سیمای متهجدین

نویسنده : سید حسن موسوی

آثار نماز شب در دنیا

28 - رسول خدا(صلی الله علیه و اله) فرمود:ان العبد اذا خلی بسیده فی جوف اللیل المظلم و ناجاه أثبت الله النور فی قلبه؛ یعنی هنگامی که بنده ای در نیمه شب تیره خلوت کرده، با خداوند مناجات می کند، خدا قلب او را نورانی خواهد ساخت.(152)
29 - زراه از امام صادق (علیه السلام) نقل می کند که فرمود:صلاه اللیل کفاره لما اجترح بالنهار ؛ یعنی نماز شب کفاره ای است برای آنچه از گناهان در روز مرتکب شده است.(153)
30 - موسی بن عیسی از امام یازدهم (علیه السلام) از پدرانش از امام صادق (علیه السلام) در معنای آیه ان الحسنات تذهبن السیئات که آیه 114 سوره هود می باشد، روایت کرده که فرمود: صلاه اللیل تذهب بذنوب النهار ؛ یعنی نماز شب، گناهان روز را از بین می برد.(154)
31 - محمدبن سنان از مفضل بن عمر از امام صادق (علیه السلام) از پدرانش (علیه السلام) نقل می کند که رسول خدا (صلی الله علیه و اله) فرمود:ان الله جل جلاله أوحی الی الدنیا أن أتعبی من خدمک، و اخدمی من رفضک، و ان العبد اذا تخلی بسیده فی جوف اللیل المظلم و ناجاه، أثبت الله النور فی قلبه، فاذا قال: یا رب یا رب ناداه الجلیل - جل جلاله - لبیک عبدی، سلنی أعطک و توکل علی اکفک، ثم یقول - جل جلاله - الملائکه: ملائکتی انظر وا الی عبدی فقد تخلی فی جوف هذا اللیل المظلم، و البطالون لاهون و الغافلون نیام، أشهد و أنی قد غفرت له ؛ یعنی خداوند (جل جلاله) به دنیا وحی فرمود که: هر که در خدمت تو باشد، او را به رنج و تعب بینداز و هر که تو را رها کند، در خدمت وی باش و هر گاه بنده در دل شب تار، با ااقای خویش خلوت نموده و با او به راز و نیاز بپردازد، خداوند نوری در دل وی جایگذین می سازد.چون بگوید: یا رب یا رب! خداوند جلیل (جل جلاله) ندایش؛ داده و فرماید: لبیک ای بنده من! بخواه از من تا عطایت کنم. به من توکل نمای تا بسنده ات باشم، سپس خداوند به فرشتگان فرماید: ای فرشتگان من! بنده ام را بنگرید در دل این شب تیره با من خلوت کرده است؛ در حالی که بطاعت پیشگان به لهو و لعب مشغولند و غفلت زدگان در بستر خواب آرمیده اند، اینک گواه من باشید که به طور حتم او را آمرزیدم.(155)
32 - از امام صادق (علیه السلام) منقول است که پیامبر (صلی الله علیه و اله) فرمود:یا علی ثلاث فرحات للمومن فی الدنیا: لقی الأخوان، و الافطار من الصیام و المتهجد من آخر اللیل ؛ یعنی سه چیز مایه شادمانی مومن در دنیاست: دیدار با برادران مومن، افطار دادن به روزه داران و شب زنده داری در آخر شب.(156)
33 - امام صادق (علیه السلام) از امام علی (علیه السلام) نقل می کند که رسول خدا(صلی الله علیه و اله) فرمود:صلاه اللیل مرضاه الرب، و حب الملائکه، و سنه الأنبیاء و نور المعرفه، و أصل الایمان، و راحه الأبدان، و کراهه الشیطان، و سلاح علی الاعداء، و اجابه للدعاء، و قبول الأعمال، و برکه فی الرزق، و شفیع بین صاحبان و بین ملک الموت و سراج فی قبره، و فراش تحت جنبه، و جواب مع المنکر و نکیر، و مونس و ذائر فی قبره الی یوم القیامه، فاذا کان یوم القیامه کانت الصلوه ظلا فوقه، و تاجا علی رأسه و لباسا علی بدنه، و نورا یسی بین یدیه، و سترا بینه و بین النار، و حجه للمومن بین یدی الله تعالی، و ثقلا فی المیزان، و جوازا علی الصراط، و مفتاحا للجنه لأن الصلاه تکبیر و تحمید و تسبیح و تمجید و تقدیس و تعظیم و قراءه و دعاء، و ان أفضل الأعمال کلها الصلاه لو قتها؛ یعنی نماز شب موجب خشنودی پروردگار است و سبب دوستی فرشتگان و روش پیامبران و نور معرفت و اصل ایمان و راحت و آسایش تن و کراهت شیطان است.و سلاحی است بر علیه دشمنان و موجب اجابت دعا می شود و سبب پذیرفته شدن اعمال و برکت در روزی می شود و شفاعت کننده ای بین صاحبش و ملک الموت است و نوری در قبرش و بستری زیر بدنش می باشد و پاسخگوی منکر و نیکر است و همدم و زیارت کننده وی در قبرش تا روز قیامت می باشد و چون روز قیامت فرا رسد، نماز شب سایه ای می شود بر بالای سرش و تاجی بر سرش و لباسی بر بدنش و نوری است که پیشاپیش وی را روشن می دارد و پوشش و حجابی است بین او و آتش دوزخ و حجت برهانی است برای مومن در پیشگاه خداوند تعالی و وزنه ای است در در میزان مجوزی است برای عبور از صراط و کلیدی است برایورود به بهشت، چون نماز، تکبیر، تمحید، تقدیس، تعظیم، قرائت و دعا است و به درستی که بهترین اعمال،: نماز اول وقت است.(157)
34 - آدم بن اسحاق از معاویه بن عمار از امام صادق (علیه السلام) نقل می کند که فرمود:علیکم بصلاه اللیل فانها سنه نبیکم، و دأب الصالحین قبلکم و مطرده الداء عن أجسادکم؛ یعنی بر شما باد به نماز شب، چون رویه پیغمبر شما و خوی مردان صالح پیش از شماست و باعث دوری امراض از بدن شما می باشد.(158)
35 - یعقوب بن یزید از اسماعیل بن موسی از بردرش امام رضا (علیه السلام) از پدرش از جدش نقل می کند که از علی بن الحسین (علیه السلام) سوال شد: چرا صورت نماز شب خوانان در بهترین حالت و زیباترین صورت است؟ فرمود:لأنهم خلو بربهم فکساهم الله من نوره؛ یعنی چون آنها با خدایخود خلوت کرده اند، خداوند هم آنان را با نور خود مزین ساخته است.(159)
36 - محمدبن احمد أشعری از عمربن علی بن عمر از عمویش محمدبن عمر نقل می کند شخصی به نزد امام صادق (علیه السلام) آمده به آن حضرت شکایت نمود بدان اندازه که اظهار گرسنگی کرد.امام صادق (علیه السلام) به وی فرمود:یا هذا باللیل ؛ یعنی آیا نماز شب می خوانی؟ گفت: بلی پس آن حضرت روی مبارکشان را به یکی از صاحبانشان کرده فرمودند:کذب من زعم أنه یصلی باللیل و یجوع باالنهار، ان الله عزوجل ضمن بصلاه اللیل قوت النهار؛ یعنی دروغ می گوید آن کسی که بگوید نماز شب می خوانم و در روز گرسنه باشد؛ زیرا خداوند (عزوجل) در مقابل خواندن نماز شب ضامن روزی او شده است.(160)
37 - از جابربن عبدالله انصاری منقول است که رسول اکرم (صلی الله علیه و اله)برای ما ایراد خطبه ای نموده و پس از حمد و ثنای پروردگار متعال خطاب به مردم فرمود:علیکم بالصلوه، علیکم بالصلوه، فانها عمود دینکم، کابدوااللیل بالصلوه و اذکروا الله کثیرا یکفر سیئاتکم.انما مثل هذه الصلوات الخمس مثل نهر جار بین یدی باب أحدکم یغتسل منه فی الیوم خمس اغتسالات فکما یتقی بدنه من الدرن بتواتر الغسل، فکذا ینقی من الذنوب مع مداومته الصلوه فلا یبقی من ذنوبه شی ء.ایها الناس ما من عبد الا و هو یضرب علیه بحزائم معقوده، فاذا ذهب ثلثا اللیل و بقی ثلثه أتاه ملک فقال له: قم فاذکر الله فقد دنا الصبح.؛ یعنی ای مردم! ملازم نماز باشید، چرا که آن ستون دینتان است.دشواریهای نماز در شب را تحمل کنید و بسیار به یاد خدا باشید تا گناهانتان را بپوشاند.همانا مثل این نمازهای پنجگانه همچون نهر آبی است که از مقابل خانه یکی از شما در جریان باشد و او روزی پنج بار، خود را در آن نهر آب بشوید و لذا همچنان که بدن او بر اثر مداومتش بر نماز از گناهان پاکیزه شده و از گناهانش چیزی نمی ماند. ای مردم! بنده ای نیست مگر این که با بندهایی محکم بسته می شود.پس دو ثلث از شب که گذشت و ثلث آخرش باقی مانده، فرشته ای به سراغ وی می آید و می گوید: برخیز و به یاد خدا باش که صبح نزدیک شد.
سپس فرمود:فان هو تحرک و ذکر الله انحلت عنه عقده، و ان هو قام فتوضأ و دخل فی الصلوه انحلت عنه العقد کلهن فیصبح حین یصبح قریر العین؛ یعنی اگر او تکان خورد و ذکر خدا را گفت بندی از بندهای مشکلاتش باز می گردد و اگر برخاست و وضو ساخت و به نماز ایستاد تمام بندها از وی گشوده می گردد.تا این که داخل صبح می شود در حالی که همچون سفیدی چشم از مشکلات بیرون آمده و مسرور است.(161)
38 - روایت شده از امام صادق (علیه السلام) که ان الرجل اذا قام یصلی أصبح طیب النفس و اذا نام حتی یصبح أصبح ثقیلا موصما؛ یعنی وقتی شخص برخاسته، نماز شب بخواند صبح می کند در حالی که شاداب است و اگر بخواهد صبح می کند در حالی که بسیار کسل و بی حال است(162)
39- علی بن مهزیار از حماد بن عیسی از محمد بن یوسف از پدرش نقل می کند که مردی از امام باقر (علیه السلام) سوالی نمود و من نزد وی بودم. آن شخص به امام گفت: فدایت شوم من مال زیادی دارم ولی فرزندی ندارم، چه کنم؟ فرمود:
نعم استغفر ربک سنه فی آخر اللیل مائه مره،فان ضصیف ذلک باللیل فاقضه بالنهار، فان الله تقول استغفروا ربکم انه کان غفارا، یرسل السماء علیکم مدرارا، و یمددکم بأموال و بنین
یعنی بلی! پروردگارت را به مدت یک سال در آخر شب صد مرتبه استغفار گو و اگر در شب موفق به این کار نشدی در روز آن را قضا کن، سپس آیات 10 تا 12 سوره نوح را تلاوت فرمود.(163)

آثار نماز شب در قبر و برزخ

40- امام رضا (علیه السلام) فرمود:علیکم بصلاه اللیل فما من عبد یقوم آخر اللیل فیصلی ثمان رکعات و رکعتی الشفع و رکعه الوتر، و استغفر الله فی قنوته سبعین مره الا اجیر من عذاب القبر و من عذاب النار، و مدله فی عمره، و وسع علیه فی معیشته ؛ یعنی بر شما باد به نماز شب.هیچ بنده ای نیست که در آخر شب بپا خواسته، 8 رکعت نافله شب و 2 رکعت شفع و 1 یک رکعت وتر را بجای آورد و در قنوت وتر هفتاد مرتبه استغفار طلبد؛ مگر اینکه خداوند وی را از عذاب قبر و عذاب دوزخ نجات می بخشد، عمرش را طولانی کرده، به معیشت و زندگیش وسعت می دهد.(164)
41 - نوفلی از سکونی امام صادق (علیه السلام) از امام باقر (علیه السلام) نقل می کند که فرمود: ابوذر رحمه الله نزد کعبه ایستاده، به موعظه مردم مشغول بود تا این که فرمود:وصل رکعتین فی سواد اللیل لو حشته القبور؛ یعنی برای نجات از وحشت قبر، دو رکعت نماز در سییاهی شب بجای آور.(165)
42 - خداوند (تبارک و تعالی) به حضرت موسی (علیه السلام) وحی نمود که قم فی ظلمه اللیل اجعل قبرک روضه من ریاض الجنان؛ یعنی در تاریکی شب بپاخیز تا قبرت را باغی از باغهای بهشت سازم.(166)
43 - از پیامبر (صلی الله علیه و اله) مروی است که فرمود:صلاه اللیل سراج لصاحبها فی ظلمه القبر؛ یعنی نماز شب برای صاحبانش چراغی است در تاریکی قبر.(167)

آثار نماز شب در قیامت

44 - از امام صادق (علیه السلام) منقول است که فرمود:کل عین ساهره یوم القیامه الا ثلاث عیون: عین سهرت فی سبیل الله، و عین غضب عن محارم الله، و عن بکت من خشیه الله؛ یعنی هر چشمی در روز قیامت بیدار است به استثنای سه چشم: چشمی که ددر راه خدا بیدار بماند، که از آنچه حرام شده است، بسته ماند و چشمی که از ترس خدا گریه کند.(168)
45 - جعفربن علی بن حسن از جدش حسن بن علی از عباس بن عامر از جابر از عبیده حذاء از أبی جعفر از امام صادق (علیه السلام) نقل می کند که فرمود: قول خداوند که می فرماید:تتجافی جنوبهم عن المضاجع شاید پنداری که درباره کسانی است که شب را نمی خوابند؟ گوید: گفتم خدا و رسولش و فرزند رسولش داناترند.فرمود:لا بد لهذا البدان أن تریحه حتی یخرج نفسه، فاذا خرج النفس استراح البدن، و رجع الروح، و فیه قوه علی العمل، فانما ذکر هم تتجافی جنوبهم عن المضاجع یدعون بهم خوفا و طعما أنزلت فی امیرالمومنین (علیه السلام) و أتباعه من شیعتنا، ینامون فی اول اللیل، فاذا ذهب ثلثا اللیل أوما شاء الله فزعوا الی ربهم را غبین مرهبین طامعین فیها عنده، فذکرهم الله فی کتابه، فأخبرک الله بما أعطاهم أنه أسکنهم فی جواره و أدخلهم جنته و آمن وفهم و أذهب رعبهم ؛ یعنی برای بدن چاره ای نیست جز این که به خواب رود، تا این که روح از بدنش مفارقت نماید.پس هنگامی که نفس خوارج شد بدن استراحت می کند و روح باز می گردد و در آن نیروی دوباره ای برای عمل ایجاد می شود.پس به درستی که نص شریف که می فرماید:تتجافی جنوبهم عن المضاجع یدعون ربهم خوفا و طمعادر مورد امیرالمومنین (علیه السلام) و پیروان آن حضرت از شیعیان ما نازل شد که در اول شب خوابیده و هنگامکی که یک سوم یا آنچه خواست پروردگار است گذشته به درگاه پروردگارشان. می شتابند در حالی که طالب وترسان به آنچه نزد اوست طمع می ورزند.لذا خداوند ایشان را در کتابش یاد نموده است و پروردگار به تو اعلام نموده که ایشان رادر قرب و همسایگی خویش جای داده و ایشان را به بهشتش وارد می سازد و از ترس ایمنشان ساخته و وحشت را از ایشان می برد.
گوید: گفتیم فدایت شوم، اگر من در آخر شب برخیزم، چه بگویم؟ فرمود: بگو الحمدالله رب العالمین واله المرسلین، و الحمدالله الذی یحیی الموتی و یبعث من فی القبور، فانک اذا قلتها ذهب عنک رجز الشیطان و وسواسه؛ یعنی هر گاه این ذکر را بگوی کید و وسوسه شیطان از تو دور می شود.(169)
46 - أبی بصیر از امام صادق (علیه السلام) از پدرانش نقل می کند که رسول خدا (صلی الله علیه و اله) فرمود:فی الجنه غرفا یری ظاهرها من باطنا، و باطنا من ظاهرها، یسکنها من امتی من أطاب الکلام، و أطعم الطعام، و أفشی السلام، و أدام الصیام، و صلی بااللیل و الناس نیام؛ یعنی در بهشت غرفه هایی است که ظاهر آنها دیده می شود، ساکن می شوند در آنها از امت من افرادی که کلام پاکیزه دارند، اطعام طعام می کنند و سلام را اظهار می کنند و در روزه گرفتن مداومت می نمایند و نماز شب می خوانند در حالی که مردم در خواب هستند. علی (علیه السلام) فرمود:یا رسول الله و من یطیق هذا من امتک؛ یعنی ای رسول خدا! چه کسی از امت تو طاقت ایت اعمال را دارد! حضرت رسول (علیه السلام) فرمود:یا علی أوما تدری ما أطابه الکلام!؟ قال: اذا أصبح و أمسی سبحان الله و الحمدلله و لا الاالله، والله اکبر عشر مرات، و اطعم الطعام نفقه الرجل علی عیاله، و أما ادامه الصیام فهو أن یصوم الرجل شهر رمضان و ثلاثه أیام فی کل شهر یکتب له صوم الدهر، و أما الصلوه باللیل و الناس نیام فمن صلی المغرب و العشا الاخره، و صلاه الغداه فی المسجد فی جماعه فکانما احیا اللیل کله، و افشاء السلام أن لا یبخل بالسلام علی أحد من المسلمین ؛ یعنی ای علی! نمی دانی پاکیزه کردن کلام چیست!؟ به موقع صبح و عصر سبحان الله و الحمدلله و لا اله الاالله و الله اکبررا ده بار بگوید، و اطعام طعام این است که مرد مخارج زندگی خانواده اش را تامین کند، و مداومت در روز این است که شخص ماه رمضان، و سه روز از هر ماه را روزه بگیرد، (در این صورت) برایش روزه دهر نوشته می شود واما نماز شب در حال خواب بودن مردم؛ هر کس نماز مغرب و عشا بخواند، و نماز صبح را به جماعت در مسجد برگذار کند، مثل ایت است که همه شب زنده داری کرده است و افشای سلام این است که در سلام کردن به هیچ مسلمانی بخل نورزد.(170)