خورشید کعبه «نگرشی به زندگی سیاسی امیر مؤمنان علی علیه السلام »

نویسنده : محمد جواد مروجی طبسی

پیشگفتار:

سخن از شخصیت بی مانند امیر مؤمنان علی علیه السلام است؛ شخصیتی که بشر با آن همه توصیفی که تاکنون از او داشته است، هنوز در حسرت دست یافت به حقیقت اوست. چهره مقدسی را که زادگاهش خانه خدا و محل نشو و نمایش دامان نبی اکرم و وجود مقدسش آیینه تمام نمای پیامبران الاهی و نسخه دوم آخرین سفیر خدا و به فرموده قرآن، نفس و روح و جان محمد مصطفی بوده، چگونه می توان توصیفش کرد.
چه سخنی زیبنده مقام اوست در حالی که پیامبر صلی الله علیه و آله حقیقت او را مکتوم داشت و در پایان یک مأموریت که به استقبال وی شتافت، چنین فرمود: اگر نمی ترسیدم که گروهی از امت من سخنی را که مسیحیان درباره عیسای مسیح گفته اند درباره تو بگویند، امروز در شأن و منزلتت سخنی می گفتم که از کنار هر گروهی که عبور کنی، خاک زیر پای تو را برای تبرک برگیرند.
او محبوب ترین خلق خدا و مظهر کلمة الله الحسنی بود. او همانند پروردگارش با مؤمنان در کمال رأفت و رحمتت و با دشمنان خدا مظهر خشم و خشونت بود. او فرزند جبهه و جنگ و جهاد بود و از دوران کودکی فدایی و پشتیبان رسول الله صلی الله علیه و آله بود.
او پس از پیامبر صلی الله علیه و آله بیشترین رنج را دید و خون دل فراوان خورد. او برای حفظ اسلام و وحدت مسلمانان از حق مسلم خود چشم پوشید تا پیکره اسلام آسیب نبیند و بر تمام مصیبت های بی شمارش صبر پیشه کرد، همانند کسی که در چشمش خار فرو رفته و در گلویش استخوان گیر کرده است. (1)
به یقین همین صبر و زیبای علی علیه السلام بود که ایمان و اخلاصش را تفسیر نموده و وی را در تاریخ جاوید کرده است.
و در یک کلام علی حقیقت جاویدی است که به فرموده پیامبر صلی الله علیه و آله هیچ کس جز خدا و رسولش او را نشناخت.
از این روی با اعتراف و اقرار به عجز و ناتوانی خود در معرفی این چهره محبوب خدا و رسول، به جای تحقیق درباره شناخت حقیقت این مرد نامتناهی، به سراغ گوشه ای از زندگی سیاسی علی علیه السلام رفته و آنها را شناسایی و سرمشق زندگی خود قرار دهیم.
نوشتار حاضر نتیجه تلاش چند ساله ای است که بیشتر بخش های آن در مناسبت گوناگون در مجلات مختلف به چاپ رسیده است که پس از باز بینی و پیرایش کاستیهای آن در پنج فصل تنظیم، و به شیفتگان مکتب علوی تقدیم می گردد.
به امید اینکه به الهام گرفتن از روح بلند علی علیه السلام بیشتر به رفتار علوی بپردازیم.
محمد جواد مروجی طبسی
18 شهریور 1382 / 13 رجب 1424

فصل یکم: در مکه مکرمه

در روزگاری که شبه جزیره عرب را ظلمت جهل فرا گرفته و بر اثر عادات و رسمهای جاهلی، اخلاقی انسانی جای خود را به خوی حیوانی داده بود؛ مکه در انتظار حادثه ای عظیم و رویدادی بزرگ بود. حادثه ای که می رفت انفجاری عظیم را در جهان هستی به وجود آورد؛ انفجار نور و غلبه آن بر تاریکی جهل.
آری، این انفجار در وقتی روی داد که جبرئیل بر فراز کوه نور فرود آمد، با آوردن پیام اقرأ باسم ربک الذی خلق وحی الاهی را بر قلب نازنین خاتم الانبیا فرود آورد.
در آن روز شهر مکه فضای دیگری گرفته بود. با آمدن رسالت محمد مصطفی صلی الله علیه و آله بشر در آستانه تحولی عظیم قرار گرفت. اسلام آمد تا به کالبد بی جان و روح بشر حیات تازه بخشد و او را از تاریکیها و گمراهیها برهاند.
اینک پیامبر اسلام با بار رسالت، از غار حرا پایین آمده تا به کمک نخستین یار خود، این بار عظیم را به سر حد منزل برساند.
این یار دیرین و این چهره محبوب کسی جز پسر ابوطالب نبود که پیامبر صلی الله علیه و آله و او را از پیش برای چنین روزگار سختی آماده کرده. علی که در آن روز ده سال بیش نداشت، با پذیرفتن دعوت ویژه رسول خدا صلی الله علیه و آله وارد صحنه سیاست شد. سیزده سال تمام در مکه دوشادوش پیامبر تلاشهای فراوانی را انجام داد. در این فصل به چند مورد از این تلاشهای خالصانه اشاره می کنیم.

الف. پیشتازی در اسلام

یکی از امتیازات بزرگ مسلمانان صدر اسلام، سابقه افراد در پیشی گرفتن بر اسلام بود. بدین جهت برخی در جلوی نام عده ای از مسلمانان که در مکه اسلام آوردند. شماره گذاری کرده اند؛ برای مثال گفته شده که نخستین مسلمان، علی علیه السلام و سپس خدیجه و جعفر و پس از او زید و... بودند (2) و یا اینکه طبری درباره اسلام عمر بن خطاب گفته است که وی پس از 45 مرد و 21 زن اسلام آورده است. (3)
چون مسئله پیشتازی علی علیه السلام در اسلام یکی از بزرگ ترین امتیازات او به شمار می آید، بدین جهت این مسئله مورد نقص و ایراد برخی از دشمنان قرار گرفته است که در زیر به بررسی این مسئله خواهیم پرداخت.
هنوز ده سال از عمر شریف و پر برکت امیر مؤمنان نگذشته بود که نبوت حضرت محمد مصطفی صلی الله علیه و آله آغاز شد. علی علیه السلام از همان ابتدای امر، با تسلیم در برابر اراده و فرمان خدا و پیامبر صلی الله علیه و آله، به عنوان یاوری با کفایت و بازویی محکم و سربازی فداکار و جان به کف و نماینده ای امین و صادق در کنار آن حضرت قرار گرفت.
به عقیده تمام مورخان شیعه و سنی، علی بن ابی طالب علیه السلام نخستین کسی بود که به پیامبر صلی الله علیه و آله ایمان آورد. شیخ مفید می نویسد: او اولین کسی بود که به خدا و رسولش ایمان آورد و اولین جنس ذکوری بود که پیامبر صلی الله علیه و آله او را به اسلام دعوت کرد و وی نیز اجابت نمود. (4)
به دنبال این اقدام صادقانه از سوی امیر مؤمنان، پیامبر صلی الله علیه و آله در گفتاری صریح و آشکار، نشان پیشتازی در اسلام را به وی داد و چنین فرمود: یا علی أنت أول المسلمین اسلاماً و أول المؤمنین ایماناً ؛ای علی تو اولین مسلمان و اولین مؤمنان هستی. (5) و در جای دیگر نیز فرموده است: علی أول من آمن و صدقنی؛ علی نخستین کسی بود که به من ایمان آورد و مرا تصدیق کرد. (6)
صحابه و تابعین پیامبر صلی الله علیه و آله نیز در پاسخ پرسشهای فراوان مردم ضمن بیان واقعیت، علی بن ابی طالب را نخستین مسلمان معرفی می کردند. از جمله یارانی که بی پرده سخن گفته اند: سلمان فارسی، ابوذر غفاری، مقداد، عمار، زید بن صوحان، حذیقه بن الیمان، ابو الهیثم بن تیهان، خزیمة بن ثابت، ابو ایوب انصاری، ابو سعید خدری، ابو رافع، سعد بن ابی وقاص، ابو موسی اشعری، انس بن مالک، ابو الطفیل، جبیر بن مطعم، عمرو بن حمق خزاعی، حبه عرنی، جابر حضرمی، حارث اعور، عبایه أسدی، مالک بن الحویرث، قثم بن العباس، سعد بن قیس، مالک أشتر، هاشم بن عتبه، محمد بن کعب و... بود. (7)