غیبت و گناه چیست؟

نویسنده : عزالدین رضا نژاد - حیدری

سخن پژوهشکده

بی گمان یکی از اوصاف اصلی آدمی اندیشه ورزی است و می توان گفت که پس از رفع نخستین نیازهای خویش، شناخت واقعیت و کشف حقیقت مهمترین نیاز و دغدغه اوست. بدیهی است که اندیشه ورزی و تولید گزاره های فکری جز در فرآیند پژوهش و کنجکاویها و کنکاشهای روشمند علمی، میسر نیست. چنانکه فرآیند تقویت و توسعه نهادهای علمی و تمدنی و بسط عقلانیت در جامعه نیز جز در سایه بهره گیری از دستاوردها و نتایج پژوهشها مقدور نمی باشد. خوشبختانه امروزه در بسیاری از مراکز علمی و فرهنگی کشور به پژوهش از همین منظر نگریسته شده و بیش از پیش بدان توجه می شود، هر چند هنوز تا رسیدن به جایگاه مطلوب راه دراز و دشواری در پیش داریم.
برای طی این مسیر دشوار چاره ای جز تزویج اخلاق و روحیه علمی و حمایت از دانش پژوهان در جهت ارتقای بینش و منش علمی و دمیدن روح امید و نشاط در بین دانشجویان و پژوهشگران نیست، دانشجویانی که پیشتازان عرصه علم آموزی و حق جویی هستند. این سلسله از مقالات که از سوی پژوهشکده فرهنگ و معارف با عنوان کلی اندیشه دانشجومنتشر می گردد، اغلب فراهم آمده چنان نیاز و چنین دیدگاهی است و می کوشد تا همچون تابلویی برای عرضه محصولات فکری و فرهنگی شما عزیزان باشد و مخاطب آن نیز همین قشر تحصیل کرده و فرهیختگان جامعه ما و مجموعه ها و مراکز فعال دانشجویی هستند.
پس دست گرم شما را صمیمانه و مشتاقانه می فشاریم و از همگی شما دعوت می کنیم که مقالات علمی فرهنگی خود را به همراه پیشنهادها و انتقادات خیر خواهانه تان به نشانی این پژوهشکده ارسال نمایید تا مورد استفاده و عرضه قرار گیرد. به امید آنکه این اقدام موجب رشد کمی و کیفی پژوهشهای فکری و فرهنگی دانشجویان عزیز و پژوهشگران گرامی باشد. ان شاءا...

چکیده مقاله

غیبت که بازگویی عیب پنهان و گناه سری دیگران است، در متون دینی، مورد مذمت و نهی قرار گرفته است. فقها برای تحقق حرمت غیبت، شرایط و قیودی را ذکر کرده اند، مانند: افشاگری و کشف راز به واسطه غیبت، دروغین نبودن عیب، وجود انگیزه عیب جویی، مسلمان بودن و عدم تجاهر به فسق در غیبت شونده. در قرآن کریم، به طور صریح از غیبت نهی شده و قبح و زشتی آن با مثال خوردن گوشت برادر مرده بیان شده است. از جمله فلسفه تحریم غیبت این است مه شخصیت و آبروی اجتماعی افراد محفوظ بماند و و با غیبت پیوندهای اجتماعی سست نگردد و سرمایه اعتماد و اخوت از بین نرود.
بعضی از امور، زمینه ساز غیبت بشمار می روند که مهم ترین آنها عبارت اند از: سوء ظن و تجسس. برای غیبت، علل و انگیزه هایی ذکر شد، مانند: کینه توزی، علایق سیاسی، اتهام، عدم تحقیق و زودباوری، حسادت، بدگمانی استهزاء و تمسخر، شگفت زدگی، نفرت، سرگرمی، همرنگی با دوستان، توجیه گناه و شریک جرم پیدا کردن، خودستایی و فخر فروشی، تظاهر به ترحم و دلسوزی و.... غیبت دارای آثار ناپسند اجتماعی و فردی است، مانند کاسته شدن قبح گناه، گسسته شدن پیوند برادری در اجتماع، باز ماندن از خودسازی، از بین رفتن اعمال نیک. برای درمان و پیشگیری غیبت راههای زیر پیشنهاد شده است: تفکر، یاد خدا، ایمان و مسایل اعتقادی، تذکر و یادآوری و انتقاد از خود. گرچه غیبت از گناهان بزرگ است ولی به خاطر اهداف عقلایی و شرعی مهم تر، در مواردی جایز شمرده شده است مانند: تظلم و دادخواهی، هشدار و معرفی جنایتکار، شناساندن بدعتگزار، مشاوره، گناه علنی و تجاهر به فسق. برای آن که آثار جرم و گناه غیبت کم شود و زمینه آمرزش و عفو پروردگار فراهم گردد، غیبت کننده باید با اظهار ندامت و توبه، استغفار مند و از غیبت شونده رضایت گیرد. از این رو، راه توبه غیبت برای گناهکار باز است و می توان با توبه و استغفار، گناهان گذشته را جبران کرد و دیگر بار راه تقوا و عبادت را پیش گرفت.

مقدمه

یکی از مباحث مهم اخلاقی که هم آثار فردی و هم آثار اجتماعی دارد، مساله غیبتاست. در زندگی اجتماعی بر اساس رفت وآمدها و ارتباطاتی مه افراد با یکدیگر دارند، حفظ شخصیت و احترام متقابل از اهمیت ویژه ای برخوردار است. نگاه به برخی از مسائل اخلاقی با این دیدگاه اقتضا می کند مه نسبت به آنها توجه بیشتری صورت گیرد و بدین وسیله از ناهنجاریهای اخلاقی جلوگیری شود. از این رو، در این مقاله (به تناسب حجم و ملاحظه کمیت و کیفیت) به مساله اخلاقی غیبت پرداخته شده و با توضیح مهمترین نکات آن به چاره جوی در ارتباط با آن اشاره گردیده است امید مه همگان با برخورداری از صفات برجسته اخلاقی، از هر گونه آلودگی روحی که به شخصیت فردی و اجتماعی لطمه وارد می کند و از نظر دینی گناه شناخته می شود، دور باشیم.