فهرست کتاب


فلسفه و عوامل جاودانگی نهضت عاشورا

ابوالفضل بهشتی

عبور دادگان مصیبت زدگان از کنار قتلگاه!

از آغاز حرکت قافله امام حسین علیه السلام از مدینه به کربلا بر خاندان پیامبر صلی الله علیه و آله بی شک سخت گذاشت؛ ولی ملازمت و درک محضر حجت روی زمین، حسین بن علی علیه السلام همه این سختی ها و زجرها را تسکین می داد. مصایب غیر قابل تحمل از روز عاشورا در حین شهادت یاران امام، آغاز و پس از شهادت آنان به اوج خود رسید و آن چه بیانگر عظمت مصایب وارد شده بر حرم نشینان حسینی است، این که پس از گذشت قرن ها، شنیدن مصایب روز عاشورا انسان را منقلب و متاثر می کند تا چه رسد بر نظاره گران این مصایب.
دشمن سعی داشت هر چه بیشتر دل اهل حرم را بسوزاند. یکی از کارهایی که برای رسیدن به این هدف انجام داد عبور دادن مصیبت زدگان حسینی علیه السلام از کنار قتلگاه بود؛ آن جا که گل های معطر فاطمه علیه السلام آغشته به خون و با اعضای پاره پاره به ویژه حسین بن علی علیه السلام روی زمین افتاده بودند.
عمر سعد تا ظهر روز یازدهم در کربلا ماند و پس از نماز بر کشته های سپاه خود، عازم کوفه گردید، در حالی که پیکرهای شهدا روی خاک گرم کربلا افتاده بود. آن عنصر بی رحم، دستور داد بانوان حرم را، که بیست نفر بودند و کودکان و در راس آنان امام سجاد علیه السلام را سوار بر شتر بدون جحاز و محمل به کوفه روانه سازند و غل جامعه به گردن امام سجاد نهادند و آن ها را از قتلگاه عبور دادند وقتی که نگاه بانوان بر بدن های پاره پاره و بی سر شهیدان افتاد، داغشان تازه تر شد. سیلی به صورت زدند و خود را از پشت شتر به زمین افکندند و کنار بن های پاره پاره آمدند و از گریه و ناله محشری به پا شد.
حمید بن مسلم می گوید: به خدا سوگند! زینب دختر علی علیه السلام را فراموش نمی کنم که در کنار بدن های پاره پاره ناله و گریه می کرد و با صدای جانسوز و قلب غمبار فریاد می زد:
وامحمدا صلی الله علیه و آله! صلی علیک ملائکة السماء هذا حسین مرمل بالدماء مقطع الاعضاء و بناتک سبایا؛
فریاد ای محمد صلی الله علیه و آله! درود فرشتگان آسمان بر تو باد! این حسین توست که در خون غوطه ور است، اعضایش قطعه قطعه شده و این دختران توست که اسیر شده اند.
آه سوزناک زینب علیه السلام در این هنگام به حدی بود که راوی می گوید:
فابکت والله! کل عدو و صدیق؛
سوگند به خدا! دوست و دشمن را از گریه و گفتار خود به گریه آورد.(355)
حضرت سکینه وقتی که جسد بابا را شناخت با اشعاری با پدر درد دل کرد و آن گاه جدش رسول الله صلی الله علیه و آله را صدا زد و گفت:
ایا جدنا! قومی من القبر و انظری - حبیبک متلول الجبین مرمل(356)
ای جد بزرگوار! از قبر برخیز به حبیب خود بنگر که چهره اش مجروح و به خون آغشته شده است.
فاجتمعت عدة من الاعراب حتی جروها عنه؛ سرانجام جمعی از اعراب به دستور عمر سعد سکینه را کشان کشان از بدن پدر جدا ساختند.
در بعضی مقاتل آمده است که زینب علیه السلام خم شد و بدن پاره پاره برادر را در آغوش گرفت و دهانش را روی حلقوم بریده برادر نهاد و در حالی که می بوسید می گفت:
اخی؛ لو خرت بین الرحیل و المقام عندک، لا خترت المقام عندک و لو ان السباع تاکل من لحمی؛
برادرم، اگر مرا بین سکونت در کنار تو در کربلا و رفتن به سوی مدینه، مخیر می نمودند، سکونت همراه تو را بر می گزیدم، گرچه درندگان بیابان گوشت بدنم را بخورند.(357)
از منظره های جانسوز کربلا، لحظه وداع اهل بیت علیه السلام با بدن های پاره پاره است. اهل حرم در کنار همسفرانی، چون حسین علیه السلام و سایر شهیدان بنی هاشم و غیر بنی هاشم پا به سرزمین کربلا گذاشتند و اکنون به صورت اسیر به سوی کوفه می روند و پیکرهای همسفران خود را روی خاک گرم کربلا می گذارند و می گذرند. آن ها دل از کربلا نمی کندند و نمی خواستند از همسفران جدا شوند؛ ولی دشمن آن ها را مجبور به حرکت می نماید و چاره ای جز جدایی نیست. یکی از ظالمان سنگدل به نام زجر بن قیس تازیانه به دست کنار قتلگاه آمد و بر سر اهل بیت علیه السلام فریاد کشید که زود سوار شترها شوید و به سوی کوفه حرکت کنید؛ ولی اهل بیت علیه السلام از کنار پیکرها، بلند نمی شدند.
فاخذ یضربهن بالسوط واجتمع علیهن الناس حتی ارکبوهن علی الجمال؛(358)
پس زجر بن قیس با تازیانه آن ها را در حالی که در محاصره دشمن بودند، می زد تا سوار بر شترها کرد.

غارتگری اموال

دشمن از پیروزی ظاهری آن چنان مست شده بود که از هم چیز جز دنیا و مظاهر دست به هر جنایت ناجوانمردانه زدند. یکی از این جنایت ها حمله به خیمه های حرم و غارت بود. نه تنها به غارت اموال حرم نشینان پرداختند، بلکه هر چه اموال همراه امام حسین علیه السلام و سایر شهیدان بود نیز ربودند. بحر بن کعب لباس قسمت پایین آن حضرت را ربود و برد اخنس بن مرشد عمامه آن حضرت را برد. سود بن خالد نعلین آن بزرگوار را تصاحب کرد. مجدل بن سلیم به جهت ربودن انگشتر امام علیه السلام، انگشت مبارک آن حضرت علیه السلام را برید! عمر سعد زره آن حضرت را تملک کرد. جمیع بن خلق شمیرش را ربود.
آن گاه به خیمه ها حمله ور شدند، وحشیانه به غارت اموال درون خیمه ها پرداختند و حتی نوشته اند:
حتی جعلوا ینتزعون ملحفة المراة عن ظهرها؛(359)
چادری را که یکی از بانوان بر کمر بسته بود ربودند.
همان گونه که گذشت چندین طفل در حمله به خیام حسینی علیه السلام به شهادت رسیدند؛ از جمله عاتکه فرزند مسلم بن عقیل زیر دست و پای حمله کنندگان وحشی به شهادت رسید.(360)
در روایات آمده است که گوشواره از گوش ام کلثوم دختر امام حسین علیه السلام بیرون کشیدند و گوش او را دیدند.(361)

آتش زدن خیمه ها

یکی دیگر از جنایاتی که در روز عاشورا به دستور عمر سعد انجام گرفت، به آتش کشیدن خیمه های امام حسین علیه السلام، پس از شهادت آن حضرت بود که خود عمر سعد نزدیک خیمه ها آمد و فریاد کشید: ای اهل بیت حسین علیه السلام! از خیمه ها بیرون آیید. خیمه نشینان به فریاد او اعتنا نکردند. او خواسته خود را با فریادی دیگر تکرار کرد و آنان را از سفر اسارت آگاه ساخت. زینب علیه السلام فرمود: به اختیار خود بیرون نمی آییم.
عمر سعد در آن وقت دستور داد آتش بیاورند و خیمه ها را آتش زنند، که بانوان حرم و کودکان با پای برهنه از خیمه ها بیرون آمدند، به سوی بیابان بر روی خارهای مغیلان می گریختند، در حالی که دامن دخترکی آتش گرفته بود.
در بعضی مقاتل آمده است که، وقتی خیمه ها را آتش زدند، زینب علیه السلام نزد امام سجاد علیه السلام آمد و عرض کرد: ای یادگار گذشتگان و پناه باقی ماندگان! خیمه ها را آتش زدند، چه کنیم؟ امام علیه السلام فرمود: از خیمه ها بیرون آیید.
آن گاه همه از خیمه ها بیرون آمدند؛ ولی زینب علیه السلام باقی ماند و کنار بستر حجت خدا امام سجاد علیه السلام به آن حضرت می نگریست. امام علیه السلام بر اثر شدت بیماری قادر به فرار و خروج از خیمه نبود.
از این رو زینب علیه السلام در خیمه امام علیه السلام سراسیمه گاهی به طرف راست و گاهی به طرف چپ و گاه به آسمان نگاه می کرد و دست هایش را بر اثر شدت ناراحتی به هم می زد و گاهی وارد خیمه امام علیه السلام می شد و بیرون می آمد.
یکی از سربازان به زینب علیه السلام عرض کرد: چرا مثل سایر بانوان فرار نمی کنی؟
فرمود: ما بیماری در میان این خیمه داریم، چگونه او را تنها بگذارم و بروم با وجود این که آتش از هر سو شعله می کشد.(362)