخواند مگر اینکه دعایش را مستجاب گرداند؟ حضرت فرمود: بله (چنین ساعتی هست).عرض شد فدایت شوم آن چه وقتی از شب است؟ حضرت فرمود:مابین النصف اللیل الی الثلث الباقی منه؛ یعنی مان نصف شب تا یک سوم باقی مانده از آن.عرض شد آیا آن شب معینی است یا هر شب است؟ فرمود: بل کله لیلهیعنی بلکه هر شب است.(176)
53 - ابن أبی یعفور نقل می کند که از امام صادق (علیه السلام) پرسیدم: فدایت شوم مرا خبر دهید که کدام ساعت بنده به خدا نزدیکتر است و خدا به او. نزدیکتر است.فرمود:اذا قام فی آخر اللیل، و للعیون هادئه، فیمشی الی وضوئه حتی یتوضه بأسبغ و وضوء ثم یجی ء حتی یقوم فی مسجده فیوجه وجهه الی الله، و یصف قدیمه، و یرفع صوته و یکبر و افتتح الصلاه فقرأأجزاء و صلی رکعتین و قام لیعید صلاته ناداه مناد من عنان السماء و ملائکته محیطه بک من لدن قدمیک الی عنان السماء، و الله ینادی: عبدی لو تعلم من تناجی اذا ما انفتلت؟ ؛ یعنی چون آخر شب برخیزد در حالی که چشمها در خوابند، وضویی شاداب گرفته و در عبادتگاه خود بایستد و با حضور قلب و توجه دل به خدا، تکبیر نماز گفته وبا تلاوت قسمتهایی از قرآن، دو رکعتنماز به جای آورده و آنگاه برخیزد برای ادامه نماز، در این.وقع از سوی آسمان و از جانب عرش این ندا برخیزد: ای بنده خدا خوان! لحال احسان و بر و خیر از جانب اعلای آسمان بر سرت در حال ریزش است و فرشتکان از کنار قدمهایت تا آسمان اطراف را گرفته اند و خدا ندا می کند: ای بنده من! اگر بدانی با که در حال گفتگو و راز ونیازی، انفتال از خود نشان نمی دهد و راوی گوید گفتم: فرزند رسول خدا، قربانت شوم مقصود از انفتال چیست؟ امام در حالی که صورت خود را به سمت پشت سر می چرخانید فرمود:فذالک الانفتال؛ یعنی انفتال، این است (که صورت و بدنت را برگردانی).(177)
54 - آیه 98 سوره یوسفسوف استغفر لکم ربی اشاره به طلب بخشش حضرت یعقوب (علیه السلام) نسبت به خطای فرزندانش (به چاه انداختن حضرت یوسف (علیه السلام)) دارد.امام صادق (علیه السلام) در تفسیر این آیه می فرمایند:أخر هم الی السحر؛ یعنی این که اان را تا سحر به تأخیر انداخت ( چون سحر وقت اجابت دعا است و قصد داشت از خداوند تبارک و تعالی در آن وقت میمون برای آنها طلب استغفار کند.)(178)