فهرست کتاب


سرچشمه حیات

محمد امینی گلستانی

6 نور چهارده معصوم علیه السلام

جابر جعفی از ابی جعفر علیه السلام روایت می کند که آن حضرت فرمود: ای جابر! خداوند بود، هیچ چیزی غیر از خدا از معلوم، و مجهول وجود نداشت، پس اولین خلقی که از نور عظمتش به وجود آورد، محمد صلی الله علیه و آله و ما اهل بیت بودیم، ما را به صورتت اظله خضراء در برابرش نگهداشت، در حالی که هیچیک از آسمان، زمین، زمان، مکان، شب، روز، خورشید، ماه وجود نداشت،
نور ما از نور خدا جدا می شد مانند جدا شدن نور خورشید، تسبیح و تقدیس خدا می کردیم و ستایش و عبادت او را با شایسته ترین عبادتها، انجام می دادیم خداوند خواست مکان را به وجود آورد؛ (43)
آن را آفرید و بر او نوشت: لا اله الا الله محمد رسول الله، علی امیرالمومنین وصیه، به ایدته و نصرته پس عرش را آفرید به سرادقات عرش آن کلمات را نوشت و آسمانها را آفرید مثل آن را به اطراف آنها نوشت؛ بهشت و جهنم را خلق کرد، بر آنها مثل آنرا نوشت، و ملائکه را ایجاد کرد، در آسمان اسکان داد و پس هوا را آفرید آن کلمات را نوشت و جن را آفرید، در هوا ساکن کرد و زمین را به وجود آورد آن کلمات را بر اطراف زمین نوشت؛
فبذالک یا جابر! قامت السماوات بغیر عمد و ثبتت الارض ای جابر با این کلمات آسمانها بدون ستون ایستاده و زمین ثابت گردیده. پس آدم را از أدیم زمین آفرید، حدیث را ادامه داد تا اینکه فرمود:
فنحن اول خلق الله و اول خلق عبدالله و نحن سبب الخلق و سبب تسبیحهم و عبادتهم من الملائکة و الادمیین پس مائیم آفرینش آغازین و اولین آفریده ای که خدا را پرستش کرد و مائیم سبب و علت آفرینش ما سوی الله، و نیز سبب تسبیح و عبادت ملائکه و آدمیان مائیم. (44)
انس بن مالک قال: قال رسول الله صلی الله علیه و آله: خلقناالله نحن حیثلاسماء مبنیه و لاارض مدیحة و لا عرش و لا جنة و لا نار، کنا نسبحه (45) انس بن مالک گوید: رسول خدا فرمود: خداوند ما را آفرید در حالی که، آسمان بر افراشته، زمین گسترده، عرش، بهشت، و آتشی وجود نداشت فقط ما تسبیح گوی خدا بودیم.
مفضل گوید: امام صادق علیه السلام فرمود: خدای تبارک و تعالی چهارده نور را، چهارده هزار سال، پیش از آفرینش، خلق کرد و آن نورها ارواح ما بود پرسیدند آن چهارده نفر کیستند؟ فرمود: محمد و علی و فاطمه و حسن و حسین و نه ائمه از نسل حسین آخر آنها قائم است که، پس از غیبت ظهور می کند و دجال ها را می کشد و زمین را از ظلم و جور پاک می کند. (46)
ابی حمزه ثمالی گوید: شنیدم علی بن حسین علیه السلام می فرمود: خدای عزوجل محمد و علی و یازده ائمه را از نور عظمت خویش به صورت ارواح آفرید، در روشنائی نورش، عبادت خدا را انجام می دادند و تسبیح و تقدیس خدا می کردند، و آنانند ائمه هدایت کننده از آل محمد صلی الله علیه و آله. (47)
ابی حمزه ثمالی گوید: حبابه و البیه به محضر ابی جعفر علیه السلام وارد شده و عرض کرد، یابن رسول الله! برای من بفرمایید که، در اظلمه چه چیزی بود؟ فرمود: ما پیش از آفرینش، نوری بودیم در برابر خدا، وقتی که مخلوقات را آفرید ما تسبیح گفتیم، آنها نیز با ما تسبیح گفتند تهلیل و تکبیر گفتیم، آنها نیز گفتند و این است قول خداوند متعال: و ان لواستقامو علی الطریه لاسقیناهم ماء اغدقا (48)
اگر در راه حق، استقامت کنند البته آنها را از آب سیراب می کنیم و آن راه حب علی و آب گوارای ولایت آل محمد صلی الله علیه و آله است. (49)
مفضل از امام صادق علیه السلام سوال کرد: ما کنتم قبل ان یخلق الله السماوات والارضین؟ قال کنا انوار حول العرش، نسبح الله و نقدسه حتی خلق الله سبحانه الملائکة تا آخر خبر (50) پیش از آفرینش آسمانها و زمین ها در چه حالتی بودید؟ فرمود نورهائی در پیرامون عرش! تسبیح گویان و تقدیس کنندگان خدا بودیم، تا اینکه پروردگار سبحان ملائکه را آفرید.
باز مفضل از امام صادق علیه السلام پرسید: کیف کنتم حیث کنتم فی الاظلة؟ قال یا مفضل کنا عند ربنا لیس عنده احد غیرنا فی ظلة خضراء نسبحه و نقدسحه و نمجده و لا من ملک مقرب و لاذی روح غیرنا. حتی فی خلق الاشیاء فخلق ماشاء کیف شاء من الملائکة و غیرهم ثم انهی علم ذالک الینا (51) چگونه بودید زمانی که در اظله قرار داشتید؟!
فرمود ای مفضل با قرب معنوی در نزد خدا بودیم در حالی که کسی غیر از ما، در اظلمه خضراء وجود نداشت، تسبیح، تقدیس و تمجید خدا می کردیم نه ملک مقربی و نه ذی روحی بود؛
تا اینکه هر چه را، هر طور که می خواست آفرید، و علم آنها را به ما واگذاشت علامه مجلسی گوید اظلة، عالم ارواح یا مثال یا عالم ذراست.

7 هوا

علی بن ابراهیم قمی در تفسیر آیه مبارکه وهو الذی خلق السموات و الارض فی ستة ایام و کان عرشهه علی الماء (52) آورده است که این در ابتداء آفرینش بود.
خدای تبارک و تعالی هوا را آفرید بعد از آن قلم را، به قلم دستور داد: جاری شود بنویس عرض کرد خدایا! بر چه چیزی جاری شوم؟ فرمود: آنچه که واقع خواهد شد.
پس شش چیز را که ظلمت، نور، آب، عرش، باد شدید و آتش بود از هوا آفرید.
و خلق الخلق کلهم من هذذه الستةد التی خلقت من الهوا تمامی مخلوقات را از این شش چیزی که از هوا آفریده شده بود خلق کرده است.. (53)
انکسیمانس حکیم که از اهل ملطیه است گوید: اول مبدعات و مبدا تکون مکونات عالم حدثان از اجرام علوی و سفلی، هواست. (54)

8 قلم

قال ابن اثیر فی الکامل: صح الخبر
عن رسوللل الله صلی الله علیه و آله فیما رواه عبادة بن الصامت انه سمعه یقول: ان اول ما خلق الله القلم فقال له اکتب فجری فی تلک الساعة بما هو کائن (55)
ابن اثیر گوید: خبر صحیح از رسول خدا صلی الله علیه و آله است آنطور که عبادة بن صامت روایت کرده که، شنیده است، آن حضرت فرمود: نخستین چیزی که خلق شد قلم است، پس به او فرمود: بنویس همان ساعت هر چه خواهد شد را نوشت
قال ضمرد: ان الله خلق القلم قبل ان یخلق شیئا بالف عام (56)
ضمره گفت: خداوند هزار سال پیش از آنکه چیزی را خلق کند قلم را آفرید. از پیغمبر صلی الله علیه و آله روایت است که فرمود: اولین چیزی را که خدا آفرید قلم بود؛ پس نون را که دوات است خلق کرد و به او فرمود: بنویس! گفت: چه بنویسم؟ فرمود آنچه هست و خواهد بود تا روز قیامت از عمل و اثر و رزق و اجل، پس تا روز قیامت آنچه می شود نوشت این است، قول خدا: ن والقلم و مایسطرون (57)
ثم ختم علی فی القلم فلم ینطق و لا ینطق الی یوم القیامة سپس بر دهان قلم مهر زد که حرف نزد و نمی زند تا روز قیامت. (58)
عن ابراهیم الکرخی قال: سالت جعفر بن محمد علیه السلام عن اللوح و القلم؟ قال هما ملکان. (59)
روایت از ابراهیم کرخی است. گفت: از جعفر بن محمد از لوح و قلم پرسیدم که آنها چیستند؟ فرمود: آنها دو ملک اند.
عقائدالصدوق: اعتقادنا فی الوح والقلم انهما ملکان (60)
شیخ صدوق در کتاب العقائد می گوید عقیده ما درباره لوح و قلم، این است که آنها دو ملکند.
والقلم قلم من نور، و کتاب من نور، فی لوح محفوظ یشهده المقربون، و و کفی بالله شهیدا (61)
و قلم قلمی از نور است و کتابیست از نور در لوح محفوظ شاهد آن مقربینند و شهادت خدا کافیست.
البته این حدیث و امثال آن آن به خاطر میزان فهم ما، از منابع وحی، با این تعبیرات صادر شده است؛ و گرنه علم و معنای آنها نزد راسخین در علم انبیاء و اولیاء می باشد.
ما هم به طور دربست و تعبد پذیرا هستیم، نه اینکه معنای حقیقی آنهاست که از مفهوم الفاظم، استفاده می شود.