فهرست کتاب


سرچشمه حیات

محمد امینی گلستانی

1 طینت و میثاق

مسئله طینت و میثاق و مسئله طینت مؤمن و کافر دو مسئله غامض و از مشکلات اخبار است که جریان حقیقی آن نزد خدا و رسول و اوصیاء طاهرین او می باشد.
خیلی ها کوشیده اند که در حل و تفسیر آن به نوعی خود را خلاص کنند اما غیر از یک دسته نظریه های مبهم و تاویلات دور از فهم و یا تفسیرهای نابجا نتوانسته اند چیزی در اختیار حقیقت پویان، و دانش جویان قرار دهند و نمی توانستند؛ چون دور از حیطه علمی و بزرگتر از وسعت فکری آنان بود.
علامه مجلسی رضوان الله تعالی علیه در بحارالانوار؛ (772) پس از درج احادیث و اخبار مربوط به دو مسئله فوق؛ کرارا از تفسیر آنها اظهار عجز می کند؛ و کسانی که در تاویل و تفسیر آنها به خود جرات داده و اظهار نظر کرده اند، به باد انتقاد گرفته و از این توجیه ها و توضیح ها ابراز نارضایتی می کند.
در ج 5، بحارالانوار، در بیان حدیث 6 باب 10 الطینة و المیثاق، می فرماید: ثم اعلم ان هذاالخبر و امثاله مما یصعب علی القلوب فهمه و علی العقول، ادراکه (773) بدان! این خبر و امثال آن از اخباری است که فهم آن برای دلها و درک آن بر عقلها سخت است
در جای دیگر می گوید:
اعل ان اخبار هذالباب من مشتبهات الاخبار و معضلات الآثار و لأصحابنا رضی الله عنهم فیها مسالک (774)
بدان که! اخبار این باب از مشتبهات اخبار و مشکلات آثار است، در حل آنها بر اصحاب ما، (خدا از آنها راضی شود)، راههای گوناگون است.
پس از آن، آراء و نظریات گروههای مختلف را ذکر کرده است؛ اما خودش نمی پسندد و باز در بیان حدیث 21 ج 67 ص 108 می فرماید: و هو من غوامض الاسرار آن واقعه از ناپیداترین و مشکل ترین اسرار است.
بالاخره در پایان بیان همان حدیث می گوید:
و اقول بناء هذه التاویلات علی امور لیست مخالفتها لاصول متکلمی الامامیه اقل من مخالفة ظواهر تلک الاخبار و قد تکلمنا فی امثال هذه الروایات فی کتاب العدل و کان ترک الخوض فیها و امثالها و رد علمها مع صحتها الی من صدرت عنه احوط و اولی کما قال مولانا امیرالمومنین علیه السلام (و قد سئل عن القدر). طریق مظلم تسلکوه و بحر عمیق فلا تلجوه و سر الله فلا تتکلفوه (775)
می گویم: بناء این تاویلات بر پایه هایی است که، مخالف آن پایه ها، یا اصول متکلمین امامیة، کمتر از مخالفت با ظاهر آن اخبار نیست. و در کتاب عدل در باره امثال این روایت سخن گفته ایم و ترک کردن خوض در آن و امثال آن با وجود صحیح بودن، رجوع کردن علم آنها به کسی که از او صادر شده، یعنی: به خود ائمه علیه السلام مقرون به احتیاط و اولی است؛
چنانکه مولایمان امیرمؤمنان علیه السلام در جواب کسی که از مسئله قدر سوال کرد؛ فرمود: راه تاریک است در آن نروید؛ دریای ژرف است، وارد نشوید، سر خداست، بخود زحمت ندهید
همانطور که در مقدمه این کتاب به عرض رسید؛ اخبار و احادیثی که از پیشوایان و بزرگان دین صادر شده است. اگر قابل فهم بود چه بهتر، و در صورت صحت آنها اگر از فهم آن عاجز ماندیم، و یا با مذاق فهم ما تطبیق نکرد، ردش نکنیم به مقام انکار نیاییم، بلکه عملش را به خود رسول خدا و اوصیاء گرامیش محول کنیم.
1. عن ابی عبدالله علیه السلام قال: ان الله عزوجل خلق ماءا اعذبا فخلق منه اهل طاعته و جعل ماء مرا فخلق منه اهل معصیته ثم امرهما فاختلطا فلولا ذلک ما ولد المؤمن الا مؤمنا و لا الکافر الا کافرا (776)
امام صادق علیه السلام فرمود: خدای عزوجل آب سرد و گوارایی را آفرید و اهل طاعتش را از آن ایجاد نمود و آب تلخی خلق کرد اهل معصیت را از آن به وجود آورد سپس امر کرد آن دو آب به هم مخلوط شدند، اگر این ترکیب یافتن نبود از مؤمن غیر از مؤمن و از کافر غیر از کافر متولد نمی شد.
2. اسحاق سبیعی: از امام محمد باقر علیه السلام و امام جعفر صادق علیه السلام روایت می کند که آن حضرتها فرمودند: در ابتداء آفرینش، خداوند زمین را و طینتی را آفرید، و آن را شکافته آبی بیرون آورد؛ و آن آب را هفت شبانه روز بر آن زمین و طینت جاری ساخت. سپس آب را قطع کرد، و از خالص آن طینت، مقداری برداشت. و آن طینت ائمه علیه السلام است.
سپس از قسمت پائین آن طینت قبضه دیگر گفت. آن هم طینت ذریه امامان و شیعیان آنهاست. اگر طینت شما را مانند طینت ما، به حال خود واگذاشت، ما و شما یکسان می شدیم.
عرض کردم: پس با طینت ما چه کرد فرمود: خداوند دوباره زمین خشک و بایری آفرید، سپس از آن زمین، آب تلخی بیرون آورد و هفت شبانه روز آن آب را، بر آن زمین جاری ساخت، آب را قطع کرد باز از خالص آن طینت، که طینت ائمه کفر است یک مشت برداشت. اگر آن را به حال خود رها کرد، هیچ یک از آنها نه شهادتین، می گفتند و نه حج و عمره به جا می آوردند؛ نه زکات می دادند و نه صدقه. نه عمل خیری. از آنها سر می زد.
سپس طینت، شیعیان ما را، با طینت دشمنان ما مخلوط کرد؛ و مانند چرم آن را کشید؛ مقداری از این و مقداری از آن را برگرفت و فرمود: این برای بهشت است ترسی ندارم، و این هم برای جهنم است از هیچ کس نمی ترسم؛ سپس آن دو طینت را با هم طی مخلوط کرد.
اگر از هر مؤمنی، خشونت و بد خلقی و گناه و اعمال سیئه ببینی، از آن زمین شوره زار است که، از طینت ناصبی مخلوط شده، و هر خوش اخلاقی و خوشرویی و شادابی و روزه و نماز که از ناصبی ها می بینی، از آن زمین است که از طینت مومن به او ممزوج شده است. (777)
مشابه این حدیث با عبارت های گوناگون و مطالب متفاوت از ائمه اهل بیت علیه السلام فراوان است؛ در خلال چند حدیث، از زمین های یاد شده به صورت بالا نام می برد و در ضمن حدیث مفصلی فرمود:
3. یا ابراهیم! هذا الآیة الذین یجتنبون کبائر الا ثم و الفواحش الا اللمم ان ربک واسع المغفره هواعلم بکم اذا انشأکم من الارض (778)
أتدری ما هذه الارض؟ قلت: لا قال: اعلم! ان الله عزوجل خلق ارضا طیبة طاهرة و فجر منها ماء عذبا زلالا فراتا سائغا، فعرض علیها ولایتنا أهل البیت فقبلتها، فاجری علیها ذلک الماء سبعة ایام.
ثم نضب عنها ذلک الماء بعد السابع، فأخذ من صفوة ذلک الطین طینا، فجلعه، طین الائمه علیه السلام ثم أخذ جل جلاله ثفل ذلک الطین، فخلق منه شیعتنا و محبونا من فضل طینتنا، فلو ترک یا ابراهیم طینتکم کما ترک طنتنا لکنتم أنتم و نحن سواء (779)
امام محمد باقر علیه السلام در جواب سؤال ابواسحاق ابراهیم لیثی که، در ضمن روایت مفصلی، از امام پرسیده است که، چرا از شیعیان شما اعمال ناشایست و رفتار بد و از دشمنان رفتار خوب و خوشرفتاری و غیر آن که دیده می شود؟ فرمود:
یا ابراهیم! این آیه را بخوان! الذین یجتنبون تا آخر آیه، آیا می دانی این زمین که در این آیه ذکر شده چیست؟ عرض کردم نه فرمود: بدان که خدای عزوجل زمین طیب و طاهری آفرید و آن را شکافته آب سرد و زلال و سفید و گوارایی بیرون آورد، سپس ولایت ما اهل بیت را به آن عرضه داشت آن هم پذیرفت.
پس آن آب را بر آن زمین، هفت روز جاری ساخت، و آن آب را پس از هفت روز قطع کرد، از خالص آن گل، گلی اخذ کرد و آن را طینت ائمه علیه السلام قرار داد؛ و آفرینش دوستداران ما از زیادی طینت ما است، ای ابراهیم! اگر طینت شما را مثل طینت ما به حال خود رها کرد ، شما هم مثل ما می شدید.
عرض کردم یا رسول الله! پس خدا با طینت ما چه کرد؟ فرمود: طینت شما را مخلوط کرد اما طینت ما را با هیچ چیز ترکیبی نداد، عرض کردم: ای پسر رسول خدا! طینت ما را به چه چیزی مخلوط کرد!...
فرمود: خدای عزوجل زمین شوره زار خبیث و بدبویی آفرید و در آن زمین چشمه آب شور و تلخ و ناگواری را شکافت، ولایت امیرمؤمنان علیه السلام را به او تکلیف کرد و آن هم پذیرفت، هفت، روز آن آب را در آن زمین شوره زار جاری ساخت، و بعد از هفت روز خشک کرد، از کدر، محل تیره آن یک مشت گل بدبوی خبیثی برداشت، امامان کفر و طاغیان فاجر را از آن آفرید، سپس بقیه آن گل را با گل شما مخلوط کرد، اگر گل آنها با گل شما مخلوط نمی شد، ابدا از آنها کار خوب به عمل نمی آمد، نه امانتی را ادا می کردند، و نه شهادتینی می گفتند، نه روزه و نماز و نه حجی به جا می آوردند، و نه در صورتها به شما شبیه می شدند. ای ابراهیم! برای مومن چیزی از این بزرگتر نیست که صورت خوبی را در هیکل دشمن خدا به بیند و او نداند که، آن صورت زیبا از گل مومن و مخلوط شدن آن است.
ای ابراهیم! سپس آن دو گل را با آب اول و دوم ممزوج کرد، پس آنچه که از شیعیان ما از ربا، زنا، لواط، خیانت، شرب خمر، ترک نماز و زکاة و حج و جهاد می بینی همه آنها از دشمنان ناصبی ماست، و از مخلوطی گل آنها و اثرات آن است حج، جهاد، و اعمال خوب و شایسته که در دشمنان ناصبی ما می بینی، همه از اثرات مخلوطی گل مومن با اوست. (780)
این روایت را در کتاب شریف بحارالانوار: ج 5 و ج 67 با راویها و عبارتهای گوناگون از کتابهای مختلف روایت کرده است؛ چون روایت، مفصل بود، مخصوصا روایت علل الشرایع که، آخرین روایت کتاب علل الشرایع مرحوم شیخ صدوق هم است. و روایت احمد بن محمد کوفی تفصیل زیادی داشت، برای رعایت اختصار به همین اندازه کفایت کردیم .
در این روایات با کلمه آب که علت به وجود آمدن آدم و انسانهای خوب و بد از آن بوده، اشاره شده است؛ به آن مناسبت؛ دو حدیث فوق در این کتاب درج گردید
ولی مفهوم و درک حقیقت آن، بالاتر از میزان کشش فکری و علمی، اشخاص معمولی و عادی می باشد.

2 دفع ستم از آب و آتش مسلمانها

دفع ظلم و ستم از اموال و نفوس مسلمانها، اهمیت دادن به گرفتاریهای آنان از اهم واجبات است، در حدیث شریف و مشهوری آمده است، رسول خدا صلی الله علیه و آله فرمود:
من اصبح ولایهتم بأمور المسلمین فلیس بملسم (781)
هر کس صبح کند و به کارهای مسلمانها (به گرفتاریهای آنان) اهمیت ندهد مسلمان نیست بدین جهت مسلمانها را تشویق کرده است، از ناموس و مال و جان همدیگر دفاع کنند. و اجازه ندهند، دشمن به آنها دست درازی کند.
در میان حقوق مسلمانها به دو چیز اهمیت شایانی قایل شده است.
1. قال امیرالمؤمنین علیه السلام : قال رسول الله صلی الله علیه و آله من رد عن قوم من المسلمین عادیة ماء او نار و جبت له الجنة (782)
امیرمؤمنان علیه السلام فرموده است: رسول خدا صلی الله علیه و آله فرمود: هر کس از تجاوز به آب و آتش گروهی از مسلمانهای جلوگیری کند بهشت، بر او واجب می شود).
2. عن علی علیه السلام قال: من رد عن المسلمین عادیة ماء او نار او عادیة عدو مکابرللمسلمین غفرالله ذنبه (783)
امیرمؤمنان علیه السلام فرمود: هر کس از تجاوز دشمن به آب و آتش و یا از تجاوز دشمن به خود مسلمانها جلوگیری کند، خداوند گناهانش را می بخشد..
3. و فی الحدیث من کف عن مؤمن عادیه ماء و نار (784)
در حدیث است، هر کس از تجاوز به آب و آتش مؤمن خودداری کند....
و من یسمع رجلا ینادی: یا للمسلمین! فلم یجبه فلیس بمسلم (785) هر کس بشنود که مردی مسلمانها را به فریاد رسی بخواند و به او جواب ندهد مسلمان نیست.
أفسوس که پاره تن رسول خدا صلی الله علیه و آله و میوه دل دخترش زهراء علیه السلام، در صحرای کربلا هر چه ندا در داد هل من ناصر ینصرنا من مغیث یغیثا هل من مجیر یجیرنا لخاطر جدنا آیا یاوری هست ما را یاری کند. آیا برای ما فریاد رسی پیدا می شود. آیا به خاطر جد بزرگوارم، پناه دهنده ای برای ما پناه می دهد. جوابی که شنید. گفتند یا حسین از این آب گوارا سیراب نمی شوی تا تشنه لب بمیری! گفتند و عملی کردند اللهم العنهم لعنا وبیلا و عبهم عذابا الیما آمین. الحمدلله اولا و اخرا و ظاهرا و باطنا والصلوة والسلام علی رسله وانبیائه و اوصیاء انبیائه لاسیما سیدنا خاتم النبین علیه السلام و علی الوصیائه الائمة الأثنی عشر المکرمین علیه السلام و لاسیما علی آخرهم و قائمهم علیه السلام روحی و أرواح العالمین لتراب مقدمه الفداء آمین یا رب العالمین.
در پانزدهم شعبان المعظم 1317 هجری شمسی شروع و در پانزدهم شعبان المعظم 1319 هجری قمری مطابق با 5 آذر ماه 1378 هجری شمسی روز ولادت با سعادت حضرت قائم آل محمد صلوات الله علیهم اجمعین پایان یافت.





...................) Anotates (.................
1) انعام 141 و اعراف 31.
2) تفسیر عیاشی: ج 2، ص 288، بحارالانوار: ج 75 ص 302؛
3) کشف الغمه: ج 3 ص 304، بحارالانوار: ج 5 ص 292؛
4) عیون الاخبار: ج 2 ص 127 خصال: ج 2 ص 155 بحارالانوار: ج 79 ص 10.
5) بحارالانوار: ج 71 ص 346
6) بحارالانوار: ج 75 ص 303.
7) خصال: ج 1 ص 93 وسائل الشیعه؛ ج 5؛ ص 52، بحارالانوار، ج 75 ص 304؛
8) در اواخر سال 1940 میلادی تحت عنوان آفرینش مداوم یا پیوسته به وسیله دانشمندانی چون هرمان باندی و توماس گولد ارائه گردید و که بعدها به وسیله فردهویل تعدیل و تکمیل شد.
بنابر نظریه مزبور که آن نیز بر پایه انفجار بزرگ استوار است. کهکشانه های کهن به وسیله کهکشانه های جوانتری که از گونه ای اتمهای هیدروژن ترکیب یافته بودند، جایگزین شده اند و موجبات پایداری و آفرینش پیوسته یا مداوم را فراهم ساخته اند در این نظریه که تا مدتها مورد پذیرش قرار گرفته بود، به مرور، ابهامات، و نارسایی های پیدا شد تا جائی که امروز تقریبا مردود شناخته شده و منطق قابل قبولتری به نام نظریه جهان نوسان کننده جایگزین آن شده است سرگذشت زمین صفحه 23.
9) سرگذشت زمین: تالیف پاتریک مور. پیترکترمول، ترجمه مهندس عباس جعفری، ص 24.
10) همان مصدر: ص 12 / 28
11) همان مصدر: ص 10/19
12) تفسیر نمونه: ذیل آیه شماره 30 سوره الانبیاء.
13) تفسیر نمونه؛ ذیل آیه شماره 30 سوره الانبیاء
14) مختصر بصائر الدرجات: ص 93. بحارالانوار ج 25 ص 16/ 364
15) بحارالانوار: ج 46 ص 278/3 به نقل از عیون المعجزات سید مرتضی رحمةالله تعالی علیه.
16) بحارالانوار: ج 52 ص 123/5 به نقل از امالی مفید.
17) کافی: ج 2 ص 222.
18) بحارالانوار: ج 25 ص 364/ 11 به نقل از مختصر بصائر الدرجات.
19) بحارالانوار: ج 62 ص 74/6 به نقل از العقائد.
20) نساء، 82.
21) بحارالانوار، ج 57 ص 30/16 و ص 285/13
22) نهج البلاغه: ص 194؛ بحارالانوار ج 54 ص 26.
23) بحارالانوار: ج 57 ص 175؛ به نقل از مهج الدعوات و بلدلامین.
24) بحارالانوار: ج 57 ص 175؛ به نقل از مهج الدعوات و بلدالامین؛
25) قبسات: ص 19 علیه اجماع السانین الشارعین من الانبیاء و المرسلین و الاوصیاء المعصومین علی کون ما فی عوامل خلق و الامر و اقلیمی الغیب و الشهادة حادثا بالحدوث الذاتی و الدهری بحارالانوار ج 57 ص 238 به نقل از القسبات.
26) تفسیر فخر رازی، ج 8 ص 528 به نقل از نهایةالاقدام
27) بحارالانوار: ج 57 ص 309.
28) کافی: ج 1 ص 21.
29) عیون الاخبارالرضا: ج 1 ص 240، بحارالانوار: ج 57 ص 73/11
30) تنبیه الخاطر ورام: ج 2 ص 5 بحارالانوار: ج 57 ص 90/1
31) بحارالانوار: ج 57 ص 170/6 به نقل از ریاض الجنان
32) بحارالانوار: ج 57 ص 170/9به نقل از ریاض الجنان
33) بحارالانوار: ج 57 ص 174/12 به نقل از ریاض الجنان
34) بحارالانوار: ج 57 ص 198/8 به نقل از کتاب الانوار ابوالحسن بکری استاد شهید ثانی
35) معانی الاخبار: ص 306 بحارالانوار: ج 57 ص 175.
36) کافی: ج 1، ص 440 و بحارالانوار: ج 57 ص 193/14.
37) بحارالانوار، ج 57 ص 168، به نقل از کتاب تاویل الایات آنهم از معراج صدوق.
38) بحارالانوار، ج 15، ص 24 و ج 57 ص 170 به نقل از کتاب ریاش الجنان فضل الله فارسی.
39) معانی الاخبار ص 100 بحارالانوار: ج 15 ص 11/14.
40) کافی: ج 1، ص 440؛ بحارالانوار: ج 57 ص 95/11
41) بحارالانوار: ج 57 ص 192 به نقل از مصباح الانوار.
42) علل الشرایع: ج 1 ص 198؛ بحارالانوار؛ ج 57 ص 175؛ تفسیر فرات ص 134.
43) از این روایت استفاده می شود نور آنها پیش از مکان بوده اگر احتیاج به مکان داشتند باید مکان پیش از آنها و با آنها آفریده می شد، پس غنی بودن از مکان دلیل تجرد آنها است فافهم!
44) بحارالانوار: ج 57 ص 169/8 به نقل از کتاب ریاض الجنان فضل الله بن محمود فارسی.
45) بحارالانوار: ج 57 ص 169/5 و ج 15 ص 23 به نقل از کتاب ریاض الجنان: فض الله بن محمد فارسی
46) کمال الدین: ص 192 بحارالانوار: ج 15 ص 23/8.
47) کمال الدین؛ ص 184؛ بحارالانوار، ج 15 ص 23/3 و ج 57 ص 202 به نقل از کتاب ابی سعید عیاد العصفری.
48) جن: آیه 16.
49) بحارالانوار: ج 25 ص 24/2
50) بحارالانوار: ج 57 ص 170/10
51) بحارالانوار: ج 57 ص 196: ج 1 ص 441.
52) هود: 7
53) تفسیر علی بن ابراهیم: ص 297؛ بحارالانوار: ج 57 ص 70/22
54) ملل و نحل شهرستانی: ص 341.
55) بحارالانوار: ج 57 ص 31/15 به نقل از الکامل: الدر المنثور: ج 6 ص 250
56) بحارالانوار: ج 57 ص 314/8
57) قلم: 1
58) بحارالانوار: ج 57 ص 374/17 الدرالمنثور: ج 6 ص 250.
59) بحارالانوار: ج 57 ص 369/1؛ معانی الاخبار: ص 30/8.
60) بحارالانوار: ج 57 ص 370/2
61) معانی الاخبار: ص 46/5.
62) توحید صدوق: ص 318: عیون اخبارالرضا: ج 1 ص 49، بحارالانوار: ج 57 ص 47.
63) بحار الانوار: ج 57 ص 314/1.
64) بحارالانوار: ج 57 ص 314/1
65) بحارالانوار: ج 57 ص 207/13
66) فصلت: 11
67) بحارالانوار: ج 57 ص 29/1
68) مفاتیح الغیب: ج 5 ص 57 در تفسیر سورة هود: بحارالانوار ج 57 ص 10/12
69) ملل و نحل شهرستانی: در حالات حکیم تالیس.
70) بحارالانوار: ج 60 ص 180/13
71) مناقب: ج 4 ص 354 بحارالانوار: ج 60 ص 180/2
72) علل الشرایع: ص 39 بحارالانوار: ج 5 ص 240/11
73) توحید: ص 32؛ روضه کافی: ص 94 بحارالانوار: ج 57 ص 66/12
74) الدر المنثور: ج 1 ص 43؛ بحارالانوار: ج 57 ص 204/15
75) انبیاء: 30 بحارالانوار: ج 40 ص 224/4
76) الدر المنثور: ج 4 ص 377؛ بحارالانوار: ج 57 ص 208/10
77) بحارالانوار: ج 57 ص 173/3؛ اقبال الاعمال ص 196
78) اقبال الاعمال: ص 196؛ بحارالانوار: ج 57 ص 173
79) بحارالانوار ج 57 ص 175/11؛ به نقل از مهج الدعواتت و بلدالامین.
80) بحارالانوار: ج 57 ص 174؛ اقبال الاعمال ص 271.
81) تفسیر فرات: ص 134؛ بحارالانوار: ج 57 ص 176
82) ملل و نحل شهرسستانی: ص 336
83) ملل و نحل شهرستانی: ص 337
84) ملل و نحل: ص 372 و بحارالانوار: ج 57 ص 308/13
85) دائرة المعارف بزرگ اسلامی : ص 1/9 و ص 38
86) منابع و مسائل آب در ایران: ص 1/3
87) دائرةالمعارف اسلامی: ص 1 به نقل از منابع مختلف - با تلخیص
88) فرهنگ جغرافیای اصطلاحات جغرافیای طبیعی: ص 357/7
89) توحید صدوق: ص 318 و عیون اخبار الرضا: ص 169؛ بحارالانوار: ج 57 ص 48/2
90) بحارالانوار: ج 39 ص 84/12
91) به پاورقی بحارالانوار ج 57 ص 170 مراجعه شود.
92) کافی: ج 1 ص 440؛ بحارالانوار: ج 57 ص 95/11
93) بحارالانوار: ج 15 ص 28/5 بخ بخش 2 فصل 17 همین کتاب مراجعه شود؛
94) اصول کافی: ج 1 ص 21
95) معانی الاخبار: ص 30 و بحارالانوار: ج 57 ص 369/2؛
96) معانی الاخبار: ص 23؛ بحارالانوار: ج 57 ص 368/18
97) ملل و نحل شهرستانی: ص 336
98) بحارالانوار: ج 57 ص 10/16/6
99) هود - 7
100) انبیاء: 30؛
101) بحارالانوار: ج 57 ص 97/20
102) بحارالانوار: ج 57 ص 98/1
103) تنبیه الخاطر ورام: ج 2 ص 5؛ بحارالانوار: ج 57 ص 90
104) بحارالانوار: ج 57 ص 309/14
105) تفسیر نمونه: ج 20 ص 228.
106) پاورقی: بحارالانوار: ج 57: ص 252.
107) مناقب: ج 4 ص 354؛ بحارالانوار: ج 57 ص 89/20
108) بحارالانوار: پاورقی: ج 57 ص 252
109) توحید صدوق: ص 32: بحارالانوار: ج 57 ص 67/4
110) روضه کافی: ص 95: بحارالانوار: ج 57 ص 98/8
111) دائرةالمعارف اطلاعات عمومی - مهرداد مهرین - ص 2/12
112) دائرةالمعارف بزرگ اسلامی: ج 1 ص 1
113) جغرافیای آبها، اقیانوسها، دریاها، دریاچه ها - ص 4
114) دائرةالمعارف بزرگ اسلامی: ج 1 ص 1
115) دائرةالمعارف مهرداد مهرین: ص 3/20 به نقل از کتاب مبدا زمین و سیارات بوریس لوین ترجمه فروتن
116) هود: 7
117) بحارالانوار: ج 3 ص 298؛ الدرالمنثور: ج 1 ص 228
118) بحارالانوار: ج 58: ص 38 و 37؛
119) بحارالانوار: ج 58 ص 38 و 37.
120) مفاتیح الغیب: ج 4 ص 782؛ بحارالانوار: ج 58 ص 3/
121) مرسلات: 20؛
122) نازعات: 31
123) بحارالانوار: ج 73 ص 8/و ج 78 ص 13/14
124) بحارالانوار: ج 77 ص 286/2
125) بحارالانوار: ج 57 ص 96/1
126) بحارالانوار: ج 57 ص 96/1 به حدیث شماره یک همین فصل توجه کنید.
127) انبیاء: 30؛
128) اصول کافی: ج 1 ص 132، توحید صدوق: ص 334؛ بحارالانوار: ج 57 ص 95 و ج 3 و ص 334
129) تفسیر فرات کوفی: ص 65؛ بحارالانوار: ج 57 ص 90
130) ارشادالقلوب: ج 2 ص 186؛ بحارالانوار: ج 10 ص 57 ص 232 به نقل از کتاب: محتضر: حسن بن سلیمان آن هم از کتاب الخطب عبدالعزیز بنی حیی جلودی؛
131) بحارالانوار؛ ج 57 ص 232 ص 337؛ به نقل از مشارق الانوار؛ برسی.
132) بقره؛ 29
133) بحارالانوار : ج 57ص 204؛ الدرالمنثور، ج 1 ص 43؛
134) روضةالکافی: ص 145؛ بحارالانوار: ج 57 ص 98/9
135) روضةالکافی: ص 145؛ بحارالانوار: ج 57 ص
136) تکویر: 6
137) طور: 6
138) تفسیر نمونه: ج 22، ص 414/3 در ذیل آیه 6 طور؛
139) تفسیر نمونه، در تفسیر آیات: 6 تکویر و طور؛
140) فصلت: 11
141) انبیاء: 30.
142) مقدمه تفسیر نمونه: ص 20/10
143) ذاریات: ص 48-47
144) در روز 17/7/1379 خورشیدی، شبکه یک تلوزیون جمهوری اسلامی ایران، در بخش یافته های علمی تشریح کرد، دانشمندان اخیرا تعداد 18 سیاره کشف کرده اند که تاریخ تولد آنها به پنج میلیون سال میرسد یعنی جوان ترین سیارات اند در حالی که تا به امروز اعتقاد بر این بود که کمسن ترین سیاه بیش از چند میلیارد سال عمر دارد.
145) تفسیر نمونه: ج 22 ص 375
146) تفسیر نمونه، ج 22، ص 374؛ به نقل از آغاز و انجام جهان ص 74-77 با تلخیص
147) سرگذشت زمین: ص 23/20
148) مقدمه تفسیر نمونه: ص 20/10
149) ذاریات: ص 48-47
150) انبیاء: 80
151) ابراهیم: 48
152) مرزهای نجوم: ترجمه رضا اقصی: ص 338: 340؛ تفسیر نمونه، ج 22 ص 373.
153) تفسیر نمونه: ج 22 ص 374 به نقل از کتاب آغاز و انجام جهان ص 74-77 با تلخیص
154) فصلت: 11-12.
155) تفسیر نمونه: ج 2 ص 228
156) تفسیر نمونه: ج 20 ص 227
157) نازعات: آیه 27 تا 33.
158) مفاتیح الغیب: ج 31 ص 46
159) هود: 7
160) عیون اخبار: ص 133؛ علل الشرایع ص 197؛ بحارالانوار: ج 10 ص 75.
161) آل عمران، 96
162) تفسیر علی بن ابراهیم: ص 427؛ بحارالانوار: ج 57 ص 72.
163) بقره: 22
164) هود: آیه 77؛
165) بحارالانوار؛ ج 57 ص 87 بنقل از تفسیر امام حسن عسکری علیه السلام.
166) روضةالکافی: ص 95 و 153؛ بحارالانوار: ج 57 ص 98
167) بحارالانوار؛ ج 57 ص 98
168) تفسیر فرات: ص 65؛ بحارالانوار؛ ج 57 ص 90
169) نهج البلاغة: ج 1 ص 426؛ بحارالانوار: ج 57 ص 38
170) نازعات: 27-28
171) روضه کافی: ص 4د بحارالانوار: ج 57: ص 97
172) مروج الذهب: ج 1 ص 15/17؛ بحارالانوار: ج 57، ص 312.
173) بحارالانوار؛ ج 57، ص 216/4 و ص 220/11
174) تفسیر علی بن ابراهیم، ص 427 در ضمن حدیثی جریان ابرش کلبی و بحارالانوار 57 ص 73
175) بحارالانوار؛ ج 57 ص 185؛ به نقل از ابن میثم ره با تلخیص
176) انبیاء: 30
177) تفسیر نمونه: ج 13 ص 396
178) الاختصاص: ص 109؛ بحارالانوار: ج 61 206 و ج 11 و ص 102/16
179) سرگذشت زمین: ص 22/3
180) سرگذشت زمین، ص 22/14
181) آل عمران:92فروع کافی: ج 4 ص 190/1 بحارالانوار: ج 57 ص 204/1
182) بحارالانوار: ج 57 ص 29/4 به نقل از شرح نهج البلاغه کیدری.
183) همین کتاب: بخش 2 فصل 4 حدیث در اخبار مربوط به آفرینش آسمان و زمین.
184) همین کتاب: بخش 2 فصل 3 حدیث در ذیل چند روایت؛
185) فروع کافی: کتاب الحج باب: 3 ص 216، بحارالانوار: ج 57 ص 203/3
186) قال الجوهری: المهاة بالفتح ایضا البلورة (مهاة یعنی بلور)
187) بحارالانوار؛ ج 57 ص 207/2 به نقل ازالدرالمنثور؛
188) بحارالانوار: ج 57 ص 212.
189) بحارالانوار؛ ج 57 ص 102 به نقل از کتاب ابی سعید عبادالعصفری؛
190) انبیاء: 30
191) انبیاء: 30
192) اسراء: 44
193) نور: 41.
194) حج: 18؛
195) جمعه: 1
196) حدید: 1
197) بقره: 76
198) فصلت: 11
199) انبیاء: 79
200) ملک: 2
201) تلخیص از تفسیرهای مختلف از جمله المیزان ج -19 ص 319 تفسیر نمونه ج 24 ص 316 فخر رازی ج 10 ص 579
202) طه: 55
203) عبس: 19 تا 22
204) النازعات: 13
205) صافات: 19
206) سوره نمل: 80
207) سوره فاطر: آیه 22
208) تفسیر نمونه: ج 14 ص 510 ذیل تفسیر آیه مبارکه به نقل از تفسیر قرطبی و فخر رازی.
209) السجده: 8
210) طه: 50
211) سرگذشت زمین: ص 11/26 تالیف پاتریک مور: پیتر کترمول ترجمه مهندس عباس جعفری.
212) الکافی: ج 6 ص 381، مجمع البیان، ج 4 ص 44 با نقل از تفسیر العیاشی: بحارالانوار: ج 66، ص 447/8
213) بحارالانوار: 78 ص 254.
214) المناقب: ج 4 ص 353 بحارالانوار؛ ج 49 ص 99
215) تفسیر علی بن ابراهیم: ص 568؛ بحارالانوار: ج 14 ص 141.
216) المناقب: ج 1 ص 510 بحارالانوار: ج 10، ص 84
217) روضةالکافی: ص 241؛ بحارالانوار: ج 58 ص 155/12
218) علل الشرایع: ج 1، ص 101، بحارالانوار؛ ج 61؛ ص 29/14
219) علل الشرایع: ص 94؛ بحارالانوار: ج ص 299/2 و ج 103 ص 241/2
220) سوره محمد، آیه 15
221) دعائم السلام: ج 2 ص 127؛ بحارالانوار: ج 66 ص 451/9/18
222) دعائم الاسلام: ج 2 ص 127؛ بحارالانوار؛ ج 66 ص 451/9/18
223) المحاسن: ص 57؛ بحارالانوار؛ ج 66 ص 454
224) بحارالانوار: ج 64 ص 240/3
225) مکارم الاخلاق: ص 21 ص 450/13
226) قرب الاسناد: ص 169؛ عیون الاخبار: ج 2 ص 35؛ دعائم الاسلام: ج 2 ص 109؛ بحارالانوار: 66 ص 56/10
227) علل الشرایع: ج 1، ص 101؛ بحارالانوار؛ 61 ص 295
228) بحارالانوار: ج 61 ص 293/6 خصال: ص 106
229) بحارالانوار: ج 61 ص 293/6
230) رکوة: ظرف آبخوری کوچک است که از پوست ساخته شود صحاح اللغة
231) الاحتجاج ص 111 بحارالانوار؛ 17 ص 286/4
232) بحارالانوار: ج 16 ص 38/2؛ به نقل از کتب الانوار؛ شیخ ابوالحسن البکری استاد شهید ثانی؛
233) بحارالانوار؛ ج 18 ص 38/10
234) بحارالانوار: ج 18 ص 38/14
235) بحارالانوار: ج 18، ص 25 به نقل از قصص الانبیاء
236) بحارالانوار: ج 21؛ ص 32/10 به نقل از الخرائج
237) میضاة آفتابه ای را گویند که از آن وضو می گیرند؛
238) بحارالانوار: ج 17 ص 286/10
239) بحارالانوار: ج 20 ص 346/12
240) بحارالانوار: ج 16، ص 34/13 به نقل از کتاب الانوار بکری؛
241) بحارالانوار: ج 16 ص 40 به نقل از کتاب الانوار: شیخ ابوالحسن بکری استاد شهید ثانی.
242) بحارالانوار: ج 20 ص 346
243) بلدح: بیابانی است در جهت غربی، نرسیده به مکه
244) بحارالانوار: ج 18 ص 37
245) اعلام الوری: طبع 2 ص 36 به نقل از الخرائج
246) اعلام الوری: طبع 2 ص 36 بحارالانوار: ج 18 ص 28/4
247) بحارالانوار: ج 17 ص 54/10
248) بحارالانوار: ج 17 ص 254/10
249) اقبال سید بن طاوس: ص 642؛ بحارالانوار: ج 98 ص 387/ 21
250) مهج الدعوات، ص 84، بحارالانوار، ج 85 ص 234/11
251) کافی: ج 4 ص 406 وسائل الشیعه، ج 13 ص 333، بحارالانوار؛ ج 99 ص 190/19 به نقل از الهدایة ص 56
252) العرائس ثعلبی: طبع قدیم صفحه 100؛ بحارالانوار: ج 12 365/4
253) مکارم: الاخلاق: ص 467؛ بحارالانوار: ج 95 ص 49
254) مصباح المجتهد: ص 334؛ بلدالامین؛ ص 133 مصباح کفعمی: ص 125؛ بحارالانوار: ج 90 ص 202/20
255) بحارالانوار: ج 94 ص 195/5 به نقل از انیس العابدین.
256) خصال: ج 2 ص 96، بحارالانوار: ج 95 ص 155/12
257) الفرقان: 48
258) انبیاء: 30
259) مصباح الشریعة: ص 9؛ بحارالانوار: ج 80 ص 340/1
260) مصباح الشریعة: ص 9، بحارالانوار: ج 80 ص 339/19
261) بحارالانوار: ج 26 ص 12/7
262) بحارالانوار؛ ج 77 ص 301/2
263) بحارالانوار: ج 15 ص 28/5 به نقل از کتاب الانوار ابوالحسن البکری استاد شهید ثانی؛
264) بحارالانوار: ج 74 ص 166/5
265) فروع کافی: ج 2 ص 231 وسائل الشیعه ج 11 ص 511/10؛ و بحارالانوار: ج 22 ص 226/12
266) مکارم اخلاق: ص 21؛ بحارالانوار ج 66 ص 405/14
267) امالی شیخ ص 107، بحارالانوار؛ ج 7 ص 33/11
268) بحارالانوار: ج 7 ص 39/9 به نقل از تفسیر قمی؛
269) ابراهیم: 48
270) تفسیر قمی، ص 590 بحارالانوار: ج 6 ص 324/15 تفسیر صافی: ج 3 ص 96
271) انبیاء: 104
272) سرگذشت زمین: ص 14
273) الاختصاص: ص 109، بحارالانوار: ج 11، ص 102/16 و ج 61 ص 306/14
274) فرقان: 54
275) تلخیص از تفسیر نمونه: ج 15 ص 125
276) الکافی: ج 5 ص 337/3 وسائل الشیعه ج 20 ص 66/16 بحارالانوار: ج 103 ص 66/7 به نقل از تفسیر عیاشی.
277) اصول کافی: ج 2 ص 7 بحارالانوار: ج 67 ص 112/1
278) اصول کافی: ج 6 ص 380 وسائل الشیعه ج 25 ص 233/10
279) تکاثر: 8
280) عیون االاخبار: ج 2 ص 38؛ بحارالانوار: ج 66، ص 453/1
281) بحارالانوار: ج 60 ص 45/4 به نقل از کتاب الغارات الثقفی؛
282) دایرةالمعار مهرداد مهرین ص 20 به نقل از کتاب مبدا زمین و سیارات بولیس لوین.
283) جغرافیای آب، اقیانوسها دریاها و دریاچه ها ص 4 جمشید جداری عیوضی
284) همان مصدر
285) به فصل 2 همین بخش توجه فرمایید:
286) تلخیص از ص 446 ج 66 بحارالانوار؛
287) بحارالانوار: ج 66 ص 446/5
288) وسائل الشیعه: ج 25 ص 417/12 الفقیه: ج 3 ص 150
289) حیوةالقلوب: مجلسی: ج 2 ص 269 طبع قدیم: ص 30 بحارالانوار: ج 21 ص 30/17 به نقل از الخرائج :
290) شرح ابن ابی الحدید تج 3 ص 228/5 طبع بیروت؛
291) خدا شاعر شیرین سخن محمد حسین شهریار را بیامرزد، چه خوب به نظم درآورده است.
شنیدم آب به جنگ اندر آن معاویه بست - به روی شاه ولایت چرا که بود خسی
علی به حمله گرفت آن و باز کرد سبیل - چرا که او کس هر بی کس است و دادرسی
سه بار دست به دست آمد، آب و در هر بار - علی چنین هنر کرد و او چنان هوسی
فضول گفت که ارفاق تابدین حد بس - که بی حیائی دشمن زحد گذشت بسی
جواب داد که ما جنگ بهر آن داریم - که نان و آب نبندد کسی بر روی کسی
292) برای آگاهی بیشتر، به کتاب از مباهله تا عاشورای مولف رجوع شود.
293) مصباح الشریعة: ص 9 بحارالانوار: ج 80 ص 340/8؛ تمام حدیث در بخش 2 شماره 16 گذشت،
294) عروةالوثقی و حاشیه سیداصفهانی و حکیم و سایرین بر آن
295) اعلام الوری: ص 368: بحارالانوار: ج 60 ص 40/7 به نقل از کمال الدین این دو روایت مشروحا در کتاب امامت بحارالانوار در نص امیرمؤمنان علیه السلام ! به 12 امام ذکر شده است.
296) کمال الدین: ص 219: بحارالانوار: ج 13: ص 299/8
297) تفسیر قمی، ص 398؛ بحارالانوار: ج 13 ص 278/15
298) بحارالانوار: ج 13 ص 282/9
299) بحارالانوار: ج 13 ص 30/14 به نقل از تفسیر عیاشی.
300) بحارالانوار: ج 13 ص 300/3 به نقل از قصص الانبیاء و کمال الدین ص 219
301) مهج الدعوات: ص 463: بحارالانوار: ج 3 ص 319/10
302) بحارالانوار: ج 13 ص 289/9 معانی الخبار: ص 19
303) بقره: 22
304) بقره: 164
305) انعام: 99
306) اعراف: 57
307) انفال: 11
308) رعد: 17
309) حجر: 22
310) حجر: 22.
311) نخل: 65
312) طه: 53
313) حج: 63
314) مومنون: 18
315) فرقان: 48 و 49
316) العنکبوت: 63
317) لقمان: 10
318) الروم: 48
319) فاطر: 9

320) فاطر: 27
321) الزمر: 21
322) فصلت: 39
323) الزخرف: 11
324) الجاثیة: 5
325) ق: 9
326) ق: 10، 11
327) الواقعه، 68، 69
328) النباء: 14، 15، 16،
329) عبس آیات: 24 تا 32
330) به بخش 2 فصل 20 توجه کنید.
331) اقتباس از تفسیر نمونه، ج 6 ص 214.
332) خصال: ص 528 بحارالانوار: ج 60 ص 199
333) روضه کافی: ص 148؛ بحارالانوار: ج 57 ص 99
334) الصافات: 59
335) سوره مریم: 39
336) علل الشرایع: ص 1 و بحارالانوار: ج 58 ص 98/12
337) انفال: آیه 11
338) بحارالانوار: ج 10، ص 115/7 و خصال ص 636 و کافی: ج 6 ص 387/2 ؛ و بحارالانوار: ج 66 ص 453 وسائل الشیعه: ص 266
339) سوره الرحمن 22
340) قرب الاسناد: ص 85؛ بحارالانوار: ج 60 ص 41/3
341) الکافی: ج 6 ص 387 وسائل الشیعه: ج 25 ص 265
342) بحارالانوار: ج 66 ص 478/16
343) بحارالانوار: ج 66 ص 478/16
344) مخخهه جمع مخ به معنی مغز استخوان (قاموس محیط)
345) قرب الاسناد: ص 83؛ بحارالانوار: ج 80 ص 11/3
346) قرب الاسناد: ص 83؛ بحارالانوار: ج 80 ص 11/3
347) قرب الاسناد: ص 83، بحارالانوار: ج 80: ص 11/3
348) بحارالانوار: ج 80 ص 13؛ به نقل از کتاب المسائل؛
349) توضیح المسائلها، در مسائل باران،
350) بقره: 222
351) توبه، 108
352) سجده: 27
353) ملک: 30
354) مرسلات: 27
355) نازعات: 31
356) کتاب المعتبر: ص 9؛ بحارالانوار: ج 80 ص 9
357) وسائل الشیعه: ج 3: ص 511/14
358) فصلت: 11
359) صافان، 6
360) فصلت: 12
361) ملک،: 5؛
362) نقل از مجله فضا شماره 56 فروردین سال 1351
363) تفسیر نمونه: ج 1 آیه 29 سوره بقره:
364) انبیاء: 104
365) ابراهیم: 48
366) المعارج: 4
367) الحاقة: 18
368) ابراهیم: 48
369) تفسیر نمونه: در تفسیر آیه 30 انبیاء
370) کتاب بیان الائمه: ج 1 ص 316
371) کتاب بیان الائمه: ج 1 ص 316
372) تکویر 6 طور 6
373) ابراهیم: 32
374) نحل: 14
375) فرقان: 53
376) نمل 61
377) فاطر: 12، 13
378) شوری: 22
379) جاثیه: 12
380) طور: 3
381) رحمن: 19
382) تکویر: 11
383) دایرة المعارف بزرگ اسلامی، ج 1 ص 1
384) جغرافیای آبها ص 4 به نقل هیدلوژی: راجرت ویست.
385) دایرةالمعارف بزرگ اسلامی: ج 1، ص 1/13 و منابع و مسائل آب در ایران ص 23
386) محاسن: ص 570 بحارالانوارن ج 66 ص 455 وسائل الشیعه: ج 25 ص 238
387) محاسن: ص 571، بحارالانوار: ج 66 ص 455
388) محاسن: ص 571 بحارالانوار: ج 66 ص 455
389) اصول کافی: ج 6 ص 382/2 وسائل الشیعه: ج 25 ص 238 بحارالانوار : ج 66 ص 455 به نقل از المحاسن؛
390) محاسن: ص 571؛ بحارالانوار، ج 66 ص 456
391) اصول کافی: ج 6 ص 832/4 وسائل الشیعه: ج 25 ص 238
392) محاسن: 572؛ مکارم الاخلاق: 178؛ الکافی: ج 6 ص 382 وسائل: ج 25 ص 237 بحار: ج 66 ص 456
393) وسائل: ج 25: ص 235؛ محاسن، ص 570، بحارالانوار: ج 66 ص 455
394) وسائل: ج 25: ص 235 کافی: ج 6 ص 382؛ بحارالانوار: ج 66 ص 455
395) از کتاب طهران قدیم، ج 5 ص 194، نوشته آقای جعفر شهری: اقتباس گردیده است.
396) بحارالانوار: ج 66 ص 456/15
397) الکافی: ج 6 ص 381/6 وسائل الشیعه: ج 25 ص 235/7
398) وسائل: ج 25 ص 239، به نقل از محاسن: ص 572/13
399) وسائل: ج 25: ص 239 به نقل از محاسن: ص 572/13
400) کافی: ج 6 ص 382/3 محاسن: ص 572/16 وسائل: ج 25 ص 236/8
401) کافی: ج 6 ص 382/3 محاسن: ص 572/16 وسائل: ج 25 ص 236/8
402) بحارالانوار: ج 62 ص 323 به نقل از رسالةالذهبیة عن الرضا علیه السلام
403) بحارالانوار: ج 66: ص 475/4
404) کافی: ج 6: ص 385/17 وسائل الشیعه: ج 25 ص 250
405) بحارالانوار: ج 66 ص 475 به نقل از مکارم الاخلاق
406) وسائل: 25 ص 236 کافی: ج 6 ص 381/1 بحارالانوار: ج 6 ص 474؛ به نقل از محاسن ص 575/27؛
407) بحارالانوار: ج 66 ص 476 و ج 62 ص 293/11
408) بحارالانوار: ج 16، ص 237 و ص 246
409) امالی شیخ صدوق: ص 254؛ بحارالانوار: ج 66 ص 460/12
410) بحارالانوار: ج 62 ص 293/15
411) بحارالانوار: ج 66 ص 475/19 به نقل از مکارم الاخلاق؛
412) محاسن: ص 578؛ بحارالانوار، ج 66 ص 469 وسائل: 25 ص 251/6
413) وسائل: ج 25 ص 249؛ کافی: ج 6 ص 383/8
414) محاسن: 576؛ وسائل الشیعه: ج 25 ص 248/2
415) کافی: ج 6 ص 383/4 وسائل: ج 25 ص 248/9
416) کافی: ج 6 ص 383/4 وسائل: ج 25 ص 248/9
417) معانی الاخبار: ص 149 وسائل: ج 25 ص 247/5
418) فقیه: ج 3 وسائل الشیعه، ج 25؛ ص 245/12 بحارالانوار: ج 66 ص 473/11 مکارم الاخلاق ص 173
419) خصال: ص 634: بحارالانوار: ج 66 ص 458؛ علل الشرایع: ص 464/14
420) بحارالانوار: ج 66 ص 472 به نقل از دعوات الراوندی؛
421) بحارالانوار: ج 66 ص 472 به نقل از دعوات الراوندی
422) خصال ص 622؛ بحارالانوار: ج 66 ص 458 محاسن: ص 581 مکارم الاخلاق: 181
423) کافی: ص 383/4؛ محاسن: ص 581 وسائل الشیعه: 25 ص 242
424) عن محمد بن مسلم عن ابی جعفر علیه السلام قال: سالته عن الرجل: یصلی و لا یخرج یدیه من ثوبه فقال ان أخرج یدیه فحسن، و ان لم یخرج فلا بأس محمد بن مسلم گوید از امام محمد باقر علیه السلام پرسیدم کسی موقع خواندن نماز دستهایش را بیرون لباس نمی آورد؟ فرمد اگر بیرون آورد بهتر است، نیاورد هم ترسی بر او نیست و عیب ندارد، بحارالانوار: ج 83 ص 202/9
425) کافی: 383/4 محاسن: 580 وسائل: 25 ص 242
426) کافی: ص 383/3 محاسن: ص 580 وسائل ن 25 ص 243/13
427) بحارالانوار: ج 66 ص 471 محاسن: ص 581 وسائل الشیعه: 25 ص 244
428) محاسن: ص 581 وسائل الشیعه: 25 ص 244
429) وسائل الشیعه: ج 25 ص 241؛ تهذیب الاحکام : ج 9 ص 94؛ أستبصار ج 4 ص 93
430) کافی: ج 6 ص 383/2 وسائل الشیعه: ج 25 ص 240؛ محاسن: ص 581 مکارم الاخلاق: ص 81 بحارالانوار: ج 66 ص 471
431) کافی: ج 6 ص 382/2 وسائل الشیعه: ج 25 ص 239
432) الفیقه: ج 3 ص 233 وسائل الشیعه: ج 25 ص 241
433) الفیقه: ج 3 ص 233 وسائل الشیعه: ج 25 ص 241
434) بحارالانوار: ج 66 ص 471 وسائل الشیعه ج 25 ص 240
435) عیون الاخبار: ج 2 ص 66 وسائل الشیعه ج 25 ص 341
436) طهران: قدیم: ج 5 ص 194 نوشته جعفر شهری:
437) کافی: ج 6 ص 385/5 محاسن: ص 578 وسائل الشیعه: ج 25 ص 256
438) الفقیه: ج 4 ص 2/1 وسائل الشیعه ج 25 ص 257/9
439) بحارالانوار: ج 66 ص 475/22
440) مسائل علی بن جعفر: ص 171؛ وسائل، ج 25 ص 258؛
441) معانی الاخبار: 281؛ بحارالانوار؛ ج 66 ص 436 وسائل الشیعه، 25 ص 2364
442) معانی الاخبار: 281؛ بحارالانوار: 66 ص 473 و 463؛
443) بحارالانوار: ج 44 ص 376
444) معانی الاخبار: ص 281
445) بحارالانوار: ج 66 ص 463
446) محاسن: ص 578 ؛ بحارالانوار، ج 66 ص 468
447) وسائل الشیعه، ج 25 ص 258 رجال کشی: ج 2 ص 219
448) خصال: ص 613؛ بحارالانوار: ج 66 ص 458
449) أمالی صدوق: ص 254؛ بحارالانوار: ج 66 ص 460 دد
450) بحارالانوار: ج 16 ص 246؛ و ج 66 ص 472 به نقل از مکارم الاخلاق؛
451) بحارالانوار: ج 66 ص 464
452) بحارالانوار: ج 66 ص 464/15
453) کافی: ج 6 ص 391/6 امالی الصدوق: ص 122؛ کامل الزیارات: ص 106 بحارالانوار؛ ج 66 ص 464 وسائل الشیعه: ج 25 ص 272 و ابن قولویه در کتاب المزار؛
454) در کتاب النهایة ابن اثیر را این طور معنی کرده است.
455) فقیه: ج 4 ص 5/1 وسائل الشیعه: ج 25 ص 257
456) کافی: ج 6 ص 385/7 وسائل: ج 25 ص 259
457) امالی: صدوق: ص 254 بحارالانوار: ج 66 ص 460/12
458) در کتاب قاموس اللغة: کرع را به خواندن آب با دهان، از چشمه یا نهر و مانند آن بدون دخالت دست و ظرف معنی کرده است، بحارالانوار: ج 66 ص 460/15
459) بحارالانوا: ج 66 ص 474 به نقل از مکارم الاخلاق:
460) علامه - مجلسی - رضوان الله علیه - می فرماید: مراد از عب به معنی کرع است در قاموس به ان یشرب بفیه من موضعه کالحیوانات از محل آب، مانند حیوانات با دهان آب نوشیدن معنی کرده است. محاسن: ص 577 بحارالانوار: ج 66 ص 476
461) بحارالانوار: ج 66 ص 473، به نقل از الدعائم
462) بحارالانوار: ج 66 ص 465؛ محاسن، ص 455
463) بحارالانوار: ج 6 ص 465 محاسن: ص 455
464) بحارالانوار: ج 66 ص 456 محاسن: ص 455 وسائل الشیعه ج 25 ص 270
465) وسائل: ج 25 ص 271
466) فروع کافی: ج 2 ص 56؛ بحارالانوار: ج 22 ص 262/4
467) بحارالانوار: ج 68 ص 346/13
468) بحارالانوار: ج 22 ص 264 به نقل از فروع کافی: ج 2 ص 56
469) الجرة: اناء من خزف و الاداوة، انا صغیر من جلد، مجمع البحرین در کتاب مجمع البحرین جرة را به ظرف سفالی و اداوة را به ظرف چرمی معنی کرده است
470) مکارم: ص 32 بحارالانوار: ج 66 ص 473 و ج 16 ص 246
471) محاسن: ص 577بحارالانوار: 66 ص 468 و 533؛ کافی ج 6 ص 385
472) بحارالانوار: ج 66 ص 468
473) محاسن: ص 577 بحارالانوار: ج 66 ص 468 و ص 533 کافی: ج 6 ص 385
474) بحارالانوار: ج 66 ص 460؛ بحارالانوار: ج 66 ص 534
475) بحارالانوار: ج 66 ص 441؛ نقل از کنزالفوائد کراچکی او هم به نقل از کتاب الشهاب؛
476) محاسن ص 452 بحارالانوار: ج 66 ص 466 وسائل الشیعه: ج 25 ص 246
477) محاسن: ص 572 مکارم الاخلاق: ص 181؛ بحاالانوار: ج 66 ص 471
478) بحارالانوار: ج 66 ص 476
479) توضیحات دارد به بحارالانوار: ج 64 ص 315 مراجعه شود.
480) طب الائمه: ص 106 بحارالانوار: ج 64 ص 312؛
481) بحارالانوار: ج 64 ص 312 طب الائمه: ص 106
482) کیفیت استفاده پلیس از مگس را در تاریخ 25/7/79 از تلوزیون پخش کرد؛
483) ثواب الاعمال: ص 181 وسائل الشیعه: ج 25 ص 263
484) وسائل الشیعه: ج 25 ص 263 به نقل از خصال؛
485) ثواب الاعمال ص 181 وسائل الشیعه: ج 25 ص 263
486) بحارالانوار ج 66 ص 472/9 به نقل از دعوات رواندی؛
487) بحارالانوار: ج 66 ص 472
488) وسائل الشیعه: ج 25 ص 275 محاسن: 407
489) وسائل الشیعه: ج 25 ص 275؛ محاسن: 407
490) طب الرضا: ص 122؛ بحارالانوار: ج 62 ص 322/1
491) بحارالانوار: ج 62 ص 261/11
492) طب الرضا: ص 128 بحارالانوار: ج 62 ص 326 به نقل از رسالة الذهبیة للرضا علیه السلام
493) بطحاء به معنی مسلیهای سنگریزه دار و السباخ به زمین های شوره زار می گویند، لسان العرب.
494) طهران قدیم، ج 5 ص 193؛ نوشته جعفر شهری.
495) أمالی صدوق: ص 254؛ بحارالانوار: ج 66 از ص 527 تا ص 554 به اندازه کافی بحث شده است.
496) خصال: ص 340 بحارالانوار ج 66 ص 10/521
497) کافی: ج 6 ص 26 محاسن ص 581 بحارالانوار: ج 66 ص 529
498) بحارالانوار: ج 66 ص 531
499) کافی: ج 6 ص 385 بحارالانوار: ج 66 ص 537
500) طب الرضا: ص 116 بحارالانوار: ج 62 ص 312/9
501) طهران قدیم: ج 5 ص 194 نوشته جعفر شهری
502) بحارالانوار: ج 63 ص 204/11 به نقل از علل الشرایع ج 1 ص 196 و ج 2 ص 269
503) کافی: ج 6 ص 532؛ بحارالانوار: ج 63 ص 260
504) بحارالانوار: ج 21 ص 30/17؛ تفصیل آنرا با بقیه مطالب در همین کتاب بخش 2 فصل 26 خواندید.
505) نوادالراوندی: ص 53 بحارالانوار: ج 103 و 126 بقیه این مطلب را در همین بخش فص 11 بخوانید.
506) حشر: 9
507) تغابن: 16
508) زمر: 20
509) احقاف: 16
510) بحارالانوار: ج 74 ص 369 به نقل از کتاب الغایات؛
511) بحارالانوار: ج 62 ص 293/7 نقل از کتاب طب النبی؛
512) مکارم: ص 155 بحارالانوار: ج 96 ص 170/5 کافی ج 4 ص 58/6
513) عدةالداعی: ص 73 بحارالانوار: ج 96 ص 172/10
514) امالی الطوسی: ج 2 ص 211؛ بحارالانوار: ج 74 ص 369/1
515) بحارالانوار: ج 74 ص 369 به نقل از کتاب الغایات: کافی: ج 4 ص 57/2 وسائل ج 9 صفحه 472/4
516) بحارالانوار: ج 74 ص 369 به نقل از کتاب الغایات:
517) بحارالانوار: ج 74 ص 369 به نقل از اعلام الدین؛
518) بحارالانوار: ج 74 ص 370/11
519) محمد: 15
520) صافات: 46 و واقعه: 18
521) الصافات: 46، واقعه: 18
522) دهر: 21
523) دهر: 18
524) مطففین: 25
525) مطففین: 25
526) صافات: 47
527) واقعه: 19
528) مطففین: 25
529) مطففین: 25
530) مطففین: 26
531) تفسیر صافی: ج 5 ص 702
532) تفسیر صافی: ج 5 ص 302
533) تفسیر صافی: ج 5 ص 302
534) بحارالانوار: ج 73 ص 316/21
535) بحارالانوار: ج 73 ص 316/21
536) آل عمران، 193
537) تفسیر نو الثقلین: ج 5 ص 335، حدیث 33
538) نورالثقلین: ج 5 ص 534 حدیث 38
539) نورالثقلین: ج 5 ص 534، حدیث 38
540) أمالی صدوق: ص 233 وسائل الشیعه: ج 25 ص 253 بحارالانوار: 74 ص 382/6 امالی طوسی ج 1 ص 185
541) قرب الاسناد: ص 57 بحارالانوار: ج 74 ص 382/5
542) محاسن: ص 393 وسائل الشیعه: ج 25 ص 254/6
543) ثواب الاعمال: ص 164/2 کافی: ج 2 ص 161/5 ج 4 ص 57 وسائل الشیعه ج 9 ص 472/1 و ج 25 ص 253/4
544) دهر: 21
545) کافی: ج 2 ص 199 بحارالانوار: ج 7 ص 198 ثواب الاعمال: ص 134؛ بحارالانوار: 74 ص 386/8
546) بحارالانوار: ج 4 ص 57/12
547) کافی: ج 2 ص 161 وسائل الشیعه: ج 25 ص 253/8
548) محاسن: ص 395/57 وسائل الشیعه 25 254/9
549) کافی: ج 4 ص 57/4 وسائل الشیعهه ج 9 ص 473/3 مکارم الاخلاق: ص 155 بحارالانوار: ج 96 ص 170/9
550) مائده: 32
551) کافی: ج 4 ص 57/5 وسائل الشیعه 9 ص 473/9
552) نفقت الدابدة ای ما) ینفق به معنی مردان است. صحاح اللغة
553) امالی طوسی؛: ج 1 ص 317 وسائل ج 9 ص 474/4
554) بحارالانوار: ج 74 ص 369 به نقل از کتاب الغایات
555) بحارالانوار: ج 96 ص 172 به نقل از دعوات راوندی؛
556) خصال: ج 1 ص 323؛ امالی صدوق: ص 102 بحارالانوار: ج 71 ص 257/9
557) بحارالانوار: ج 6 ص 294 به نقل از امالی شیخ طوسی؛
558) أمالی صدوق: ص 22 ج 6 ص 294
559) مصباح الشریعة: ص 34: بحارالانوار: ج 71 ص 355/21
560) کافی: ج 4 ص 57/1 وسائل: ج 9 ص 472/7
561) ثواب الاعمال: ص 125 بحارالانوار: ج 96 ص 173/12
562) نوادرالراوندی: ص 53 بحارالانوار: ج 103 ص 126/18
563) فقیه: ج 3 ص 150 وسائل الشیعه ج 25 ص 420/6
564) کافی: ج 5 ص 277/2 وسائل الشیعه: ج 25 ص 419/9
565) قرب الاسناد: ص 113 وسائل الشیعه ج 17 ص 375
566) تهذیب الاحکام: ج 7 ص 139 ص 107 وسائل الشیعه: ج 17 ص 374
567) کافی: ج 5 ص 277/1 وسائل: ج 17 ص 273
568) خصال: ج 1 ص 93 وسائل الشیعه: ج 5 ص 52 بحارالانوار: ج 75 ص 304
569) خصه بالعصر لشرفه بالجتماع ملائکة اللیل والنهار و رفع الاعمال فیه : به هنگام عصر اختصاص داده است به خاطر گرد آوردن ملائکه های شب و روز و یا بالا رفتن در اعمال آن در آن وقت
570) خصال: ج 1 ص 107 بحارالانوار: ج 68 ص 185
571) وسائل الشیعه: ج 10 ص 314/9 و عیون الاخبار : ج 1 ص 295 امالی صدوق: ص 84/4 فضائل الاشهر الثلاثة: ص 77/16
572) بحارالانوار: ج 8 ص 44 به نقل از تفسیر امام حسن عکسری علیه السلام
573) وسائل: ج 21 ص 538/6 کافی: ج 2 ص 121/9
574) بحارالانوار: ج 74 ص 103/9
575) بحارالانوار: ج 47 ص 163/19
576) بحارالانوار: ج 47 ص 187/17
577) بحارالانوار: ج 24 ص 194/20
578) بحارالانوار: ج 74 ص 91/7
579) بحارالانوار: ج 47: ص 263/11
580) بحارالانوار: ج 104 ص 208/8
581) مصباح الشریعه: ص 9 بحارالانوار: ج 80 ص 340 روایت صدر دارد.
582) مصباح الشریعه: ص 9 بحارالانوار: ج 80 ص 340/10 روایت صدر دارد.
583) کافی: ج 2 ص 232 بحارالانوار: ج 67 ص 276؛
584) مصباح الشریعة: ص 9 بحارالانوار ج 80 ص 340/11 روایت صدر دارد).
585) از امام رضا از پدران بزرگوارش علیه السلام ان ابلیس کان یاتی الانبیاء علیه السلام من لدن آدم علیه السلام الی ان بعث الله المسیح علیه السلام یتحدث عندهم و یسائلهم و لم یکن بأحد منهم انسا منه بیحی بن زکریا علیه السلام الخبرشیطان از آدم تا مسیح علیه السلام به حضور انبیاء می آمد، با آنها صحبت می کرد و از آنها سوالاتی می نمود؛ بیش از همه آنها با حضرت یحیی بن زکریا علیه السلام مانوس بود. مجالس ابن الشیخ ص 216 بحارالانوار: ج 63 ص 242
586) خصال ج 1 ص 50 ص 132 بحارالانوار: ج 693 ص 250 به بعد به نقل از قصص الانبیاء راوندی
587) مجالس ابن الشیخ: ص 216 بحارالانوار: ج 63 ص 225/6
588) بحارالانوار ج 63 ص 228 و ص 229/20 به نقل از غورالامور ترمذی
589) ابراهیم آیه 22
590) این کتاب به وسیله آقای مهندس محمد جعفر امانی ترجمه و با مقدمه آیت الله ناصر مکارم شیرازی چاپ شده است. طالبین خود مراجعه کنید.
591) خصال: ص 171 بحارالانوار: ج 62 ص 97/14
592) نساء: 4
593) نحل: 62
594) ق 9
595) تفسیر عیاشی: ج 1 ص 219 بحارالانوار: ج 62 ص 265
596) بحارالانوار: ج 66 ص 451/12 به نقل از الفردوس؛
597) کافی: ج 6 ص 87/3 وسائل الشیعه: ج 25 ص 262/7
598) مکارم الاخلاق: ص 21 از طب الائمة: بحارالانوار: ج 66 ص 450/14
599) بحارالانوار: ج 66 ص 451/7 به نقل از دعوات الراوندی؛
600) بحارالانوار: ج 62 ص 83/3 تفسیر عیاشی: ج 2 ص 264؛
601) طب الائمه: ص 50 بحارالانوار: ج 63 ص 96/3 وسائل: ج 2 ص 432/16
602) مکارم الاخلاق: ص 178 بحارالانوار: ج 66 ص 432/21
603) خصال: ص 620 بحارالانوار: ج 66 ص 453/9
604) محاسن: ص 551: بحارالانوار: ج 62 ص 9/99
605) روضة الکافی: ص 109 بحارالانوار: ج 62 ص 102/14 وسائل: ج 2 ص 431/14
606) بحارالانوار: ج 62 ص 103 به نقل عن الدعائم: وسائل ج 2 ص 432/5
607) طب الائمة: ص 63 بحارالانوار: ج 62 ص 101
608) روضةالکافی: ص 265 بحارالانوار: ج 62 ص 103 وسائل ج 25 ص 102-103
609) مکارم الاخلاق: ص 173؛
610) الحزاء نبت بالبادیه شبیه الکرفس الا انه اعرض ورقا منه والحزاء جنس لهاحراء سبزیست در بیابان شبیه به کرفس ولی ورقهای آن پهن تر است و حزاء جنس آن است.
611) روضه الکافی: ص 191 بحارالانوار: ج 62 ص 177/15 کافی: ج 8 ص 191
612) محاسن: ص 516 بحارالانوار: ج 66 ص 241/5
613) مکارم: ص 178 بحارالانوار: ج 62 ص 450/12
614) بحارالانوار: ج 62 ص 322 طب الرضا: ص 122
615) أمالی شیخ طوسی: ج 1 ص 379 بحارالانوار: ج 66 ص 453/3
616) مکارم الاخلاق: ص 170 چاپ مؤسسةالاعلمی طهران؛
617) مکارم الاخلاق: ص 170
618) طب الائمه: ص 104 بحارالانوار: ج 62 ص 212/4
619) الطب: ص 104 بحارالانوار: ج 62 ص 211/7
620) الطب: ص 104 بحارالانوار: ج 62 ص 211/7 ذیل بحث؛
621) محاسن ص 500 مکارم الاخلاق: ص 189 بحارالانوار: ج 66 ص 293/7؛ کافی: ج 4 ص 243
622) کافی: ج 6 ص 334؛ محاسن: ص 501 وسائل: ج 25 ص 106/5
623) در اخبار روز 6/9/78 شمسی از صدا و سیما این مطلب پخش شد که پزشکان آمریکا اخیرا کشف کرده اند، که اگر شکر را با آب جوش مخلوط نموده؛ در کنار شیر مادر به بچه بنوشانند: مفید و آرام بخش است و برای بچه منفعت کلی دارد.
624) بحارالانوار: ج 66 ص 458/7
625) بحارالانوار: ج 66 ص 458/10
626) محاسن: ص 533 بحارالانوار: ج 62 ص 203/4
627) خصاصلوات ج 2 ص 1156 بحارالانوار: ج 80 ص 197/8
628) بحارالانوار: ج 62 ص 47/7
629) بحارالانوار ج 62 ص 75/8
630) طب الائمه: ص 111 بحارالانوار: ج 92 ص 364/10
631) بحارالانوار: ج 62 ص 158/16 به نقل از تفسیر امام و ج 42 بحارالانوار: ص 47 به تفصیل ذکر شده است.
632) مکارم الاخلاق: ص 340 وسائل: 8 ص 119/3
633) لبان: کندر - سقز - آدامس المنجد که در روایت بالا منظور کندر است.
634) طب الائمه: ص 28 بحارالانوار: ج 95 ص 109/14
635) طب الائمه: ص 28: بحارالانوار: ج 95 ص 109
636) طب الائمه: ص 38 بحارالانوار: ص 95 ص 110/6
637) تخمة سوء هضم، تخامه رودل(المنجد)
638) مکارم الاخلاق: ص 440 طب الائمه: ص 65 مسندا؛ بحارالانوار: ج 95 ص 75/3
639) مکارم الخلاق: ص 178؛ بحارالانوار: ج 66 ص 451/1
640) مکارم الاخلاق: ص 278؛ بحارالانوار: ج 66 ص 451/1
641) آیات 29 اسراء: هرگز دستت را بر گردنت زنجیر مکن ترک انفاق و بخشش نکن و بیش از حد نیز دست خود را مگشای، که مورد سرزنش قرارگیری و از کار فرو مانی و 67 فرقان: بندگان خدا کسانی هستند که هرگاه انفاق کنند نه اسراف می کنند و نه سختگیری، بلکه در میان این دو، حد اعتدالی دارند
642) مکارم الاخلاق: ص 172 بحارالانوار: ج 66 ص 331/16
643) محاسن: ص 571 کافی: ج 6 ص 382 بحارالانوار: ج 66 ص 456/9
644) محاسن: ص 538 بحارالانوار: ج 66 ص 140
645) دعوات راوندی: بحارالانوار: ج 66 ص 412//11
646) بحارالانوار: ج 62 ص 322/13 به نقل از رسالة الذهبیه؛
647) مکارم الاخلاق: ص 179؛ بحارالانوار : ج 66 ص 451/1
648) مکارم الاخلاق: ص 179؛ بحارالانوار: ج 66 ص 451/1
649) الفقیه: ج 1 ص 62 وسائل: ج 2 ص 44/13؛ امالی صدوق: ص 219 بحارالانوار: ج 76 ص 70 و ص 77مکارم الاخلاق: 57
650) بحارالانوار: ج 76 ص 79؛ به نقل از مکارم الاخلاق؛
651) بحارالانوار: ج 62 ص 122 طب الائمه: ص 58
652) طهران قدیم: ج 5 ص 194/15
653) بحارالانوار: ج 62 ص 320 با نقل از رسالة الذهبیة.
654) طب الائمه: ص 58 بحارالانوار: ج 62 ص 122/3
655) طب الائمه: صفحه 58 بحارالانوار: ج 62 ص 122/3
656) محاسن: ص 479؛ بحارالانوار: ج 65 ص 211/5
657) بحارالانوار: ج 62 ص 321/13 به نقل از رسالة الذهبیة؛
658) فالج: رعشه، لرزه: سکته ناقص،
659) بحارالانوار: ج 16 ص 244/19
660) نحل: 69
661) خصال: ج 1 ص 92 تحف العقول: ص 409 وسائل الشیعه: ج 20 ص 60/5 بحارالانوار: ج 10 ص 246/18
662) خصال: ج 1 ص 113 بحارالانوار: ج 79 ص 289/11
663) قرب الاسناد: ص 55 وسائل: ج 17 ص 17/1
664) محاسن: ص 579 بحارالانوار: ج 66 ص 470/18
665) محاسن: ص 579؛ بحارالانوار: ج 66 ص 470/18
666) کافی: ج 6 ص 389؛ بحارالانوار: ج 66 ص 481/1
667) کافی: ج 6 ص 389؛ بحارالانوار: ج 66 ص 482/1
668) کافی: ج 6 ص 390 بحارالانوار: ج 66 ص 481/8
669) محاسن ص 579؛ کافی: ج 6 ص 390 بحارالانوار: ج 66 ص 479 وسائل: ج 25 ص 268 به بعد؛
670) کافی: ج 6 ص 390
671) کافی: ج 6 ص 390
672) کمال الدین: ج 2 ص 218 بحارالانوار: ج 76 ص 112/8 اصول کافی: ج 1 ص 346
673) مثل مشهور است.
674) کمال الدین: ج 2: ص 218 بحارالانوار: ج 76 ص 112/8 اصول کافی: ج 1 ص 346
675) مکارم الاخلاق: ص 74 بحارالانوار: ج 76 ص 112/15
676) مکارم الاخلاق: ص 74 بحارالانوار: ج 76 ص 112.
677) امالی صدوق: ص 183؛ مکارم الاخلاق: ص 74 بحارالانوار: ج 76 ص 112
678) خصال: ج 1 ص 49 تفسیر قمی ص 50 تفسیر عیاشی؛ ج 1 ص 61 مکارم الاخلاق: ص 66؛بحارالانوار: ج 76 ص 68
679) خصال: ج 1 ص 49 تفسیر قمی ص 50، تفسیرعیاشی: ج 1 ص 61؛ مکارم الاخلاق: ص 66بحارالانوار: ج 76 ص 68
680) کافی: ج 6 ص 350، محاسن: ص 556؛ بحارالانوار: ج 66 ص 118/16
681) الفقیه: ج 1 ص 60، وسائل ج 2 ص 41؛ بحارالانوار: ج 76
682) الفقیه: ج 3 ص 363؛ و امالی صدوق: ص 248/3 وسائل: ج 2 ص 42
683) أزار شلوار و چادر المنجد
684) بحارالانوار: ج 66 ص 480؛ محاسن: ص 579؛ کافی: ص 390
685) بحارالانوار: ج 95 ص 203 از جنة الامان به جای قد تعطلت الا الیک، (قد تقطعت الا علیک) نقل کرده است.
686) مصباح المتهجد، 109-110 بحارالانوار؛ ج 87 ص 277/5
687) مصباح المجتهد، ص 53
688) خصال: ص 423؛ بحارالانوار: ج 66 ص 309/1
689) مکارم الاخلاق: ص 187
690) مکارم الاخلاق: ص 149
691) الفقیه: ج 1 ص 16 وسائل: ج 1 ص 341
692) الفقیه: ج 4 ص 1 وسائل: ج 1 ص 341/15 امالی شیخ صدوق: ص 253 بحارالانوار: ج 80 ص 169/8
693) نوادر الراوندی: ص 53 ؛ بحارالانوار: ج 80 ص 188/12
694) طوف در این حدیث به معنی دستشوئی کردن است. در قاموس گوید: طاف ذهب لیتغوط برای دستشوئی کردن رفت
695) کافی: ج 6 ص 534/8 وسائل: ج 1 ص 340؛ بحارالانوار؛ ج 100 ص 126 و ص 128 و ج 80 ص 173/9 علل الشرایع ص 1 ص 268
696) بحارالانوار: ج 66 ص 459/11 و ج 63 262/1
697) تهذیب: ج 1 ص 352 وسائل: ج 1 ص 341
698) خصال: ص 613 وسائل: ج 1 ص 353
699) تهذیب: ج 1 ص 352 وسائل: ج 1 ص 341/5
700) تهذیب: ج 1 ص 31، وسائل: ج 1 ص 142
701) تهذیب: ج 1 ص 43؛ وسائل: ج 1 ص 143
702) تهذیب: ج 1 ص 43 وسائل: ج 1 ص 143
703) تهذیب : ج 1 ص 43 وسائل: ج 1 ص 143
704) هدایة: ص 16 بحارالانوار: ج 80 ص 191/1
705) کافی: ج 3 ص 212/2 وسائل: ج 1 ص 143
706) خصال: ج 1 ص 97 طبع جدید جامعه مدرسین ؛
707) دایرة المعارف بزرگ اسلامی، ج 1 ص 63/30
708) عیون الاخبار: ج 1 ص 211؛ بحارالانوار: ج 99 ص 244/11؛ کافی ج 6 ص 386/3 وسائل: ج 25 ص 260 محاسن: 573
709) کافی: ج 6 ص 378/5 محاسن: ص 573 وسائل: ج 25 ص 261/1
710) الدر المنثور، به نقل بحارالانوار: ج 60 ص 45/8
711) مکارم الاخلاق: ص 21 بحارالانوار: ج 66 ص 450/14
712) مکارم الاخلاق: ص 21؛ بحارالانوار: ج 66 ص 451/7
713) علل الشرایع: ص 415 بحارالانوار: ج 99 ص 243/1
714) خصال: ج 2 ص 18 بحارالانوار: ج 99 ص 334/12
715) علل الشرایع : ص 415؛ بحارالانوار: ج 99 ص 1.243
716) محاسن: ص 574؛ وسائل: ج 25 ص 262/4 بحارالانوار: ج 99 ص 244/18
717) بحارالانوار: ج 62 ص 286/2
718) محاسن: ص 574 بحارالانوار: ج 99 ص 244/3
719) هدایة: 58 بحارالانوار: ج 99 ص 245/17
720) خصال ج 2 ص 221؛ بحارالانوار: ج 99 ص 243/10
721) دائرةالمعارف اسلامی ج 1 ص 5 و 6 به نقل از مصادر مختلف
722) دایرة المعارف بزرگ اسلامی: ج 1 ص 5/5 ستون دوم به نقل از مصادر مختلف
723) کامل الزیارات: ص 48 بحارالانوار: ج 100 ص 228/12
724) کامل الزیارات: ص 47 بحارالانوار: ج 100 ص 228/22 کافی؛ ج 6 ص 388 بحارالانوار: ج 66 ص 448
725) کامل الزیارات: ص 47 بحارالانوار: ج 100 ص 422/4
726) کامل الزیارات: ص 47 بحارالانوار: ج 100 ص 229/7
727) کامل الزیارات: ص 48 بحارالانوار: ج 100 ص 229/7
728) کامل الزیارات: ص 48 بحارالانوار: ج 100 ص 228/20
729) کامل الزیارات: ص 48 بحارالانوار: ج 100 (ص) 228/2
730) کامل الزیارات: ص 48 بحارالانوار: ج 100 ص 228/18
731) کامل الزیارات: ص 48 بحارالانوار: ج 100 ص 228/18
732) محاسن: ص 575 بحارالانوار: ج 100 ص 232/3 کافی: ج 6 ص 338 وسائل: ج 25 ص 276/9
733) محاسن برقی: ص 575؛ بحارالانوار: ج 100 ص 233
734) مجمع البیان، ج 7 ص 102 بحارالانوار: ج 60 ص 46/5
735) کامل الزیارات: ص 270 بحارالانوار: ج 101 ص 109/17
736) کافی: ج ص ص 388/2 وسائل ج 25 ص 267/7
737) کافی: ج ص ص 388/2 وسائل ج 25 ص 267/14
738) الجلاء و الشفاء: ج 3 ص 351 بحارالانوار: ج 43 ص 113/9
739) خصال: ص 250 وسائل: ج 25 ص 272؛
740) مکارم الاخلاق: ص 262؛ بحارالانوار: ج 104 123/15
741) کامل الزیارات: ص 47 بحارالانوار: ج 104 ص 14/7 کافی: ج 6 ص 388/2 وسائل ج 25 ص 266
742) کامل الزیارات: ص 47 بحارالانوار: ج 104 ص 14/7 وسائل: ج 25 ص 267/1
743) کامل الزیارات: ص 47: بحارالانوار: ج 104 ص 114
744) فقه الرضا: ص 31؛ بحارالانوار: ج 104 ص 116/13 و ص 126/12 از رسول اکرم به نقل از الهدایةصفحه 70
745) عیون اخبار الرضا: ج 1 ص 20 بحارالانوار: ج 104 ص 125/14
746) کامل الزیارات: ص 49 بحارالانوار: ج 104 ص 114/18
747) کامل الزیارات: ص 49 بحارالانوار: ج 104 ص 114/18
748) دایرة المعارف بزرگ اسلامی: ج 1 ص 7/37
749) دایرة المعارف بزرگ اسلامی: ج 1 ص 6/25 به نقل از منابع گوناگون
750) کامل الزیارات: ص 49 بحارالانوار: ج 60 ص 42/2
751) دایرةالمعارف بزرگ اسلامی ج 1 ص 5/33
752) بحارالانوار: ج 66 ص 450/18؛ کافی: ج 6 ص 391/3
753) بحارالانوار: ج 66 ص 452/4 به نقل از الفردوس؛
754) وسائل: ج 25 ص 272
755) بحارالانوار: ج 60؛ ص 42/12
756) کافی: ج 1 ص 76 بحارالانوار: ج 6 ص 289/2 محاسن؛ ص 573؛ بحارالانوار: ج 99 ص 12244
757) کافی: ج 1 ص 76 بحارالانوار: ج 6 ص 289/6 و ج 60 ص 244/13
758) بحارالانوار: ج 6 ص 289 پاورقی در قامواللغه گوید: بیسان، قریه ای است در شام و مرو و محلی است در یمامه در سیره نبوی زینی دحلان می گوید: نجران، شهر بزرگی است که 73 قریهدارد حاشیه، ج 4، سیره النبی حلبی: ص 4؛
759) بحارالانوار: ج 60 ص 4/19 نجران، محلی است که در یمن؛
760) المهذب الاحمد بن فهد: ص 194؛ بحارالانوار: ج 59 ص 119 وسائل: ج 8 ص 173
761) مصباح المجتهد: ص 790؛ وسائل: 8 ص 172
762) المهذب: ص 195؛ بحارالانوار: ج 59 ص 199؛ وسائل: ج 8 ص 173
763) علل الشرایع: ص 514؛ امالی صدوق: ص 566 بحارالانوار؛ بحارالانوار: ج 103 ص 280/11
764) البان: شیر انسان و حیوانات اسم جسن شیه هر درخت شیره دار المنجد؛ در این روایت معنی دوم منظور است آن را اصطلاحا کندر می گویند.
765) قرب الاسناد: ص 69 وسائل: ج 3 ص 196
766) کافی: ج 3 ص 200/6
767) تهذیب، ج 1 ص 320 وسائل: ج 3 ص 195
768) رجال کشی: ج 2 ص 685؛ وسائل: ج 3 ص 197
769) تهذیب: ج 1 ص 322؛ وسائل ج 2 ص 499/1؛ الفقیه: ج 1 ص 86
770) کافی: ج 3 ص 147/3 وسائل : ج 2 ص 499/5
771) تهذیب: ج 1 ص 322؛ وسائل: ج 2 ص 499/3
772) بحارالانوار: ج 5 ص 225 تا ص 276 و ج 67 از (ص) 77 تا ص 130
773) بحارالانوار: ج 5 ص 234/1
774) بحارالانوار: ج 5 ص 260/11
775) بحارالانوار؛ ج 67 ص 11/12؛
776) علل الشرایع: ص 39 بحارالانوار: ج 56 ص 238/21
777) محاسن: ص 282 بحارالانوار: ج 5 ص 253/9
778) نجم: 32
779) بحارالانوار: ج 67 ص 104/16
780) بحارالانوار: ج 67 ص 105
781) کافی: ج 2 ص 163 بحارالانوار: ج 74 ص 337/15
782) کافی: ج 5 ص 55/3 وسائل: ج 15 ص 142/10
783) قرب الاسناد: ص 62 وسائل: ج 15 ص 142/10
784) بحارالانوار: ج 22 ص 395/1
785) کافی: ج 2 ص 164