مدیریت علوی

نویسنده : ابو طالب خدمتی، علی آقا پیروز و عباس شفیعی

قاطعیت

قاطعیت و پرهیز از شک و تردید، از لوازم و شرایط اصلی موفقیت مدیریت است. این نکته نقش مهمی در حل و فصل امور و موفقیت سازمان، در انجام دادن وظایف و مأموریت های خود و دستیابی به اهداف از پیش تعیین شده دارد. درست است که مدیر قبل از تصمیم گیری و اقدام عملی، به ویژه در مسائل مهم و حیاتی، باید تأمل کند، و به دقت تمام زوایای آن را نسنجیده و جوانب مختلف آن را مورد بررسی دقیق قرار دهد؛ ولی بعد از بررسی جوانب مختلف قضیه و مشورت با صاحب نظران، قاطعیت در اتخاذ تصمیم و اجرای آن نیز ضرورت دارد.
برخی از مدیران در اتخاذ تصمیم و اجرای آن، بیش از حد تردید می کنند، و بعد از آماده شدن همه مقدمات و مهیا شدن همه شرایط لازم نیز توانایی و جرأت تصمیم گیری قاطع را ندارند، و یا در تصمیم گیری خود دچار اضطراب و دلهره هستند. این وضعیت باعث می شود که تردید و ابهام و سر در گمی در همه بدنه سازمان سرایت کرده و کارها در زمان مناسب به انجام نرسد؛ و سازمان از انجام دادن وظایف و مأموریت های خود بازمانده و به اهداف مورد نظر نرسد. امام علی (ع) از شک و تردید بی مورد نهی کرده و می فرماید:
لا تجعلوا علمکم جهلاً و یقینکم شکاً، اذا علمتم فاعملوا و اذا تیقنتم فأقدموا ؛ (33) علم خود را به جهل، و یقین خویش را به شک تبدیل نکنید. وقتی دانستید عمل کنید و زمانی که یقین کردید اقدام نمایید.
دقت در برخی از تصمیم گیری های امام علی (ع) نشان می دهد که آن حضرت همواره سعی می کرد با در نظر گرفتن همه جوانب، و دقت در زوایای مختلف مسأله، تصمیم منطقی و درستی برای آن اتخاذ کند. آن حضرت زمانی که زوایای گوناگون قضیه و عواقب و پیامدهای آن روشن می شد و موقعیت برای تصمیم گیری مناسب می گردید، با قاطعیت کامل تصمیم می گرفت و اجرا می کرد، و از سستی و تعلل در اجرای تصمیم خود اجتناب می ورزید.

تنظیم وقت

نظم، برنامه ریزی یکی از عوامل مؤثر در موفقیت مدیر است؛ چرا که مدیر سازمان از سویی کارها و وظایف متعددی بر عهده دارد، و از سوی دیگر وقت او محدود است. بنابراین، اگر بخواهد به همه کارها رسیدگی کند، و تمام وظایف خود را انجام دهد، اقتضا می کند که وقت خود را به صورت منطقی تقسیم کند و کارهای سازمان را طبق زمان بندی مناسب انجام دهد.
بدون توجه به این اصل مهم، بعید است که مدیر بتواند وظایف و مسئولیت های خود را به صورت مناسب و به موقع انجام دهد و موفقیت خود و سازمان را تضمین کند.
امام علی (ع) تنظیم و توزیع وقت را همیشه مورد نظر داشته، و به کارگزاران خود نیز رعایت این اصل حیاتی را توصیه می نمود. ایشان در بخشی از عهدنامه خود به مالک اشتر می فرماید:
و امض لکل یوم عمله فان لکل یوم ما فیه ؛ (34) کار هر روز را در همان روز انجام بده؛ زیرا هر روز کاری مخصوص به خود دارد.
امام علی (ع) در این قسمت از عهدنامه، علاوه بر توصیه مالک به داشتن نظم و زمان بندی مناسب برای انجام دادن کارها، این نکته را به او سفارش می کند که از تأخیر در انجام دادن کارها و واگذاردن کار امروز به فردا بپرهیزد؛ زیرا برای هر روز کاری است غیر از کار روز گذشته و روزهای آینده نیز در تغییر است. چه بسا تغییر شرایط فردا به گونه ای باشد که به هیچ وجه نتواند کار عقب افتاده امروز را به انجام دهد.
بنابراین، تنظیم وقت و زمان بندی مناسب برای انجام دادن فعالیت های مختلف، یکی از شرایط اصلی موفقیت مدیر است، اوست که باید وقت و زمان خود را به تناسب کارها و فعالیت های مختلف تقسیم کند، و برای انجام دادن هر یک از کارها، زمان خاصی را در نظر بگیرد، تا با کمبود وقت مواجه نشود و بتواند تمام وظایف و مأموریت های خود را به بهترین شکل انجام دهد، و موفقیت خود، و کارآمدی سازمانش را تضمین کند.

شرح صدر

شرح صدر به معنای بهره مندی از ظرفیت وسیع روحی و فکری، و تحمل و حوصله فراوان است. این حالت یکی از عوامل و شرایط اصلی مدیریت موفق و کارآمد می باشد.
مدیری که سعه صدر و ظرفیت کافی ندارد، نمی تواند امور سازمان را به صورت صحیح و منطقی اداره کند و آن را به سر منزل مقصود رهنمون شود. کسی که می تواند امور یک مجموعه را به شیوه ای مطلوب اداره کند که تحمل، ظرفیت، شکیبایی و حوصله کافی داشته باشد و از کم ظرفیتی، تنگ نظری و نابردباری بپرهیزد.
امیر مؤمنان علی (ع) سعه صدر را وسیله و ابزار لازم برای اداره امور دانسته و می فرماید:
آلة الریاسة سعة الصدر؛ (35) وسیله و ابزار ریاست (و مدیریت)، سعه صدر است.
سازمان ها همواره با مشکلات، سختی ها و مسائل مختلفی روبه رو هستند، که مدیران بایستی به صورت منطقی و صحیح برای برطرف کردن آن ها اقدام کنند. کسی می تواند در مقابل مشکلات و سختی ها به راه حلی منطقی دست یابد که از توانایی، صبر، حوصله و مقاومت لازم برخوردار باشد؛ و این صفات همان چیزی است که شکل کلی آن را سعه صدر می نامیم.
ذکر این نکته لازم است که هر اندازه دامنه مدیریت فرد وسیع و گسترده باشد، به سعه صدر، ظرفیت و حوصله بیش تری نیاز دارد.
امام علی (ع) کارگزاران خود را به سعه صدر و داشتن ظرفیت بالا و صبر و حوصله سفارش می نمود و به آنان توصیه می فرمود که نسبت به خواسته ها و نیازهای مردم توجه داشته باشند؛ و با حوصله و تحمل به حل مشکلات و تأمین خواسته ها و نیازهای آنان همت گمارند و در این زمینه به هیچ وجه خود را طلبکار مردم ندانند؛ بلکه خود را خدمتگزار و در این زمینه به هیچ وجه خود را طلبکار مدم ندانند؛ بلکه خود را خدمتگزار آنان دانسته و با حلم و بردباری برای خدمت بیش تر به مردم تلاش کنند.
امیر مؤمنان علی (ع) نه تنها کارگزاران خویش را به سعه صدر توصیه می کرد، که خود بیش از آنان سعه صدر و بردباری داشت؛ و زمانی که مدیریت جامعه اسلامی را بر عهده گرفت، با عموم مردم حتی با کسانی که با آن حضرت مخالف بودند، با سعه صدر، گشاده نظری، عطوفت و حلم و بردباری برخورد کرد، و از هر گونه تنگ نظری، کم ظرفیتی و نابردباری پرهیز نمود.