زندگانی خاتم الاوصیاء

نویسنده : باقر شریف قرشی مترجم : ابوالفضل اسلامی (علی)

نمونه هایی از فقه امام زمان (ع)

1- مسایل محمد بن عبدالله بن جعفر

محمد بن عبدالله بن جعفر در ضمن نامه ای از حضرت امام منتظر - علیه السلام - تعدادی مسألة فقهی سوال کرده است، نامه او چنین است:
بسم الله الرحمن الرحیم
حدا تو را باقی و عزت و سعادت و سلامتت را دوام بدارد و احسان نعمتش را بر تو کامل فرماید و مرا در پیشامدهای سوء فدای تو قرار دهد. مردم در رسیدن به درجات بالا، همچشمی می کنند ولکن به نظر من هر کس را که شما بپذیرید پذیرفته شده (و به درجه بالا رسیده است) و هر کس را که شما او را کنار بزنید، فرومایه و سقوط یافته است. پس بیچاره است آن کسی مطرود درگاه شما بشود و من از آن به خدا پناه می برم.
در شهر ما گروهی از شیعیانند که موقعیتشان برابر هم است و در قدر و منزلت (بیشتر) رقابت می کنند. در نامه ای که شما به گروهی از آنان نوشته بودید و آنان را امر کرده بودید که به ص کمک نمایند و لکن نام علی بن محمد بن حسین بن ملک معروف به ملک بادوکه که داماد ص هم هست، در بین نامهای آنان برده نشده بود، لذا غمگین شده است و از من سوال کرده که به عرض آن حضرت برسانم چنانچه گناهی از او سر زده در صدد استغفار برآید و اگر به خاطر چیز دیگری است که نامش برده نشده، آن را به او اعلان نمایم تا خاطرش آسوده شود ان شاءالله.
این نامه دلالت می کند که نویسنده آن از شخصیتهای مومن و از افراد نزدیک به آن حضرت است، لذا به قدر و منزلت امام - علیه السلام - معرفت داشته است. در پایان، سوالاتش را این چنین مطرح می کند:
سوال اول: از عالم آل محمد - صلی الله علیه و آله و سلم - برای ما رعایت کرده اند که از او راجع به امام جماعت گروهی که بخشی از نماز جماعتش را خوانده و حادثه ای همانند مرگ برایش پیدا می شود، سوال می شود که پشت سری او چه کند؟ جواب داده که بعضی از آنان عقب تر و برخی جلوتر می روند و نمازشان را تمام می کنند و کسی که او را مس کرده، غسل می کند.
جواب: بر کسی که او را با دست کنار زده، چیزی جز شستن دست نیست و اگر حادثه ای اتفاق نیافتد که نمازش را قطع نماید، نمازش را قطع نماید، نمازش را با آنان تمام می کند.
توضیح آنچه حضرت امام - ارواح العالمین له الفداء - افاده فرموده این است که چنانچه برای امام جماعت در اسنای نماز حادثه ای مانند مرگ برایش اتفاق بیافتد، کسی که او را با دستش کنار بزند و بدن او را مس نماید، فقط شستن دست بر او لازم است ؛ زیرا مس بدن میت قبل از سرد شدن، موجب غسل نمی باشد، اما کسانی که به او اقتدا کرده اند، می توانند یکی از افراد خودشان را که پشت سر امام جماعت بوده، جلو بیاندازند تا امام جماعت آنان شود. و چنانچه حادثه، غیر از مرگ باشد، مثل اینکه بیهوش شود سپس دراثنای نماز خوب شده و افاقه حاصل شود می تواند وضو بگیرد امامت کند برای کسی که به جای او نماز خوانده است.
سوال دوم: از عالم روایت شده کسی که میت را - که هرگز گرم است - مس کند، باید دستش را بشوید و اگر میت سرد شود و مس کند، باید غسل نماید. و امام جماعت که حادثه ای برایش اتفاق می افتد، گرم است، بنابراین، شاید با دست هم مس نشود، بلکه با دست کردن روی لباس، او را کنار می زند، پس چگونه غسل بر او واجب است؟
جواب: اگر در صورتی که هنوز گرم است او را مس کند، فقط باید دستش را بشوید.
سوال سوم: اگر در تسبیحات نماز جعفر طیار در حال قیام یا رکوع یا سجود، سهو کند و در حالت دیگری از نماز یادش بیاید، آیا باید تسبیح فوت شده را اعاده کند یا آنکه نمازش را ادامه می دهد؟ و ما، قبل از آنکه جواب امام - علیه السلام - بیان کنیم، نماز جعفر طیار را توضیح دهیم:

نماز جعفر طیار

نماز جعفر، از مستحبات و موکد است. و نماز تسبیح و نماز حبوه هم نامیده شده است و شیعه و سنی روایات فراوانی در استحباب این نماز روایت کرده اند. و ترتیب این نماز چنین است: چهار رکعت است با دو سلام ؛ در هر رکعت آن سوره حمد و یک سوره می خواند، سپس پانزده مرتبه: سبحان الله و الحمدلله و لا اله الله و الله اکبر می گوید و به رکوع می رود و در رکوع هم همین ذکر را ده مرتبه می گوید و بعد از آنکه از رکوع برخاست، باز ده مرتبه، سپس به سجده می رود، ده مرتبه می گوید و بعد از آنکه سر از سجده برداشت، ده مرتبه می گوید و در سجده دوم هم ده مرتبه و بعد از آنکه سر از سجده بر می دارد، باز ده مرتبه همان ذکر را می گوید، بنابراین، در هر رکعت، 75 مرتبه و در چهار رکعت روی هم سیصد تسبیح می شود.
جواب: اگر در حالتی از آن سهو کند و در حالت دیگر نماز یادش بیاید باید آن را در همان حالتی که یادش آمده، قضا نماید. اگر بعضی از تسبیحات را سهو کند، در حالت دیگر که محلش نیست ، یادش بیاید باید آن را بگوید و نمازش صحیح است.
سوال چهارم: زنی که شوهرش مرده، آیا برای این زن جایز است که در تشییع جنازه همسرش شرکت کند یا نه؟
جواب: خروج زن از خانه برای تشییع جنازه شوهرش جایز است.
سوال پنجم: آیا زنی که در عده است می تواند سر قبر شوهرش برود یا نه؟
جواب: می تواند سر قبر شوهرش برود.
عده زنی که شوهرش مرده، ترک زینتی است که به آن عادت دارد و این سبب نمی شود که زن نتواند سر قبر شوهرش برود و یا به طوری که به شوون زندگیش مربوط می باشد و به آنها نیازمند است، نپردازد. و توضیح بیشتر آن در بیان امام - علیه السلام - می آید.
سوال ششم: آیا زنی که در عده است می تواند برای کاری که لازم است، از خانه بیرون برود؟
جواب: اگر کار لازم و حقی است، از منزل خارج شود و آن را انجام دهد و البته باید فقط در خانه اش بیتوته داشته باشد.
سوال هفتم: در ثواب قرآن در فریضه ها غیر فریضه از عالم - علیه السلام - روایت شده که فرموده: عجب است از کسی که در نمازش انا انزلناه فی لیلة القدر را نخوانده، چگونه نمازش قبول می شود؟
وروایت شده: نمازی که در آن قل هوالله احد خوانده نشود، قداست پیدا نمی کند.
و روایت شده: کسی که در نماز هایش سوره همزه را بخواند به اندازه دنیا ثواب می برد، پس آیا جایز است که سوره همزه را بخواند و سوره های دیگر را که ذکر کردیم، ترک نماید با اینکه روایت شده نماز بدون آن سوره ها قبول نمی شود و قداست و پاکی نماز فقط به آن دو سوره است.
جواب: امام - علیه السلام - از این سه سوال چنین جواب می فرماید:
ثواب سوره ها بر اساس همان است که روایت شده. و اگر سوره ای را که در آن ثواب هست، ترک نماید و سوره قل هو الله احد یا انا انزلناه را به خاطر فضیلت آنها بخواند، ثواب آن را که خوانده و هم ثواب آن را که ترک کرده، به او داده می شود. و البته غیر این دو سوره را هم جایز است بخواند و نمازش صحیح می باشد، نهایت اینکه فضیلتی را ترک کرده است.
سوال هشتم: دعای وداع ماه رمضان چه موقع است؟ زیرا اصحاب در آن اختلاف دارند ؛ بعضی می گویند در آخرین روز ماه رمضان هنگام رویت هلال شوال، خوانده می شود.
جواب: این عمل در شبهای ماه رمضان و وداع در آخرین شب ماه رمضان است، بنابراین، اگر خوف این را داشته باشد،دعای وداع را در دو شب قرار می دهد.