فهرست کتاب


مهدی (عج) معجزه جاودان

محمد حسین طسوجی

غیبت صغری و کبری

امام صادق (علیه السلام) فرمودند: امام مهدی (عج) دو غیبت دارد، یکی طولانی تر از دیگری خواهد بود، که در غیبت اول نواب اربعه جای امام مهدی (عج)را می دانند، و در غیبت دوم فقط عده بسیار اندکی از مومنین جای امام مهدی (عج) را می دانند، و باز امام صادق (علیه السلام) فرمودند، مهدی (عج) دو غیبت دارد،که یکی از غیبتهای ایشان بقدری طولانی می شود که مردم می گویند: امام زمان (عج) مرده است، و گروه دیگر می گویند: کشته شده، و رفته. و فقط عده بسیار اندکی باقی می مانند، که آنها ثابت قدم هستند.

غیبت صغری و ارتباط شیعیان با حضرت مهدی (عج)

در این غیبت عده ای از مردم از دیدار حضرت محروم بودند، و ارتباط مردم بطور کامل با حضرت قطع نبود و بوسیله نواب اربعه مردم خواسته های خود را با امام مطرح می کردند، و سهم امام به توسط این نواب به حضرت داده می شد و مردم از حضرت، سوالات مختلفی می نمودند، که حالت (توقیع) داشت: یعنی افراد معینی ما بین حضرت و مردم واسطه بودند، و خواسته های مردم را که کتباً به حضرت می دادند کتباً نیز جواب می گرفتند.
(توقیع) نامه هایی بود که مردم به حضرت می نوشتند و نواب اربعه آنها را به حضرت داده و حضرت مهدی (عج) با دست خط خود به آنها جواب می دادند.
آیا توقیعات به خط خود امام بود؟ عده ای گفته اند تمامی جواب نامه ها به دست خط خود حضرت مهدی (عج) نوشته شده و شواهدی نیز دارند.
(محمد بن عثمان عمری) می گوید از ناحیه مقدسه توقیعی صادر شد که خطش را خوب می شناختم.
(اسحاق بن یعقوب) می گوید: توسط محمد بن عثمان عمری مشکلی را عنوان نمودم به حضرت که جوابش با خط حضرت دریافت شد.
و عده ای دیگر گفته اند که در نزاعی که رخ داده بود، نامه ای به حضرت فرستادند، و جوابش با خط حضرت آمد، و همگی ادعا دارند که نامه ها با دست خط خود حضرت بوده، ولی چگونگی تشخیص این که دست خط خود امام است، یا نه معلوم نیست.
و توقیعات امام زمان توسط (محمد بن عثمان عمری) به مردم داده می شد.
عده ای گفته اند حضرت یک نویسنده مخصوص داشته، همچنان که امام حسن عسگری (علیه السلام) یک نویسنده مخصوص داشته و می گویند: تمامی نامه ها در زمان حضرت مهدی (عج) از نظر خطشان مثل هم بوده.

تعداد نواب حضرت مهدی (عج) در غیبت صغری چهار نفر بودند که به ترتیب:

1- عثمان بن سعید عمری
2- محمد بن عثمان عمری
3- حسین بن روح نوبختی
4- علی بن محمد سمری
1- عثمان بن سعید عمری: او را عثمان بن سعید عسگری هم می گویند زیرا او از قریه عسکر سامره بوده است.
او را سمان هم می گویند زیرا به خاطر پنهان داشتن منصب نیابتی که از جانب امام زمان (عج) داشت روغن فروشی می کرد روش وی چنین بود که شیعیان اموالی را که برای امام حسن عسگری (علیه السلام) می آوردند بوی می دادند و او از ترس آنها را میان خیک روغن پنهان می نمود و بدین گونه به خانه امام می رساند .
آن مرد بزرگوار مورد اطمینان امام هادی (علیه السلام) و امام حسن عسگری (علیه السلام) بوده است و از عرب بنی اسد بوده است. احمد بن اسحاق قمی می گوید: روزی خدمت امام هادی (علیه السلام) رسیدم عرض کردم: آقا من گاهی سعادت درک حضورتان را دارم و گاهی از این فیض بی نصیب می مانم در اینجا همه اوقات این فیض برایم میسر نمی گردد سخن چه کسی را بپذیرم و از چه کسی پیروی نمایم فرمود: این ابو عمرو و عثمان بن سعید مردی مورد اطمینان و امین است آن چه وی برای مشا نقل کند از طرف من می گوید و آن چه به شما می رساند از جانب من می رساند. احمد بن اسحاق می گوید بعد از رحلت آن حضرت روزی به خدمت امام حسن عسگری (علیه السلام) شرفیاب شدم و همان سوال را از آن حضرت نیز کردم آن حضرت هم فرمودند: عثمان بت سعید عمری مردی مورد اطمینان و امین است هم مورد اطمینان امام گذشته (امام هادی (علیه السلام)) بود و هم نزد من در زمان حیات و ممات مورد اطمینان می باشد آن چه به شما برساند از جانب من می گوید و از طرف من می رساند.
عثمان بن سعید پیش از ولادت حضرت ولی عصر (عج) به مدت 5 سال از طرف امام هادی (علیه السلام) و امام حسن عسگری (علیه السلام) وکیل و نماینده بود و در اینجا متذکر این نکته باید باشیم که موقعیت این دو امام بزرگوار طوری بود که با مردم نمی توانستند براحتی ارتباط داشته باشند به همین جهت از طریق شاگردان خاص و شیعیان با ایشان ارتباط برقرار می کردند و از فواید این وضعیت این بود که مردم برای غیبت امام عصر (عج) آماده می شدند تا امر غیبت حضرت مهدی (عج) به یکباره صورت نپذیرد و مردم پیش از حد حیران و سرگردان نشوند و تحت فشار قرار نگیرند و این امر تدریجاً انجام شود. و همواره امام هادی (علیه السلام) و امام حسن عسگری (علیه السلام) از عثمان بن سعید هنگامی که عثمان بن سعید الطاف و بزرگواری را از حضرت مهدی (عج) در حق خود شنید به سجده شکر افتاد و خدا را سپاس گفت و اشک شوق از دیدگانش جاری گشت عثمان بن سعید عمری از دوران کودکی حضرت مهدی (عج) به مقام سفارت و نیابت از طرف آن حضرت منصوب شد. او از جمله کسانی بود که در مراسم غسل و کفن و نماز و دفن امام حسن عسگری (علیه السلام) شرکت نمود.
و از جمله توقیعات که از ناحیه امام عصر (عج) که به وسیله عثمان بن سعید عمری برای شیعیان صادر شد. توقیعی می باشد که به جهت به شک افتادن جمعی از شیعیان درباره وجود مقدس آن حضرت بوده که آن حضرت مردم را نصیحت می فرمایند.
هنگامی که نایب اول حضرت ولی عصر (عج) دیده از جهان فروبست شیعیان در غم و اندوه قرار گرفتند و خاطر شریف ولی عصر (عج) نیز در سوگ او محزون گردیدند و طبق نامه شریفی که به افتخار فرزند بزرگوارش محمد بن عثمان از ناحیه مقدسه صادر شد به فرزندش تسلیت فرمودند در این نامه چنین آمده است:
ما برای خدائیم و بازگشتمان به سوی اوست تسلیم فرمان خدا به قضای الهی هستیم پدرت سعادتمندانه زیست و نیک از این جهان دیده بربست خدا رحمتش کند و او را به اولیاء و موالی خود ملحق سازد که همواره در راه آنها کوشا بود و در چیزهائی که او را به خدا نزدیک سازد تلاش فراوان داشت خدای تبارک و تعالی رویش را سفید و درخشنده گرداند و لغزشهایش را ببخشد.
در نامه دیگری که به عنوان تسلیت از آن ناحیه مقدسه حضرت ولی عصر (عج) صادر شده است نشانگر حزن و اندوه زیاد حضرتش در فقدان نایب گرامیش و نیز موقعیت او نزد امامش می باشد که ضمن بشارت بر جانشینی پسرش محمد بن عثمان عمری به جای پدرش این چنین مرقوم می فرمایند:
خداوند به تو اجر جزیل و صبر جمیل مرحمت فرماید ما و شما در این حادثه دچار غم و اندوه شدیم از جدائی و فراق او احساس وحشت نمودیم خدایش او را شاد و مسرور گرداند از کمال سعادت او این بود که خدای تبارک و تعالی فرزندی چون تو به او عنایت فرموده است که در جای او بنشینی و منصب او را به عهده بگیری و از خدا برایش رحمت و مغفرت بطلبی.
عثمان بن سعید عمری فردی بزرگوار بوده که نزد امام هادی و امام حسن عسگری (ص) بسیار اعتبار داشت ، و همواره آن دو امام می فرمودند: که عثمان بن سعید و فرزندش محمد بن عثمان عمری مورد اطمینان هستند. و همگان به بزرگواری او پی برده بودند.
امام حسن عسگری (علیه السلام) هنگامی که از یمن برایشان اجناسی آورده شده بود (به عثمان بن سعید) فرمودند: او وکیل فرزندم مهدی (عج) است اموال را تحویل به او دهید.
حضرت امام حسن عسگری (علیه السلام) حضرت مهدی (عج) را به چهل نفر معرفی نموده و فرمودند، بعد از مدتی فرزندم غائب می شود، پس، از سخنان عثمان بن سعید عمری پیروی کنید.
2- محمد بن عثمان عمری:
محمد بن عثمان نایب دوم حضرت ولی عصر (عج) در غیبت صغری بود، نیابت ایشان مصادف با ایام خلافت معتمد عباسی، معتضد عباسی، مکتفی عباسی و ده سال از خلافت مقتدر عباسی مصادف شد و در حدود چهل سال مقام والای نیابت خاصه را به عهده داشت و در سال 305 دیده از جهان بربست. امام حسن عسگری ( ) خطاب به یکی از یاران درباره او چنین می فرماید و
عثمان بن سعید و پسرش محمد بن عثمان هر دو مورد اعتماد هستند و هر چه بگویند از من گفته اند و هر چه روایت می کنند از من روایت کرده اند سخنان ایشان را بشنو و فرمانشان را اطاعت کن که هر دو امین و مورد وثوق هستند.
و امام عصر (عج) نیز در توقیع شریفشان در حق محمد بن عثمان عمری می فرمایند: او در هر حال مورد وثوق و اعتماد ماست و او در پیش ما مقام و منزلتی دارد که او را دلشاد می سازد خداوند لطف و کرمش را در حق او افزون کند که او مولای تواناست و همه ستایشها مخصوص خداوند است که شریکی ندارد و صلوات و سلام و درودهای فراوان بر رسول گرامی حضرت محمد (ص) و اهل بیت او باد..
توقیعات (نامه های) مبارک حضرت با همان خطی که در زمان پدرش عثمان صادر می شد بدست او صادر می گشت و به شیعیان می رسید و شیعیان جواب سوالات خود را از طریق ایشان از امام عصر (عج) می گرفتند و واسطه بین آن حضرت و مردم بود. محمد بن عثمان پس از چهل سال افتخار خدمت و افتخار تصدی پست رفیع نیابت سرانجام در سال 305 هجری به دار آخرت شتافت و جهان تشیع را در سوگ خود به ماتم نشاند خدای رحمتش کند و ما را از شفاعتش محروم نسازد.قبر آن بزرگوار در شهر بغداد می باشد، علائم و کرامات زیادی از وی ظاهر شد معجزات امام زمان (عج) بدست او آشکار می گردید و امور بسیاری را از جانب امام مهدی (عج) به شیعیان خبر می داد که همه باعث بصیرت شیعیان در خصوص وجود امام دوازدهم می گردید.
محمد بن عثمان قبری برای خود حفر نموده بود که هر روز داخل آن می شد و یک جزء قرآن را تلاوت می کرد سپس بیرون می آمد وقتی علت آن را سوال می کنند می فرماید: برای مردن اسبابی هست بعداً که از او سوال می کنند می فرماید: مامور شدم که خود را جمع و جور کنم. سپس دو ماه بعد وفات می کنند که در کتاب غیبت شیخ طوسی نوشته شده که در آخر ماه جمادی الاولی سال 305 وفات می کنند.
3- ابوالقاسم حسین بن روح نوبختی:
سومین نائب خاص امام عصر (عج) است که حدود بیست و یک سال متصدی مقام مقدس نیابت بود که دوران نیابتش با دو خلیفه عباسی (مقتدر و راضی) مصادف شد و در گذشت آن بزرگوار سال 326 هجری قمر بوده است. محمد بن عثمان که در سال آخر عمر با برکتش بسیار پیر و ناتوان شده بود در دو سال آخر (304 و 305ه ق) زندگی قبض (گرفتن) اموال شیعیان حاضر در مجلس فرمود: به من امر شده که به ابوالقاسم حسین بن روح وصیت نمایم.
یکبار حسین بن روح به پیشگاه ولی عصر (عج)نامه نوشت و اجاره تشرف به حج خواست از ناحیه مقدس چنین پاسخ صادر شد: (لا تخرج هذه السنه)، امسال نرو، حسین بن روح بسیار اندوهگین گردید و در فرصت دیگری اجازه خواست در پاسخ چنین فرمان رسید: (اذا کان لا بد فلن فی القافلة الاخیر.).
اگر ناگزیر از رفتن باشی با آخرین قافله حرکت کن. او نیز با آخرین قافله به راه افتاد بعد حکمت آن معلوم شد زیرا همه قافله های قبلی با راه زنان روبرو شدند و فقط قافله آخر جان به سلامت برد که آن سال به تئاثر کواکب معروف شد زیار صدها نفر از حجاج میان عراق و حجاز به دست غارتگران کشته شدند و فقط قافله آخر از قتل و غارت مصون ماند حسن بن روح بیست و سه سال نیابت را بر عهده گرفت و سرانجام در شعبان 326 هجری قمری از جهان دیه بربست و شیعیان را در غم و اندوه فراوان برد.
نخستین توقیعی (نامه ای) که به دست حسین بن روح از ناحیه مقدسه صادر شده بود به این شرح بود: امام زمان (عج)خطاب- حسین بن روح چنین می فرماید:
(ما او (حسین بن روح) را می شناسیم خدا همه خوبیها و رضای خود را به او بشناساند و او را با توفیق خود سعادتمند گرداند از نامه او اطلاع یافتیم و به وثوق او اطمینان داریم در نزد ما مقام و جایگاهی دارد که او را مسرور می گرداند خداوند احسان خود را درباره او افزون گرداند.) این توقیع در روز یکشنبه که شش شب از ماه شوال گذشته بود در سال 305 ق به دست حسین بن روح رسید.
4- ابوالحسن علی به محمد سمری:
چهارمین و آخرین نایب حضرت ولی عصر (عج) که بعد از رحلت حسین بن روح به مقام نیابت منصوب شد و مدت سه سال عهده دار این منصب بود در نیمه شعبان 329 هجری قمری دار فانی را وداع گفت و با رحلت او باب نیابت بسته شد و دیگر کسی ادعای نیابت خاصه نمی کند مگر این که دروغگو بشد علی بن محمد سمری از اصحاب نزدیک امام حسن عسگری (علیه السلام) بوده در دوران نیابتش با دو خلیفه عباسی (راضی و متقی) مصادف شد از توقیعات شریفی که در اواخر نیابت او توسط حضرت مهدی (عج) خطاب به او صادر شد توقیع ذیل می باشد.
و اما الحوادث الواقعة فارجعوا بها الی رواة حدیثنا فانهم حجتی علیکم و انا حجة علیهم...
امام در موارد حوادثی که روی می دهد به راویان حدیث ما رجوع کنید که آنها حجت من بر شما هستند و من حجت خدا بر آنها هستم..
و بدین سان پایه های مرجعیت و غیبت کبری استوار شد تا شیعیان در این مقطع حساس از نظر احکام اسلام بی سر پرست نمانند و با مراجعه به مراجع عالی قدر تقلید وظائف شرعی خود را دریافته و عمل کنند.
در روزهای بیماری علی بن محمد سمری از وی پرسیدند که به چه کسی ما را توصیه می کنی؟ که بعد از تو در مسائل شرعی و حقوقی به او مراجعه کنیم؟ فرمود:
خدا مشیتی دارد که آن را انجام خواهد داد
آن گاه نامه ای را که از ناحیه مقدسه رسیده بود در آورد مهر آن را شکافت و برای حاضران قرائت نمود متن توقیع شریف به خط حضرت بقیه الله ارواحنا فداه چنین بود:
بسم الله الرحمن الرحیم یا علی بن محمد السمری اعظم الله اجر اخوانک فیک فانک میت ما بینک و بین ستةایام، فاجمع امرک و لاتوص الی احد فیقوم مقامک بعد وفاتک، فقد وقعت الغیبة التامة، فلا ظهور الا بعد یاذن الله تعالی ذکره، و ذلک بعد طول الامد و قسوة القلوب و امتلاء الارض جوراً و سیاتی من شیعتی من یدعی المشاهدة الافمن ادعی المشاهدة قبل خروج السفیانی و الصیحة فهو کذاب مفتر و لا حول و لا قوة الا بالله العلی العظیم.
بنام خداوند بخشنده خدا پاداش برادرانت را در سوگ تو افزون سازد که شش روز دیگر رحلت خواهی کرد کارهایت را فراهم سار و کسی را بر جانشینی خود بر نگزین و به کسی وصیت مکن که غیبت کامل- کبری فرا رسیده دیگر تا روزی که خدای تبارک تعالی بخواهد ظهوری نخواهد بود و آن مدتی بس دراز خواهد بود که دلها را قساوت خواهد گرفت و زمین پر از ظلم و ستم خواهد شد در این دوران برخی از شیعیان ادعای مشاهده (نیابت خاصه) خواهند نمود آگاه باشید که هر کس ادعای مشاهده کند (نیابت خاصه) پیش از خروج سفیانی و وقوع صیحه آسمانی دروغ گفته است که هیچ کار و اراده ای صورت نگیرد مگر به خواست خداوند بزرگ و بزرگوار.