مدیریت علوی

ابوطالب خدمتی , علی آقا پیروز , عباس شفیعی

اعتدال و میانه روی

اعتدال و میانه روی از مسائل مهم، به ویژه در مدیریت و هدایت مجموعه های سازمانی است. پرهیز از افراط و تفریط ضرورتی است که بدون توجه به آن نمی توان سازمان را به خوبی اداره کرده و به سوی دستیابی به اهداف از پیش تعیین شده، رهنمون شد. برنامه های دین اسلام بر اصل مهم اعتدال استوار است. هیچ برنامه ای بدون توجه به این اصل و پرهیز از هر گونه تندروی یا کند روی، به نتیجه مطلوب نخواهد رسید.
بررسی اجمالی سیره مدیریتی و حکومتی امام علی (ع) مبین آن است که ایشان در تمام مراحل زندگی، به ویژه در مدیریت جامعه اسلامی همواره به اصل اعتدال و میانه روی پایبند بوده، و به شدت از افراط و تفریط اجتناب می کرد. علاوه بر این، کارگزاران خویش را سفارش می کرد که کارهای خود را بر مبنای اصل مهم اعتدال و میانه روی استوار کنند، و هرگز در اداره امور به وادی افراط و تفریط کشیده نشوند.
اصولاً اعتدال و میانه روی مسأله ای عقلی است، و به حکم عقل این نکته دریافت می شود که بهترین راه انجام دادن کارها، اعتدال و میانه روی است؛ و هیچ گاه با افراط و تفریط نمی توان کارها را به سامان رساند، و به اهداف دست یافت. بر این اساس، امام علی (ع) از سویی توصیه به اعتدال کرده و می فرماید:
علیک بالقصد فی الامور؛ (46) در کارها میانه رو و معتدل باش؛ و از دیگر سو افراط و تفریط را نشانه و نتیجه نادانی دانسته و می فرماید:
لاتری الجاهل الا مفرطاً او مفرطاً (47) جاهل را نمی بینی مگر این که یا افراط می کند یا تفریط.

فصل دوم برنامه ریزی

تعریف برنامه ریزی

برنامه ریزی، مانند پلی، زمان حال را به آینده مربوط می کند. هر کس می تواند با برنامه ریزی و تعیین اهداف مورد نظر و پیش بینی راه های دستیابی به آن ها، در جهتی صحیح حرکت نموده و به موفقیت لازم دست یابد.
برنامه ریزی، یکی از ارکان اصلی سازمان ها بوده و ادامه حیات سازمان و دستیابی به نتایج مورد نظر، بدون داشتن برنامه ای مشخص، غیر ممکن می نماید. فقدان برنامه ریزی در سازمان با عدم توفیق سازمان و شکست آن در مأموریت های محول شده ملازم است.
نویسندگان و صاحب نظران مدیریت، هر کدام تعریف خاصی از برنامه ریزی ارائه داده اند. پیتر دراکر (48) یکی از صاحب نظران بنام مدیریت، برنامه ریزی را این گونه تعریف می کند:
برنامه ریزی فرایند مستمری است از تصمیمات استراتژیک با در دست داشتن بهترین اطلاعات ممکن نسبت به آینده. برنامه ریزی سازماندهی منظم تلاش های لازم برای انجام این تصمیمات و ارزیابی و نتایج به دست آمده با انتظارات، از طریق فرایند باز خو می باشد. (49)
جیمز استونر (50) و ادوارد فریمن (51) دو تن دیگر از صاحب نظران مدیریت نیز برنامه ریزی را چنین تعریف می کنند:
برنامه ریزی، فرایند تعیین اهداف و راه های مناسب برای به دست آوردن آن اهداف سیریل هادسن (52) معتقد است که برنامه ریزی عبارت است از: ارائه راه هایی برای عملیات آینده که متضمن نتایج معین با هزینه مشخص و در دوره زمانی معلوم باشد. (53)
با تحلیل این تعاریف و تعاریف دیگری که در مورد برنامه ریزی ارائه شده است، می توان دو مطلب مهم را نتیجه گرفت:
نخست آن که، برنامه ریزی دو رکن اصلی دارد که عبارت است از: تعیین اهداف و پیش بینی راه های دستیابی به آن ها.
دوم آن که، در برنامه ریزی بایستی دو نکته مهم همواره مورد نظر باشد: یکی داشتن دوره زمانی مشخص و دیگر داشتن بودجه و هزینه معین.
بنابراین، می توان برنامه ریزی را در یک عبارت مختصر و جامع این گونه تعریف کرد:
برنامه ریزی عبارت است از تعیین اهداف و پیش بینی راه های دستیابی به آن ها در دوره زمانی مشخص و با هزینه معین.