فهرست کتاب


خط مشهای سیاسی نهج البلاغه

محمد مهدی ماندگار

4. مجموعه مواضع اجتماعی مشبک

ذهنیت موضعی، نقش اجتماعی، رتبه اجتماعی، سرمایه اجتماعی
با توجه به این مجموعه چهارگانه، نظم اجتماعی را ترکیب ونفوذ متقابل مشبک آرمانی، هنجاری، تعاملی وفرصتی تعریف می کنند. به بیان دیگر، نظم اجتماعی، نتیجه نفوذ متقابل مجموعه های مشترک آرمانی وهنجاری، با شبکه های فرصتی وتعامل کنش گران فردی وجمعی است. نمودار زیر، نشان دهنده ترکیب مولّد نظم اجتماعی است:
در این تعریف، برای نظم اجتماعی، دو وجه اساسی در نظر گرفته شده است:
الف) وجه هنجاری درونی
ب) وجه ابزاری بیرونی(632)
لذا در شکل گیری یک جامعه، دو عامل، سهم اصلی را دارند:
اول، عقلانیت مشترک ورسمی، که پایه توجیهات أعمال اعضای جامعه است وعامل درونی شناخته می شود.
دوم، سازماندهی خاص ومسلط، که آن را عامل بیرونی می خوانند.
از آن چه گذشت، روشن می شود که روابط میان انسان ها در هر جامعه ای، بر نظم وقواعد خاصی استوار است. اساس این نظم اجتماعی نیز بر این است که مردم وحکومت بدانند که چه انتظارات متقابلی از یکدیگر دارند. به بیان دیگر، نظم اجتماعی در هر جامعه، بر شبکه گسترده ای از نقش ها استوار است. نقش های اجتماعی نیز معرف دو چیزند:
اول، وظایف افراد در برابر یکدیگر.
دوم، حقوق آنان برای واداشتن افراد، به ایفای وظایف خود.
بنابراین، نظم جامعه، بر انجام وظایف واستیفای حقوق، که همان ایفای نقش ها است، استوار است(633).
در نتیجه، بی نظمی وناهنجاری در یک جامعه، هنگامی پدید می آید که اعضای آن جامعه، به وظایف خود عمل نکنند یا به وظایف خود ناآگاه باشند.

استراتژی های استقرار نظم

نظم اجتماعی، نمادی از یک جامعه همگون است؛ زیرا همگونگی، فرآیند متحد کردن یک جامعه است، فرآیندی که می کوشد آن جامعه را جامعه هماهنگی بسازد وبر نظمی استوار کند که توسط اعضای آن جامعه، به صورت نظم، حس شده باشد.(634)
هم چنان که گفته شد، این همگونی یا نظم اجتماعی، به برخی عوامل بیرونی، به عنوان ابزار نیاز دارد که مهم ترین آن ها قدرت سیاسی حاکم است.
به بیان دیگر، ایجاد همگونی یا نظم اجتماعی، از کار ویژه های اساسی قدرت سیاسی حاکم بر یک جامعه است؛ زیرا حکومت با وسایل وابزاری که در اختیار دارد، در دو بخش، ایجاد همگونی وتوسعه آن می تواند مؤثر باشد.
برخی از استراتژی های دولت، در این زمینه، عبارتند از:

1. استقرار قواعد وآیین ها

این وسیله، بیش ترین تأثیر را در همگون سازی اجتماع دارد. این قواعد وآیین ها، ضمن تبیین وظایف وحقوق اعضای جامعه (وبه عبارتی نقش های اجتماعی) روشن می سازند که ارتباطات در جامعه، به چه صورتی باید باشد که نتیجه آن، محدود کردن تعارض ها، برقراری سازش ها ودر نهایت، ارائه یک شکل وهماهنگی خاص، در اجتماع است که همان، نظم اجتماعی را تأمین می کند.