مدیریت علوی

نویسنده : ابو طالب خدمتی، علی آقا پیروز و عباس شفیعی

ج) تعیین چارچوب برای تصمیم گیری

تعریف و تعیین اهدافی روشن و مشخص برای سازمان باعث خواهد شد که مدیران سازمان، مبنای مشخصی برای تصمیم گیری های خود داشته باشند. اگر مدیران سازمان، چارچوبی روشن برای تصمیم گیری ترسیم کنند، از گام نهادن در تاریکی و سر در گمی نجات یافته، تصمیمات مناسب و مطلوبی اتخاذ خواهند کرد، و از این رهگذر سازمان را به سوی موفقیت و پیشرفت، رهنمون خواهند شد.

د) تعیین میزان پیشرفت

یک هدف روشن و قابل سنجش که مهلت مشخصی هم داشته باشد، به صورت یک استاندارد عملکرد در آمده، و به افراد و مدیران این امکان را می دهد که میزان پیشرفت خود را ارزیابی نمایند. از این رو، اهداف، بخش اصلی فرایند کنترل هستند؛ یعنی همان فرایندی که اطمینان می دهد که فعالیت ها و برنامه ها در جهت دستیابی به اهداف قرار دارند.(79)
هدف های سازمانی به صورت معیار و استانداردی عمل می کنند که می توان به وسیله آن ها، میزان پیشرفت و موفقیت سازمان و کارکنان آن را ارزیابی و اندازه گیری کرد.
شرایط و ویژگی های هدف
یکی از صاحب نظران و نظریه پردازان مدیریت در توضیح اهداف و تبیین ویژگی های آن می گوید: سازمان باید اهداف نهایی داشته باشند، نه اهداف زودگذر. اهداف باید مشخص بوده و خوب تعریف شوند تا کارکنان تصویر روشنی از آن ها به دست آورند. از جنبه انتزاعی بودن اهداف باید فاصله گرفت. (80)
از آن جا که هدف، در سازمان ها نقشی محوری بر عهده داشته و هدایت و راهبری کلیه تلاش های فرد و سازمان را بر عهده دارد، بایستی دارای خصوصیات و ویژگی هایی باشد که بتواند این نقش مهم را به بهترین شکل در سازمان ایفا کند. برخی از این ویژگی ها و خصوصیات که در سخنان ارزشمند امام علی (ع) مورد توجه قرار گرفته عبارتند از:

الف) بزرگ و چالشی بودن

اولین ویژگی مهمی که می توان برای هدف، ذکر کرد، عالی و چالشی بودن آن است؛ چرا که اهداف بزرگ، انگیزه افراد را برای تلاش و کوشش بیش تر افزایش داده، در نتیجه باعث خواهد شد که سطح عملکرد افزایش پیدا کند.
داشتن اهداف عالی از مطالبی است که در روایات و سخنان معصومان (ع) مورد تأکید و سفارش قرار گرفته، و شاید دلیل اصلی این همه تأکید آن باشد که داشتن اهداف بزرگ، باعث افزایش انگیزه افراد برای تلاش و کوشش بیش تر در جهت دستیابی به آن اهداف می شود. امیر مؤمنان علی (ع) در تبیین این نکته می فرماید:
هموم الرجل علی قدر همته؛ (81) تلاش و کوشش آدمی به اندازه هدف اوست.
بنابراین، هر قدر که اهداف پیش بینی شده، بزرگ و عالی باشند، افراد انگیزه بیش تری پیدا کرده، و تلاشی دو چندان برای رسیدن به آن هدف ها از خود نشان خواهند داد؛ چرا که دستیابی به اهداف بزرگ و عالی مشکل تر بوده و به تلاش و کوشش بیش تری نیاز دارد. در نتیجه هر مقدار که هدف ها مشکل تر باشند، عملکردها در سطحی عالی تر خواهند بود، و اگر یکی از کارکنان، کار سخت و مشکلی را پذیرفت، تقریباً آنچه از دستش بر می آید انجام خواهد داد تا به هدف مزبور برسد. (82)
به عبارت دیگر؛ هر قدر که هدف ها بزرگ تر و چالشی بوده و دستیابی به آن ها مستلزم تلاش و کوشش بیش تری باشد، کارکنان سازمان تمام توانایی خود را برای رسیدن به آن به کار خواهند گرفت، و این مسأله باعث خواهد شد که عملکرد افراد در سطح عالی و مورد قبول باشد.
امام علی (ع) می فرماید:
من کبرت همته کبر اهتمامه؛ (83) هر کس که هدفش بزرگ باشد، تلاش و کوشش او بسیار خواهد بود.
بنابراین، می توان گفت که یکی از راه های انگیزه در میان کارکنان سازمان و در نتیجه، ارتقای سطح عملکرد آن ها، این است که سازمان اهدافی بزرگ و عالی انتخاب کند، به طوری که دستیابی به آن ها مشکل بوده و مستلزم تلاش بیش تری باشد.
داشتن هدف های عالی و بزرگ در سازمان علاوه بر این که موجب افزایش انگیزش کارکنان سازمان می شود، علامت رشد و بالندگی فرد و سازمان بوده و مبین آن است که فرد یا سازمان تصمیم گرفته است تا مسیر تکامل و توسعه را بپیماید؛ لذا می تواند افتخار بزرگی محسوب شود؛ چنان که حضرت علی (ع) فرمود:
ینبغی أن یکون التفاخر بعلی الهمم؛ (84) سزاوار است که تفاخر، در عالی بودن اهداف باشد.
همچنین آن حضرت در یکی دیگر از بیانات خود، این نکته را مورد توجه قرار داده و می فرماید:
انما سراة الناس اولو الاخلام الرغیبة و الهمم الشریفة ؛ (85) همانا بزرگان مردم، صاحبان عقل های ژرف نگر و گسترده، و دارندگان اهداف و همت های شریف هستند.
بیان این نکته ضروری است که توصیه و سفارش امیر مؤمنان علی (ع) در مورد داشتن اهداف عالی و بزرگ، مخصوص و محدود به داشتن هدف های بزرگ دنیوی و مادی نیست؛ بلکه یکی از مصادیق اصلی و قطعی آن ها، اهداف بزرگ و عالی معنوی و اخروی است؛ چنان که در برخی از سخنان ایشان، به این مهم تصریح شده است. آن حضرت می فرماید:
اجعل همک لآخرتک؛ (86) هدف خود را آخرتت قرار بده.