مدیریت علوی

ابوطالب خدمتی , علی آقا پیروز , عباس شفیعی

دلجویی از کارکنان و رسیدگی به آنان

کارکنان سازمان ها و مؤسسات، همانند دیگر افراد اجتماع در زندگی روزمره خود با مشکلات و تنگناهایی دست به گریبان خواهند شد که حل و فصل برخی از آن ها نیاز به مساعدت فکری و مادی دیگران دارد؛ و بی تردید در این گونه موارد انتظار دارند که سازمان و مدیران، خود را در مشکلات آن ها شریک دانسته و در حل آن مشکلات به آن ها کمک کنند. بنابراین، گاه شرایطی پیش می آید که لازم است مدیران نسبت به امور کارکنان و دلجویی از آنان، و کمک به حل مشکلات آن ها همت گمارند.
توجه و رسیدگی به امور کارکنان، و دلجویی از آنان تأثیر شگرفی در روحیه آن ها و افزایش انگیزه آنان برای تلاش و کوشش در جهت دستیابی به اهداف سازمان دارد. وقتی کارکنان احساس کنند که مدیران سازمان قدردان زحمات و تلاش های آنان بوده و خود را تنگناها و گرفتاری های آن ها شریک می دانند، با دلگرمی و انگیزه بیش تری در سازمان کار می کنند، و حداکثر تلاش خود را برای دستیابی به اهداف و مأموریت های سازمان به کار خواهند گرفت.
حضرت علی (ع) توجه مالک اشتر را به این جلب کرده و می فرماید:
تفقد من أمورهم ما یفقد الوالدان من ولدهما ؛ (42) به کارهای آنان رسیدگی کن، همچنان که پدر و مادر به کار فرزندانشان رسیدگی می کنند.
آن حضرت در این قسمت از عهدنامه، مالک را موظف به رسیدگی به امور کارگزاران و دلجویی از آنان می کند، آن طور که پدران و مادران از فرزندان خود دلجویی کرده و به امور آنان رسیدگی می کنند؛ آن طور که پدران و مادران از فرزندان خود دلجویی کرده و به امور آنان رسیدگی می کنند؛ چرا که اگر مدیر، به امور کارکنان خود توجه نداشته و از آنان دلجویی نکند، آنان نیز انگیزه خود را از دست می دهند، و از تلاش و کوشش در انجام وظایف و مأموریت ها دلسرد خواهند شد.

ارتباط مستقیم با زیردستان

هر گاه مدیر بخشی از وقت خود را در هفته یا در روز به ملاقات و ارتباط مستقیم با زیردستان اختصاص دهد، متضمن دو فایده بزرگ است:
اول: مدیر از این طریق می تواند از نیازها، مشکلات و گرفتاری های زیر دستان خود آگاه شود، و برای حل آن ها در حد توان اقدام کند؛ و بدین وسیله انگیزه و روحیه کارکنان را برای تلاش و کوشش بیش تر تقویت نماید.
دوم: علاوه بر آشنایی با مشکلات کارکنان، مدیر می تواند بدین وسیله از مشکلات سازمان نیز آگاهی یافته و با اقدام برای حل و فصل آن ها، موفقیت و پیشرفت سازمان را تضمین نماید.
همان گونه که ارتباط و پیوند مستقیم مدیر با کارکنان می تواند در حل مشکلات سازمان و کارکنان کارساز باشد و بر میزان موفقیت و پیشرفت سازمان بیفزاید، جدایی و عدم ارتباط مدیر و کارکنان نیز می تواند پیامدهای ناگواری به دنبال داشته باشد. فاصله گرفتن مدیران از کارکنان باعث می شود که آنان از وضع کارکنان و اوضاع سازمان بی اطلاع باشند؛ و در نتیجه، اظهار نظرها و تصمیم گیری های آنان از اعتبار و دقت لازم برخوردار نباشد؛ چرا که اصولاً تصمیم گیری هر گاه بدون اطلاع از واقعیت های آنان از اعتبار و دقت لازم برخوردار نباشد؛ چرا که اصولاً تصمیم گیری هر گاه بدون اطلاع از واقعیت ها باشد، عقلایی و مقبول نخواهد بود، و راه را برای انحراف از اهداف و مأموریت ها همواره خواهد ساخت.
امام علی (ع) به مالک اشتر دستور می دهد که با مردم ارتباط مستقیم داشته باشد، از نزدیک به حرف ها و نقطه نظرهای آن ها گوش سپارد و از فاصله گرفتن از آنها بپرهیزد. آن حضرت می فرماید:
فلاتطولن احتجابک عن رعیتک؛ (43) مبادا به مدت طولانی خود را از مردم دور نگاه داری!.

عدالت

عدالت یکی از صفات خداوند متعال است که پیامبران و اولیای الهی، منادیان راستین آن بوده و مردم را برای بر پا داشتن آن دعوت می کردند. پیامبر گرامی اسلام (ص) همانند سایر پیامبران، از سوی خداوند متعال مأمور شده است که عدالت را در جامعه بر پا دارد. خداوند متعال عدالت را از همه چیز به تقوا و پرهیزکاری نزدیک تر دانسته، و همه دینداران و مؤمنان را به بر پا داشتن عدالت و انصاف دعوت می کند، اگر چه این کار به ضرر و زیان خود یا بستگانشان باشد.
خداوند متعال، عدالت پیشگان و دادگران را دوست دارد؛ و کسی که محبوب خدا باشد. آبشار عنایات الهی بر جانش سرازیر شده و صفات خدایی در وجودش تجلی می کند. یکی از ویژگی های بر جسته ام علی (ع) عدالت بود. آن حضرت در همه کارها حتی در ساده ترین و کوچک ترین امور نیز عدالت را در نظر داشت. عدالت سراسر وجود علی (ع) را فرا گرفته بود؛ از اندیشه، سخن، عمل، حکومت، مدیریت حضرتش گرفته؛ تا قضاوت، مردمداری و پیوندهای خانوادگی و اجتماعی او. عدالت امام (ع) آن قدر دقیق و عمیق بود که می فرماید: به خدا سوگند اگر هفت اقلیم را با آنچه زیر آن ها است به من دهند تا خدا را نافرمانی کنم و یک پوسته جو را از مورچه ای به ناروا بستانم، چنین نخواهم کرد. (44)
امام علی (ع) علاوه بر این که خود در تمام جنبه های مدیریتی، حکومتی و... عدالت را پیاده می کرد، کارگزاران خویش را نیز به این مهم توصیه و سفارش می نمود؛ در بخش هایی از عهد نامه مالک اشتر، وی را به رعایت دستور داده و می فرماید:
و لیکن احب الأمور الیک اوسطها فی الحق واعمها فی العدل ؛ (45) باید محبوب ترین کارها نزد تو اموری باشد که معتدل ترین آن ها در حق، و فراگیرترین آن ها در عدالت است.