فهرست کتاب


سرچشمه حیات

محمد امینی گلستانی

8 مزه آب یا طعم الماء

طعمهای گوناگون خوردنیها و آشامیدنیها (شیرین، تلخ، بی مزه، و غیره) را به وسیله قوه ذایقه با چشیدن و خوردن و آشامیدن می توان تشخیص داد.
اما تا به حال در تشخیص مزه آب با اینکه هر روز چند بار از آن استفاده می کنید، فکر کرده اید، آیا ممکن است برای آب مزه و طعمی تعیین کرد؟ جواب آن است که از ائمه اهل بیت علیه السلام وارد شده است. حسین بن علوان می گوید:
از اباعبدالله پرسیدند: عن طعم الماء قال سل تفقها و لا تسئل تعنتا طعم الماء طعم الحیاة قال الله سبحانه: وجعلنا من الماء کل شی ء (212) آب چه مزه ای دارد؟ فرمود: زندگی است، خدای سبحان می فرماید: زندگی هر چیز را از آب قرار دادیم؛
امام علیه السلام با جمله طعم الحیات می خواهد اهمیت و ارزش آب را بیان نماید، اگر مزه ای برای آب تعیین شود، غیر از حیات، مزه دیگر ندارد و در او بهترین طعمها و گواراترین لذتها وجود دارد، و با آشامیدن آن جانداران ادامه حیات می دهند؛ و در صورت نبود آن زندگیی مفهومی ندارد و نبود آن مساوی است با نابودی حیات! در کتاب وافی در معنای حدیث می گوید:
ای کمالا طعم للحیات یدرک بالذوق مع کمال التلذذ بها کذالک الماء همانطور که باقوه چشائی مزه زندگی با آنهمه لذتهایش تشخیص داده نمی شود؛ آب نیز به آنگونه است امام صادق علیه السلام فرمود: طعم الحیات و طعم الخبزالقوة (213) مزه آب، زندگی و مزه نان، نیرو است،
سئل عن الصادق علیه السلام عن طعم الماء والخبز قال طعم الحیات و طعم الخبز العیش (214) از امام صادق علیه السلام از مزه آب و نان، سوال شد فرمود: مزه آب حیات و مزه نان زیستن، و زنده ماندن است
ابن کوایکی از بزرگان خوارج، از امیرمؤمنان علیه السلام پرسیدند: کم بین السماء والارض فقال دعوة متسجابة قال و ما طعم الماء قال طعم الحیات (215) مسافت میان آسمان و زمین چه اندازه است فرمود: به اندازه دعای مستجاب، گفت طعم آب چیست؟ فرمود: طعم زندگی است
بنی اسرائیل به حضرت سلیمان اصرار کردند که پسرت را برای خودت جانشین تعیین نما، فرمود: شایستگی آن را ندارد. باز اصرار کردند فرمود: از او سوالی می پرسم اگر جواب صحیح دهد،
قال یا بنی ما طعم الماء و طعم الخبز؟ پسرم مزه آب و نان چیست نتوانست جواب دهد، بدینصورت عدم لیاقتش برای وصایت ثابت گردید. امام صادق علیه السلام فرمود: طعم آب، حیات و طعم نان قوت است (216)
با بیان دیگر، اگر در بیابان سوزان و دل کویر آدمی دچار تشنگی شده و به حالت اغماء درافتد، یا به سر حد مرگ رسیده، از همه جا امیدش قطع شود؛ در چنین حالتی اگر یک جرعه آب را به قیمت یک کشور به او ارائه دهند و او هم آن را بناچار بخرد و از مرگ حتمی نجات یابد، در آن حالت است که معنای دقیق این احادیث فهمیده می شود و در آنجا است که آیات به روشن تفسیر می گردد

9 آفرینش خورشید و ماه

از بحثهای گذشته روشن گردید که تمامی ستارگان ثابت و سیار و هر چه در آسمانها و زمین وجود دارد از آب آفریده شده است، اما حدیث مخصوص با شرایط خاصی برای آفرینش خورشید و ماه صادر شده که ذیلاً می خوانید.
عن محمد بن مسلم، قال: قلت لابی جعفر علیه السلام جعلت فداک لای شی ء صارت الشمس اشد حرارة من القمر؟ فقال: ان الله خلق الشمس من نور النار و صفوالماء طبقا من هذا و طبقا من هذا حتی اذا کانت سبعة اطباق البسها لباسا من نار فمن ثم صارت اشد حرارة من القمر.
قلت جعلت فداک و القمر؟ قال ان الله تعالی ذکره خلق القمر من ضوء نور النار و صفوة الماء طبقا من هذا و طبقا من هذا حتی اذا کانت سبعة اطبقا البسها لباسا من ماء فمن ثم صار القمر ابرد من الشمس (217)
محمد بن مسلم می گوید: به امام باقر علیه السلام عرض کردم فدایت شوم برای چه گرمای خورشید از ماه شدیدتر و بیشتر است؟ فرمود: خداوند خورشید را از نور آتش و شفافی خالص آفرید. یک لایه آتش و یک لایه صفای آب تا به 7 لائی رسید. لایه هفتم را لباسی از آتش پوشانید به همین خاطر حرارتش شدیدتر از ماه شد.
گفتم فدایت گردم ماه چطور؟ فرمود: خدای تعالی ذکره، ماه را روشنائی نور آتش و صفای، آب آفرید، یک طبقه از این و طبقه دیگر از آن، به لایه هفتم که رسید لباسی از آب به آن پوشانید بدین جهت ماه سردتر از خورشید شد.
این روایت را با سندهای مختلف با کمی تغییر در علل الشرایع، ج 2 ص 263، و خصال شیخ صدوق ص 10، و تفسیر علی ابن ابراهیم ص 379 و من لا یحضره الفقیه ص 141 از راویان متعدد نقل کرده اند.
علامه مجلسی در ذیل حدیث توضیحی دارد، چون این توضیح در تاریخی نوشته شده است که بشر به کره ماه قدم نگذاشته و یا از کرات دیگر منظومه شمسی، نمونه برداری نکرده بود؛ بدین جهت از معنای حدیث، مطلب روشنی را در دست قرار نمی دهد.
ما هم حدیث را با علم روز تطبیق نمی دهیم تا فردا خلاف آن در اثر پیشرفت علم ثابت شود، بدون اظهار نظر به طور سربسته علمش را به اهلش واگذار می کنیم تا روزی رسد که علوم مترقی بشر آنرا تفسیر نماید.

10 پایداری زمین از آب

عن الصادق علیه السلام : لا قوم الارض الا بالماء (218) برای زمین پایداری نیست مگر با آب (زمین بدون آب پایدار نمی ماند).
رسول خدا صلی الله علیه و آله در پاسخ عده ای از یهود فرمود: فالبماء تحت الارض با آب زمین زنده می شود (219)
در تحف العقول از امام صادق علیه السلام نقل کرده، فرمود: قوام الدنیا نثلاثة اشیاء النار و الملح و الماء
پایداری دنیا با سه چیز، آتش ، نمک، و آب، است.
در حقیقت آتش و نمک هم از آب به وجود آمده پس آب است که زمین را آباد کرده به آن پایندگی و زیبایی می دهد، در هر گوشه ای از زمین که نشانه ای از حیات می بینی، در آنجا آب وجود دارد و در آیات به این معنی توجه زیادی شده است که مشروحا در فصل باران خواهیم آورد .
آب است که در همه جا حرف اول را می زند و به زمین حیات می بخشد، و آنرا قابل زیست و زندگی می کند، پاکیزگی، و شادابی همه از آب، معنا می گیرد.
اگر آب نبود، زندگی مفهومی نداشت و همه چیز رنگ باخته و بی معنا می شد.