مدیریت علوی

نویسنده : ابو طالب خدمتی، علی آقا پیروز و عباس شفیعی

الف) تجربه

از عوامل مهمی که می تواند پیش بینی را تحت تأثیر قرار داده و بر صحت و دقت آن بیفزاید، تجربه است؛ زیرا گذشته، چراغ راه آینده می باشد و اصولاً آینده از همان روندی تبعیت می کند که گذشته بر اساس آن شکل گرفته است. بنابراین، وضعیت گذشته، و تجربیاتی که از مسائل و موضوعات مربوط به گذشته به دست آمده است، می تواند به عنوان ملاک و معیاری برای ارزیابی آینده قرار بگیرد؛ و آینده و مسائل مربوط به آن، بر اساس اطلاعات و آمار موجود از وضعیت گذشته، پیش بینی شود.
حفظ تجربه های قبلی و استفاده مناسب و بجا از اطلاعات و آمار مربوط به گذشته، میزان صحت و دقت پیش بینی های مربوط به مسائل و موضوعات آینده سازمان را افزایش داده و این امر احتمال خطا و اشتباه در پیش بینی ها
را کاهش می دهد؛ در نتیجه مدیران و مسئولان سازمان می توانند تا حدود قابل توجهی به پیش بینی ها اعتماد کنند.
امام علی (ع) تجربه را موجب افزایش دور اندیشی و ژرف نگری، معرفی کرده و می فرماید:
من یجرب یزدد حزماً؛ (95) هر کس که تجربه کند، دور اندیش تر می شود.
از آن جا که موفقیت سازمان در زمینه دستیابی به اهداف خود، در گرو این است که پیش بینی های نسبتاً دقیق و صحیحی از مسائل آینده و تغییر و تحولات آن داشته باشد، و با توجه به این که یکی از راه های دستیابی به پیش بینی های صحیح و دقیق تر، استفاده از تجربیات و اطلاعات مربوط به گذشته می باشد، ضروری است که مدیران و برنامه ریزان با استفاده از تجربیات و توجه کافی به اطلاعات و آمار مربوط به گذشته، برای موفقیت سازمان خود تلاش کنند.
امیر مؤمنان حضرت علی (ع) این نکته مهم را متذکر شده و می فرماید:
الظفر بالحزم و الحزم بالتجارب؛ (96) پیروزی و موفقیت به دور اندیشی، و دور اندیشی به داشتن تجربه هاست.
بدیهی است هر قدر تجربه بیش تر و اطلاعات ما از گذشته دقیق تر و کامل تر
باشد، پیش بینی ها دقیق تر و صحیح تر خواهد بود. البته این نکته به معنای نفی احتمال خطا در پیش بینی ها نیست؛ زیرا با وجود اطلاعات دقیق و کامل باز هم احتمال خطا را نمی توان صد در صد منتفی دانست.
بیان این نکته ضروری است که لزوم استفاده از تجربه، به استفاده از تجربیات خود فرد یا سازمان منحصر نمی گردد؛ بلکه باید از تجربیات افراد و سازمان های دیگر، به ویژه سازمان های مشابه نیز استفاده کرد؛ و در پیش بینی های مربوط به سازمان، آن ها را نیز به عنوان یکی از ملاک ها و معیارهای پیش بینی مورد توجه قرار داد.

ب) نظر کارشناسان

دومین عامل از عوامل اصلی که تأثیر فراوانی بر پیش بینی ها دارد، و می تواند میزان صحت و دقت آن ها را افزایش دهد، نظر کارشناسان و متخصصان فن می باشد. مدیران و کسانی که وظیفه برنامه ریزی را در سازمان ها بر عهده می گیرند، بایستی نظرات افراد کارشناس و خبره، و پیش بینی آن ها در مورد آینده و اتفاقات و رویدادهای آن را جمع آوری کرده؛ سپس نقطه نظرهای آنان را به دقت ارزیابی کنند، و به عنوان اساس و مبنای پیش بینی در مورد مسائل آینده سازمان مورد توجه قرار دهند.
دو عامل مهم در استفاده از نظر کارشناسان و خبرگان، باید مورد توجه حدی قرار بگیرند، نخست آن که افرادی برگزیده شوند که در خصوص موضوع مورد نظر، واقعاً کارشناس و صاحب نظر باشند، و دیگر آن که از تجربه و تحلیل و قضاوت کردن در مورد نظرات و پیشنهادهایی که در مراحل اول ارائه می شوند، به شدت اجتناب شود، تا افراد جرأت ابراز نظر پیدا کرده و از همرنگ شدن با جماعت، و پنهان ساختن نظرات کارشناسی خود بپرهیزند.
امیر مؤمنان علی (ع) به استفاده از نظرات کارشناسان و صاحب نظران و مشورت کردن با خردمندان سفارش کرده و می فرماید:
لا یستغنی الحازم أبداً عن رأی سدید راجح ؛ (97) انسان دور اندیش هیچ گاه از نظر درست و برتر بی نیاز نیست.
بنابراین، مدیران و همه کسانی که وظیفه برنامه ریزی را در سازمان ها بر عهده دارند، برای این که بتوانند آینده و مسائل و مشکلات مربوط به آن را به خوبی پیش بینی نموده، و بر اساس آن برای سازمان برنامه ریزی نمایند، لازم است که از نظرات دیگران به ویژه افراد صاحب نظر و متخصص استفاده کنند و از خودرأیی و بسنده کردن به رأی و نظر خود اجتناب نمایند؛ چنان که امام علی (ع) فرمود:
الحازم لا یستبد برأیه؛ (98) شخص دور اندیش، در رأی و نظر خود استبداد به خرج نمی دهد.

فصل سوم: تصمیم گیری تعریف تصمیم گیری

هر یک از صاحب نظران و اندیشمندان مدیریت برای شناساندن تصمیم گیری، تعریفی ارائه کرده اند که اگر چه در ظاهر با هم متفاوت است، ولی با دقت در هر یک از این تعریف ها و مقایسه آن ها با یکدیگر، این نتیجه به دست می آید که تصمیم گیری فرایندی است که طی آن، راه حلی مناسب و معقول از میان راه حل ها و بدیل های متفاوت، انتخاب و گزینش می شود. به منظور آشنایی با تعریف های صاحب نظران و نویسندگان از تصمیم گیری برخی از این تعریف ها را بیان می کنیم:
1. برخی از صاحب نظران مدیریت، تصمیم گیری را از این گونه تعریف می کنند: تصمیم گیری به معنای برگزیدن یک راه از میان راه حل هاست. (99)
2. عده ای چنین اعتقاد دارند که: تصمیم گیری فرایند شناسایی و گزینش یک روند کار برای حل یک مسأله مشخص است. (100)
3. برخی نیز در تعریف تصمیم گیری می گویند: تصمیم گیری فرایندی را تشریح می کند که از طریق آن، راه حل مسأله معینی انتخاب می گردد. (101)
بنابراین می توان گفت که تصمیم گیری، انتخاب گزینه مناسب از میان گزینه های مختلف است.