فهرست کتاب


خط مشهای سیاسی نهج البلاغه

محمد مهدی ماندگار

3. منابع مالی ودرآمد حکومت

هر حکومتی برای اداره امور خود، نیازمند منابع مالی است که در شرایط زمانی ومکانی مختلف، این منابع متفاوت خواهند بود.
1/3. مالیات (خراج): در بحث قبلی با توضیح بشخی از نامه 53 حضرت علیه السّلام، روشن شد که خراج (مالیات) مهم ترین منبع درآمد دولت است. مراد از خراج، درآمدهای عمومی، از قبیل مالیات ها، عوارض، گمرکات وامثال این ها است.
2/3. جزیه:تعهدی مالی است که بین حکومت وگروهی از غیر مسلمانان منعقد می شود واین مالیات جداگانه، که از ایشان گرفته می شود، در زمره منابع مالی حکومت محسوب می گردد.
3/3. انفال، منابع طبیعی وغنایم: درآمدهای عمومی، نعمت های خدادادی وآن چه به وسیله غلبه بر دشمنان در جنگ ها، نصیبت دولت اسلامی می شود، همگی، جزو منابع مالی حکومت محسوب می گردد.
به خوبی از وصیت حضرت علیه السّلام به فرزندان، که توصیه به استفاده از نخل ها وتلاش در راه زیاد کردن آن ها وپرهیز از قطع آن ها است وتأکید می کند که فقط از ثمرات آن استفاده کنید، می توان استفاده کرد که نعمت های خدادادی ومنابع طبیعی، تنها متعلق به نسل حاضر نیست، بلکه مربوط به همه بندگان خدا در نسل های آینده نیز هست واز وظایف مهم حکومت ها، حفظ وحراست این منابع، برای استفاده آیندگان است.

4. ارزش ها وضد ارزش ها اقتصادی

از کلمات امام علیه السّلام استنباط می شود که آن چه بیش از هر چیز، امام علیه السّلام ویاران واقعی حضرت علیه السّلام را رنج می داد، دنیا گرایی ودنیا زدگی بعضی از مردم بود که در بسیاری موارد، سبب دین فروشی، حق کشی، خیانت وسرانجام، غفلت از خدا ومعاد می شد. لذا آن چه در مباحث اقتصادی، بیش تر مورد توجه امام علیه السّلام بوده است، بعد از بیان امور لازم در بحث اقتصاد، بیان ارزش ها وضد ارزش ها اقتصادی است که تنها به بیان فهرست آن اکتفا می کنیم:
1/4. ارزش های اقتصادی:تعادل،(742) حمایت از محرومان،(743) رعایت حقوق یکدیگر، به ویژه رعایت حقوق طبقه محروم جامعه،(744) انفاق،(745) قناعت،(746) سخاوت،(747) زهد،(748) ساده زیستی،(749) توجه به تولید،(750) اصلاح امور وعمران بلاد،(751) توسعه در ارزاق عاملان امور اقتصادی،(752) وقف،(753) جود،(754) و... از ارزش هایی هستند که در سیره حکومتی حضرت علیه السّلام مورد تأکید قرار گرفته اند.
2/4. ضد ارزش های اقتصادی: اسراف وتبذیر،(755) چپاول،(756) احتکار،(757) رفاه زدگی،(758) ثروت اندوزی،(759) سوادگری،(760) اشرافی گری،(761) کاخ نشینی،(762) شکم بارگی،(763) رشوه خواری،(764) رباخواری،(765) تفاخر،(766) دنیا زدگی،(767) بخل(768) و... برخی از مصادیق ضد ارزش های اقتصادی هستند که حضرت علیه السّلام هر انسان آزاده ای را به پرهیز از آن ها، سفارش می فرماید.

خاتمه