فلسفه و عوامل جاودانگی نهضت عاشورا

نویسنده : ابوالفضل بهشتی

بسم الله الحمن الرحیم

اللهم کن لولیک الحجة بن الحسن صلواتک علیه و علی آبائه فی هذه الساعة و فی کل ساعة ولیا و حافظا و قائدا و ناصرا و دلیلا و عینا حتی تسکنه ارضک طوعا و تمتعه فیها طویلا
ثواب این اثر را به روان پاک شهیدان و امام راحل رحمة الله علیه و روح والد ارجمندم حجة الاسلام و المسلمین حاج شیخ جعفر بهشتی که عمر شریفش را در ترویج احکام و ارشاد جامعه و ذکر فضائل و مصائب اهل بیت عصمت و طهارت علیه السلام بویژه سالار شهیدان ابا عبد الله الحسین علیه السلام سپری کرد و نیز ارواح مادر مومنه و برادر و خواهرم که به دیار حق شتافته اند، اهدا می کنم.
بسی خون کرده اند اهل ملامت - ولی این خون نخسبد تا قیامت
هر آن خونی که بر روی زمانه است - برفت از چشم و این خون جاودانه ست
عطار نیشابوری

نهضت جاودانه

عالم از شور تو غرق هیجان است هنوز - نهضتت مایه الهام جهان است هنوز
بهر ویرانی و نابودی بنیان ستم - خون جوشان تو چون سیل، روان است هنوز
کربلای تو پیام آور خون است و خروش - مکتبت راهنمای دگران است هنوز
همه ماه است محرم، همه جا کرب و بلاست - در جهان، موج جهاد تو روان است هنوز
جاودان بینمت استاده به پیکار، دلیر - لا اری الموت تو را ورد زبان است هنوز
باغ خشکیده دین را تو ز خون دادی آب - نه عجب گر که شکوفا و جوان است هنوز
انقلاب تو به ما درس فضیلت آموخت - نقش اخلاص تو سر مشق جهان است هنوز
حجة الاسلام محمد حسین بهجتی شفق

مقدمه

بر اساس سنت تاریخی، همه چیز در جهان حتی کوه ها و ستارگان کهنه و فرسوده می شود و قرآن مجید این واقعیت را این چنین بیان فرموده است: کل من علیها فان(1)؛ هر چه بر زمین هست فانی شونده و از بین رفتنی است.
در طول تاریخ نهضت ها و انقلاب های بسیاری به دست انسان ها صورت گرفته است که بر اساس سنت فوق تنها آثار بعضی از آنها بر جای مانده است که از آن میان، نهضت عاشورای حسین علیه السلام نمود و ظهور خاص و ویژه ای دارد. حماسه عاشورا شور انگیزترین حماسه تاریخ بشری است که نیرومندترین احساسات میلیون ها انسان را بر انگیخته و از مرزهای جغرافیایی و اعتقادی نیز در گذشته است؛ به طوری که مردمان هند و چین و پاکستان را سخت مجذوب خویش ساخته است. و شگفتا که قداست خویش را در میان سایر ادیان نیز حفظ کرده و آن سان یاد آوری نهضت حسین علیه السلام توسعه یافته که به اقتضای تعبیر بلند و رسای کل ارض کربلاء(2)؛ گویا همه جهان، زمین کربلاست.
حوادث دردناک و وحشیانه و رقت بار و احساسات برانگیز بسیاری در تاریخ اتفاق افتاده که با گذشت زمان، کم رنگ و کم رنگ تر و به فراموش خانه تاریخ سپرده شده است که در تاریخ نام صدها مورد از این حوادث حیرت انگیز ضبط شده است؛ حوادثی هم چون: جنگ های خونین صلیبی؛ کشتار مسلمانان در اسپانیا؛ حمله بی رحمانه مغول به ایران و خون ریزی بی حساب و کشتن مردم بی پناه حتی کودکان شیرخوار و زنان؛ فجایع اسرائیل در سرزمین های اشغالی، تا آن جا که دیریاسین و کفر قاسم را از صفحه جغرافیا حذف نمودند؛ ریخته شدن بمب های هولناک اتمی آمریکا بر هیروشیما و ناکازاکی؛ کشته شدن یک میلیون الجزایری به دست ارتش فرانسه.
امروزه با وجود این که بعضی از این حوادث در دهه های اخیر رخ داده همه آنها به فراموشی سپرده شده است و کمتر از آن یاد می شود؛ لکن در این میان، تنها فاجعه جان کاه کربلا علی رغم گذشت 1400 سال از وقوع آن، جایگاه خاصی دارد که هر سال شیفتگان حسینی، هزاران محفل و مجلس در سراسر جهان برای تکریم آن واقعه برگزار می کنند و بودجه های عظیمی، عاشقانه در این راه مصرف می شود و مراسم بزرگ داشت این خاطره غم بار در هر سال، با شکوه بیشتر و هیجان فراوانی بر پا می گردد.
ارزش و اعتبار و عظمت شخصیت دلربای حسین علیه السلام و نهضت آن بزرگوار امروزه همه را تحت تاثیر قرار داده، به طوری که نه تنها دوستان و پیروانش، بلکه بیگانگان هم در مقابل نام با شکوه و خواستنی او سر تعظیم فرود می آورند و قیام مقدس کربلا را با احترام و تکریم یاد می کنند؛ آن هم نه در یک برهه ای از زمان، بلکه هر چه از تاریخ وقوع آن واقعه می گذرد بر عظمتش افزوده می شود و بیشتر توجه ها و اندیشه های حق طلبان و آزادی خواهان را از هر مسلک و عقیده ای به خود معطوف می دارد، تا آن جا که گاندی مصلح بزرگ و پیشوای رهایی بخش کشور هندوستان، در برابر حسین علیه السلام و عاشورای پر افتخارش تعظیم می کند و خطاب به مردم هند می گوید: مردم هند! من برای شما چیز تازه ای نیاورده ام، تنها نتیجه ای را که از مطالعات و تحقیقاتم درباره تاریخ زندگی قهرمانان کربلا دریافت داشتم، ارمغان ملت هند کردم... بر من روشن شده است که اگر هندوستان بخواهد یک کشور پیروز گردد، بایستی از سرمشق حسین علیه السلام پیروی کند.(3)
قائد فقید و موسس کشور پاکستان محمد علی جناح نیز می گوید: هیچ نمونه ای از شجاعت، بهتر از شجاعتی که امام حسین علیه السلام از لحاظ فداکاری و شهامت نشان داد در عالم پیدا نمی شود. به عقیده من بر تمامی مسلمانان گیتی است که از شهید گران قدری که خود را در سرزمین عراق، قربانی راه حق و عدالت کرد، سرمشق گرفته از او پیروی نمایند.(4)
هم چنین کارلایل مورخ و اندیشمند انگلیسی می نویسد: بهترین درسی که از تراژدی کربلا می گیریم، این است که حسین علیه السلام و یارانش ایمانی بس استوار به خدا داشتند، آنان در عمل نشان دادند که فزونی افراد در جایی که حق و باطل رو به رو می گردد، اهمیتی ندارد، پیروزی حسین علیه السلام با وجود اقلیتی که داشت، باعث شگفتی من است.(5)
نیز واشنگتن ایرونیک نویسنده مشهور امریکایی با تواضع فراوان در برابر آن حضرت، او را روح فناناپذیر می خواند و می گوید: برای امام حسین علیه السلام ممکن بود که زندگی خود را با تسلیم شدن در برابر اراده یزید نجات بخشد، اما مسئولیت پیشوایی نهضت نجات بخش اسلام اجازه نمی داد که او یزید را به عنوان خلیفه به رسمیت بشناسد، او به زودی خود را برای پذیرش هر ناراحتی و فشاری به منظور رها ساختن اسلام و مسلمانان از چنگال رژیم آماده ساخت. در زیر آفتاب سوزان، در سرزمین خشک و بر روی ریگ های تفتیده عربستان، روح حسین علیه السلام، فناناپذیر بر پاست. هان! ای پهلوان و ای نمونه شجاعت و ای شهسوار من، حسین!(6)
با مروری به مطالب گذشته در می یابیم که نهضت حسینی و قیام سالار شهیدان در بین همه نهضت ها و قیام ها درخشندگی خاصی دارد که به این نهضت جاودانگی بخشیده است و این جاودانگی نهضت، موضوعی قابل بحث و بررسی است.
آن چه در پیش رو دارید، پاسخ به دو سوال و سازنده ذیل در جهت تحلیل و ارزیابی آن موضوع است:
الف فلسفه و هدف از جاودانگی نهضت عاشورا؟
پ چه عواملی در جاودانگی این نهضت نقش داشته است؟
چرا این قیام، از زمان وقوع، تا کنون و تا قیامت، دل ها را تسخیر کرده و می کند؟ چرا هر ساله ماه محرم، ماه ابراز عشق به آن شهید فداکار، یعنی حضرت ابا عبد الله الحسین علیه السلام پرشورتر و سال به سال بر این عشق و شور افزوده می شود و هرگز غبار نسیان بر آن ننشسته و نمی نشیند؟
به سوال اول در بخش فلسفه جاودانگی نهضت و به سوال دونم، یعنی موضوع عمده و اساسی این کتاب، در بخش دوم پاسخ می دهیم.
امید است همه عزیزانی که این اثر را مطالعه می کنند، در جهت رفع کاستی ها و ضعف ها و نیز تکمیل آن، از پیشنهادها و نظرهای خود ما را بهره مند سازند. و ان شاء الله این اثر ناچیز در سالی که رهبر معظم انقلاب، حضرت آیة الله خامنه ای دام ظله سال عزت و افتخار حسینی نامیده، تهیه و تدوین گردیده است؛ در درگاه الهی مقبول افتد و این بنده، مشمول عنایت و شفاعت حضرت ابا عبد الله الحسین علیه السلام واقع شود.
در پایان از همه سرورانی که در جهت تهیه و نشر این کتاب قبول زحمت کرده اند، به ویژه شورای محترم بررسی کتاب و مسئول محترم انتشارات دفتر تبلیغات اسلامی و نیز آقایانی که از آثار و نوشته های آن ها بهره گرفته شده است تقدیر و تشکر می کنم.
ابوالفضل بهشتی
بخش اول
فلسفه جاودانگی نهضت عاشورا