قرآن و طب نوین

نویسنده : محمود نوری شادکام

مقدمه

قرآن معجزه بزرگ پیامبر اسلام (ص) است که برای همیشه جاوید و زنده خواهد ماند، هر چند صدها سال از نزول آن گذشته باشد. هیچ انسان صاحب فکر و اندیشه ای یافت نمی شود که در این کتاب الهی تعمق نماید، ولی در برابر عظمت آن خضوع نکرده و نسبت به معجزه بودن آن اعتراف ننماید. یکی از خاورشناسان فرانسوی به نام ژول لابوم می گوید:
ای مردم در قرآن دقت کنید تا حقایق آن بر شما آشکار شود. این همه علوم و فنون که اعراب کسب کرده اند، این همه کاخ دانشها و بینشها که اعراب وحشی بنیان نموده اند، اساس و شالوده آن را قرآن ریخته و سپس مسلمانان بالا برده اند، وانگهی، اینها همه نهری بیش از آن همه انهار بزرگ قرآن نمی باشد.(1)
پروفسور مونتگمری وات محقق انگلیسی نیز در مورد اینکه قرآن کلام خداوند است، می گوید:
قرآنی که فعلاً در دست است، خواه به زبان اصلی عربی باشد یا ترجمه انگلیسی آن به مجموعه ای است از وحی و الهاماتی که محمد (ص) دریافت داشته است. به طور کلی، خدا گوینده است و مخاطب آن محمد(ص) یا مسلمانان یا عموم خلایق می باشند....(2)
کتابی که در پیش روی دارید ناشی از احساساتی است که در طول 7 سال تحصیل علم طب و سه سال طبابت بدست آمده است. در این دوران به هر موضوع جدید درسی که برخورد می کردم، ملاحظه می نمودم که قرآن قبلاً به نحوی به آن اشاره داشته است و آنچه آن کتاب آسمانی در 1400 سال قبل بیان نموده با جدیدترین دستاوردهای علمی بشر هماهنگی و همخوانی دارد. اندک، اندک به این فکر افتادم که در حد وسع و توان ناچیزم، با روشن نمودن گوشه ای از حقایق طبی قرآن، اندکی از وظیفه خود را نسبت به این کتاب مقدس الهی ادا کنم، باشد که خداوند متعال به فضل و کرمش از من بپذیرد و چراغ راهی باشد برای آنان که طالب تعمیق و اندیشه در قرآنند.
در این مجموعه مختصر سعی و تلاش شده است که از توجیه و تأویل آیات از طریق اکتشافات علمی پرهیز شود، مگر اینکه قطعیت آیه کاملاً محرز و مسلم بوده و حقایق علمی نیز به اثبات رسیده باشد. از طرفی تاکید بر این بوده است که حتی المقدور از تفسیر به رای به شدت پرهیز نموده و در بیان اکتشافات طبی، صرفاً به کتب معتبر پزشکی دنیا استناد گردد.
سخن کوتاه می نمایم و در بیان حقایق طبی قرآن به سخنی از اندیشمند فرانسوی آقای دکتر گرینیه اشاره می کنم:
من آیات قرآن را که به علوم پزشکی و بهداشتی و طبیعی ارتباط داشت، دنبال کردم و از کودکی آنها را فرا گرفتم و کاملاً بدان آگاه بودم و بنابراین دریافتم که این آیات از هر جهت با معارف و علوم جهانی منطبق است...
هر کس که دست اندرکار هنر یا علم باشد و آیات قرآن را با هنر و علمی که آموخته است، مطابقت و مقایسه کند - به همان صورت عقلی سلیم و بی غرض باشد(3)
در پایان بر خود لازم می دانم از زحمات سروران گرامی آقای دکتر بهرام محمدیان، حجه الاسلام و المسلمین حاج علیرضا اعرافی و حجه السلام و المسلمین حاج حسین نبی پور که اینجانب را در تدوین این مجموعه راهنمایی نمودند، صمیمانه قدردانی و تشکر نمایم.
دکتر محمود نوری شادکام

فصل اول: روزه داری

یا ایها الذین امنوا کتب علیکم الصیام کما کتب علی الذین من قبلکم لعلکم تتقون
بقره/ 183
ای کسانی که ایمان آورده اید، روزه بر شما مقرر شده است، همان گونه که بر کسانی که پیش از شما (بودند) مقرر شده بود، باشد که پرهیزگاری کنید.

روزه در اقوام پیشین

همانطوری که از آیه فوق الذکر استفاده می شود، روزه در میان امتهای پیشین نیز رایج بوده است. یهود و نصاری روزهای معینی از سال را به شکلهای مختلف روزه می گرفته اند و هم اکنون نیز برخی از آنها مرسوم است. روزه از گوشت، روزه از شیر، روزه از خوردن و آشامیدن و روزه از سخن، اقسام مختلفی از روزه هستند. در قرآن کریم، حکایت روزه حضرت زکریا(ع) و حضرت مریم (ع) از سخن گفتن نقل شده است. مصریها، یونانیها، رومیهای قدیم روزه می گرفته اند و بت پرستان هند تا به امروز روزه می گیرند.(4) در برخی از روایات اسلامی نقل شده است که قبیله قریش در زمان جاهلیت، در روز عاشورا روزه می گرفتند.(5)
گفتنی است که طبق فتوای مراجع تقلید شیعه، روزه گرفتن در روز عاشورا مکروه می باشد.
صوم در لغت به معنی امساک از مطلق فعل است. خوردن باشد، یا گفتن، یا رفتن، لذا به اسبی که از خوردن و راه رفتن خودداری می کند، صائم می گویند. از شعر زیر که متعلق به نابغه ذبیانی است اینگونه بر می آید که اصطلاح صیام پیش از اسلام در میان عربها متداول بوده است.
خیل صیام و خیل غرصائمه تحت العجاج و اخری تعلک اللجما(6)
زیر غبار، اسبانی بی حرکت و اسبانی در تلاش اند و عده ای ایستاده و لجام خویش را می جوند.
با نگاهی به تاریخ عرب در زمان جاهلیت در می یابیم که قبیله قریش در روز عاشورا، روزه گرفته و به عبادت خداوند می پرداختند و در این روز با اجرای مراسم خاصی، برای آمرزش گناهان خویش کعبه را با پارچه های مختلف می پوشاندند.
هر چند در خصوص چگونگی روزه داری در عصر جاهلیت، اطلاعات ضد و نقیضی به چشم می خورد ولی به هر حال می توان گفت که شاید یکتاپرستان با نوعی روزه که شبیه روزه ماه مبارک در بین مسلمانان می باشد، آشنا بوده اند. البته باید گفت که روز ماه مبارک رمضان به مفهوم اسلامی خویش، یک حکم وجوبی از طرف خداوند می باشد و هیچ رابطه ای با زمان پیش از اسلام و دیگر ادیان آسمانی ندارد.
به احتمال قوی، تشریع روزه، ریشه در عمق فکر و اندیشه دینی دارد، چرا که اکثر ادیان و مذاهب به روزه و نماز به عنوان یک اصل و مبنای دینی می نگرند. روزه موجب بخشوده شدن گناهان و تقویت روح می گردد.
ادیان پیشین در آشور، سرزمین پارسها، بابل، نینوا، یونان، روم، هند، فلسطین، چین، اروپای شمالی، سرخپوشان آمریکا، قبایل آزتک، تولتیک و انکا در کشور پرو، برخی از ساکنان بومی اقیانوس آرام، آیین برهمایی و بودایی همگی با این آیین آشنا بوده اند و دامهای شیطانی را از طریق روزه خنثی می کردند.
از کتاب تورات عهد قدیم نیز استفاده می شود که روزه در میان یهودیان متداول بوده و اقوام یهود در موقع روبرو شدن با غم و غصه، روزه می گرفته اند.
در تورات از انواع روزه از دو روز، سه روز، یک هفته، بیست و یک روز، چهل روز سخن به میان آمده است و نیز از تورات بر می آید که حضرت موسی قبل از آنکه پذیرای وحی خداوند و گرفتن فرامین الهی شود، چهل روز در کوه سینا روزه گرفته است.
چنانکه می خوانیم: هنگامی برآمدنم به کوه که لوح های سنگی یعنی لوحهای عهدی که خداوند با شما بست، بگیریم، آنگاه در کوه، چهل روز و چهل شب نه نان خوردم و نه آب نوشیدم.(7)
همچنین یهودیان در روز غفران یا آمرزش، به مدت 24 ساعت روزه می گرفتند.
روزه در آیین یهودیت عبارتست از: ناله و فریاد به درگاه خداوند.
ارمیا می گوید خداوند به من گفت که برای این مردم دعای خیر نکن، اینان اگر چه روزه بگیرند اما من به ندای آنان پاسخی نخواهم داد.(8)
همچنین اشعیاء می گوید: خداوندا، ما را چه شده است که روزه می گیریم و خود را به مشقت می اندازیم اما تو آن را نادیده می گیری؟.
خداوند می فرماید: شما در روزه گرفتنتان، زیر دستانتان را به بردگی می کشید و دست از خطاهای خویش بر نمی دارید، شما خصومت و کینه های درونی را ترک نمی کنید و به مشاجره می پردازید. شما به نفاق و دورویی چنگ زده اید، روزه تان چون جغدی باشد که دوست دارد صدای خود را برتر از دیگران بشنود. آیا آداب روزه حقیقی که برای نجات انسانها آمده، اینچنین است؟!
آیا اگر فردی سر خویش را چون نی خم کرد و لباس کهنه پوشید و از خاکستر به عنوان زیر انداز استفاده کرد، روزه اش درست است و موجب رضایت و خشنودی پروردگارش خواهد شد؟
مگر نه این است که من روزه را برای از بین بردن نفاق و دورویی، آزاد کردن بندگان و شکسته شدن غلها و زنجیرهای اسارت قرار داده ام، آیا نه این است که در روزه ات باید به گرسنگان نان دهی، بی پناهان را به خانه ات ببری، برهنگان را بپوشانی و بین آنان و خودت تبعیض و نا برابری قایل نشوی؟(9)
یهودیان به هنگام توبه و طلب خشنودی خداوند روزه می گرفتند:
قوم یهود غالباً در موقعی که فرصت یافته، می خواستند اظهار عجز و تواضع در حضور خدا نمایند، روزه می داشتند تا به گناهان خود اعتراف نموده به واسطه روزه و توبه، رضای حضرت اقدس الهی را تحصیل نمایند.(10)
مسیحیان نیز، از آغاز، با روزه آشنایی داشته اند. روزه یک مسیحی معتقد به مدت 24 ساعت به طول می انجامد، اما یک مسیحی راهب به مدت یک ماه و چه بسا بیشتر روزه می گیرد.
حضرت مسیح علیه السلام نیز چنانکه از انجیل استفاده می شود، چهل روز، روزه داشته است: آنگاه از قوت روح به بیابان برده شد تا ابلیس او را امتحان نماید...پس چهل شبانه روز روزه داشته، عاقبة الامر گرسنه گردید.(11)
پولس مشهور به پولس زندانی، یکی از راهبان مسیحی به مدت 115 سال در صحرا فقط با نان و آب، به سر برد. در انجیل آمده است که حضرت مسیح (ع) چهل روز و چهل شب پیاپی روزه گرفت. (12)
و نیز از انجیل لوقا بر می آید که حواریون مسیح علیه السلام نیز روزه می گرفتند. (13) در انجیل می گوید: با نماز و روز است که شیاطین از انسان دور می شوند. (14)
و باز در انجیل متی حضرت مسیح علیه السلام می گوید آنگاه که روزه می گیرید. چون ریاکاران چهره را درهم نکشید. کسانی که با ریاکاری می خواهند به مردم بفهمانند که روزه گرفته اند. در حقیقت مزد و پاداش خویش را در همین دنیا گرفته اند اما تو ای روزه دار. طوری نباش که با مردم وانمود کنی، روزه گرفته ای.(15)
در قاموس کتاب مقدس آمده است بنابراین حیات حواریون و مؤمنین ایام گذشته، عمری مملو از انکار لذات و زحمات بی شمار و روزه داری(16)
بود.
روزه در دوران گذشته، میان نصاری رایج بوده است و پیروان آیین مسیحیت وقتی که با غم و غصه روبرو می شدند، روزه می گرفتند و با چهل روز روزه گرفتن نشان دادند که بالاتر از قدرت انسان عمل می کنند و با روزه داری، اراده خویش را تقویت نموده و روحیه خویش را درمان می کردند. یکی از راهبان بزرگ کلیسا درباره روزه داری می گوید: روزه داری خوراک معنوی محسوب می گردد.
قدر و منزلت روزه داری در آیین مسیحیت چنین است. روزه داری عمانا انسان واقعی شدن است. به وسیله روزه نعمتی به آدمی ارزانی می شود و بدن پالایش یافته و روح بشر پاک می گردد و به جایگاه فرشتگان صعود می کند.خوشا به حال کسی که سکوت و نماز را در پیش بگیرد، در آسمانها جایگاهش پایدار و در میان فرشتگان سکونت می گزیند.
در مقام دعا نیز چنین می گویند: موسی روزه گرفت و نیکی یافت و ایلیا پاک شد. مسح روزه ای مقدس گرفت برای همه بشریت، و شیطان خشمگین شد و هر کس گناهان را ترک نماید. آدم و فرزندانش را آزاد کرده است. برادرانم، روزه دروغین را نگیرد و اینطور نباشد که فقط نان را از دهان خویشتن محروم کنیم ولی شرارت در وجدان ما نهفته باشد.
قبل از اینکه روزه را از ابعاد مختلف مورد بررسی قرار دهیم. لازم است به این نکته مهم توجه کنیم که روزه از دیدگاه اسلام یک عبادت و دستور الهی است که باید به آن عمل و نمی توان با توجه به دستاوردهای علمی به آن نگریست، زیرا میدان عمل و دانش بشر به هر اندازه هم که پیشرفت کرده باشد باز محدود بوده و گنجایش حکمتهای الهی را ندارد. لذا آنچه در اینجا آورده می شود گوشه هایی از حقایقی است که علم کشف نموده و چه بسیار حقایقی که بعدها آشکار گردد.