فهرست کتاب


خط مشهای سیاسی نهج البلاغه

محمد مهدی ماندگار

3. آموزش وپرورش وتبلیغات

همگونی اجتماعی، در عین حال که مبتنی بر عوامل مادی، مانند عدالت در توزیع، فراوانی اقتصادی وتوسعه استقلال است، بر تصورات ذهنی جمعی - که محصول نوع تبلیغات موجود در جامعه است - تکیه بسیاری دارد. چه بسا جوامعی که در آن ها توزیع، عادلانه است، ولی پندار عمومی، مبتنی بر توزیع ظالمانه است ویا برعکس.
این جا است که نقش تبلیغات ووسایل ارتباط جمعی وآموزش های رسمی وغیر رسمی، در ذهنیت سازی جامعه، تأثیر خود را نشان می دهد. لذا تربیت وتبلیغات در سطوح مختلف جامعه، از ابزار ووسایلی است که می تواند ذهنیت صحیح را در این زمینه به وجود آورد.

4. استفاده از اجبار اجتماعی

هم چنان که در مباحث قدرت سیاسی گفته شد، استفاده از قدرت، زور واجبار، آخرین وسیله برای همگون کردن جامعه است.(635)
این نظریه بر این عقیده است که پیشرفت فنی واقتصادی، از مهم ترین وسایل توسعه ورشد همونگی است؛ زیرا این پیشرفت، اولاً موجب کاهش تنش های ناشی از نایابی است وعدم توازن وتناسب عرضه وتقاضا را از بین می برد؛ ثانیاً خشن ترین نوع ستم انسان بر انسان را، که در برده داری تجلی پیدا می کند، حذف خواهد کرد وبردگان مکانیکی را به جای بردگان انسانی، مطرح خواهد ساخت؛ ثالثاً این پیشرفت فنی واقتصادی، نه تنها در رفع تضادها مؤثر است، بلکه با گسترش ارتباطها وتفاهم وهم بستگی میان انسان ها، همگونگی مثبت را رشد می دهد.(636)
دیدگاه دیگری درباره نظم اجتماعی مطرح است مبنی بر این که تعهد، اندیشه، پول وزور، پاسداران اصلی نظم اجتماعی هستند؛ اما این که کدام یک از این عوامل، نقش بیش تری در نظم اجتماع دارند، بستگی به فاز جامعه دارد؛ یعنی در جامعه ای که در فاز اقتصادی است، پول وثروت، تکیه گاه مهم نظم اجتماعی است ودر جامعه ای که با فاز سیاسی شناخته می شود، نظم، بیش تر بر زور اتکا دارد واگر جامعه در فاز فرهنگی باشد، اندیشه، تکیه گاه مهم نظم اجتماعی خواهد بود وسرانجام، در جامعه ای با فاز اجتماعی، نظم اجتماعی، وابستگی بیش تر به تعهد دارد.(637)

ابعاد نظم اجتماعی

نظم اجتماعی، دارای چهار بُعد اقتصادی، اجتماعی، سیاسی وفرهنگی است. هر چند امروزه نظم جامعی را به عنوان نظم نو، در کنار ابعاد چهار گانه نظم مطرح می کنند. جدول ذیل مقایسه ای بین نظم های پنج گانه را نشان می دهد که در محورهای مختلف، شاخصه های هر کدام بیان شده است.(638)