فهرست کتاب


خط مشهای سیاسی نهج البلاغه

محمد مهدی ماندگار

مبانی خط مشی گذاری حکومت علوی

تعریف خط مشی

خط مشی های عمومی یک حکومت، اصولی هستند که به وسیله مراجع ذی صلاح در کشور وضع شده اند و به عنوان الگو و راهنما، اقدامات و فعالیت های لازم در جامعه را راهبری می کنند.(64)

نقش های اصلی خط مشی عمومی

با توجه به تعاریف، می توان برخی نقش های اصلی خط مشی های عمومی حکومت را این گونه بیان کرد.(65)
الف) راهنمای عمل بودن در بخش عمومی و به طور کلی در جامعه؛
ب) هماهنگ و هم سو کننده عملیات و اقدامات سازمان ها، مؤسسات و اجزای موجود در جامعه؛
ج) ارزیابی و کنترل کننده برنامه ها و اقدامات بخش عمومی در جامعه؛
د) مبیّن روح قوانین و مقررات جاکم بر جامعه.
از آن جا که خط مشی را خطوط کلی و به عبارتی استراتژی حاکم بر رفتار یک حکومت یا سازمان تعریف کردیم، این خطوط کلی باید ویژگی هایی را از قبیل: پایداری، آینده نگری، هدف داری، عمومیت (یعنی همه جامعه را در نظر داشته باشد)، گستردگی و نمایانگری (متجلی کردن ویژگی های نظام حکومتی) دارا باشد.(66)
آن چه می تواند مشکل و مانع خط مشی گذاری صحیح باشد، عبارت است از:
1. عدم تمایل به آینده نگری و گرایش به نتایج زود رس؛
2. جزئی نگری و یک بعدی شدن در تصمیم گیری؛
3 - نارسایی های اطلاعاتی در تصمیم گیری (نبودن اطلاعات دقیق و به روز)؛
4. ساده انگاری و به دنبال راه حل های ساده رفتن؛
5. اعمال نظر شخصی در تصمیم گیری و اتکاری بیش از حد بر تجربیات فردی؛
6. عدم تمایل به اجرای آزمایشی خط مشی ها و فقدان بازخورد فرایند خط مشی گذاری (دور بودن حاکمان از مردم)؛
7. عدم تمامیل به تصمیم گیری و قبول مسؤولیت های ناشی از آن؛
8. انعطاف ناپذیر بودن تصمیمات و خط مشی های گرفته شده؛
9. وضع خط مشی های صوری و ظاهری؛
10. عدم آگاهی عامه مردم و احساس بی نقشی آنان در خط مشی گذاری.(67)
با نگاه به تعاریفی که گذشت، در می یابیم که خط مشی، خطوط کلی حاکم بر رفتار یک حکومت است که مشابهت بسیاری با استراتژی یک حکومت دارد و هنگامی که به صورت مطلق به کار برده شود، سیاست های یک حکومت را بیان می کند؛ ولی اگر با قید فرهنگی، اقتصادی و... همراه شود، خطوط کلی حاکم بر همان شعبه از رفتار را نشان می دهد. لذا اگر بحث از خط مشی های عمومی یک حکومت به میان آید، خطوط کلی و اصول کلی متخذ از ارزش ها، ایدئولوژی و ساختار سیاسی آن حکومت، که به عنوان الگوی اصلح در عملکرد و اقدامات به کار می رود، مراد خواهد بود.