تسنیم تفسیر قرآن کریم جلد 2

نویسنده : آیت الله عبدالله جوادی آملی

12- ابعاد پاکیزگی همسران بهشتی

طهارت همسران بهشتی هم از جهت خلق و هم از لحاظ خلق و نیز هم از جهت فردی و هم جمعی است، یعنی، همسر بهشتی گذشته از طهارت از آلودگیهای بدنی که مشترک بین مرد و زن است از قذارتهای مخصوص زن نیز پاکیزه است و گذشته از پاکیزگی، پاکدامنی را داراست و افزون بر آن از همه نزاهتهای اخلاقی فردی و جمعی برخوردار است، تا هم از لحاظ شخصی خود در رفاه اخلاقی به سر برد و هم از جهت زیست با همسر با وی هماهنگ کامل باشد و عنوان مطهر (اسم مفعول باب تفعیل) از عنوان طاهره و نیز از متطهره برتر است و تطهیر کننده آنان اراده غیبی خداست؛ چنانکه مرحله والای آن از آیه تطهیر اهل بیت (علیهم السلام) و نیز از آیه تطهیر مریم (علیهاالسلام) به دست می آید. راز طهارت همسارن بهشتی از لوازم تولید آن است که انسان در بهشت قائم به شخص و ابدی است، بر خلاف انسان در دنیا که قائم به نوع است و در معرض زوال فردی و نوعی قرار دارد.
تذکر: گرچه همسران بهشتی اوصاف کمالی فراوانی دارند، لیکن برجسته ترین وصف در نظام همسری، طهارت است که به منزله عنصر محوری ازدواج است.

13- سر تصریح به خلود بهشتیان و دوزخیان

چون در زمان وصال هراس فراق وجود دارد، چنانکه در مدت هجران امید وصال، بنابراین، نشاط دوران وصال با اندوه ناشی از هراس فراق آمیخته است، چنانکه رنج ایام هجران با نشاط ناشی از امید وصال همراه است.
بنابراین، برای این که وصال بهشتیان به صورت مطلق حاصل شود، نه مشوب تصریح به خلود و ابدیت شد، چنانکه درباره دوزخیان برای این که هجران آنها به صورت خالص حاصل گردد و بدون شائبه امید وصال صورت پذیرد، تصریح به خلود آنان در جهنم شده است. البته جای نقد و نظر درباره خلود دوزخیان همچنان باقی است.
آنچه از بهشتیان نقل شد: (الحمدلله الذی اذهب عنا الحزن...) (1266) که ظاهر آن زدودن اندوه به نحوه مطلق و دایمی است ناظر به همین مطلب است که بیان شد؛ چنانکه آنچه درباره دوزخیان وارد شده است: (کلما ارادوا ان یخرجوا منها من غم اعیدوافیها)، (1267) ناظر به دوام اندوه و عدم زوال غم است. در قبال آنچه درباره بهشتیان نازل شده است: (لا یمسهم فیها نصب و ما هم منها بمخرجین). (1268)

14- سخنان ابن عربی درباره بهشت و نعیم آن

ابن عربی می گوید:
بهشت هست قسم است: 1- عدن، 2- فردوس، 3- نعیم، 4- ماوی، 5- خلد، 6- سلام، 7- مقامه 8- وسیره. بهشت وسیله از همه برتر است، که در همه بهشتهای هفتگانه به صورتهای خاص حضور دارد و مخصوص رسول اکرم (صلی الله علیه وآله) است... خداوند در هر بهشتی صد درجه قرار داد، به عدد اسمای حسنی و اسم اعظم... و منازل بهشت به عدد آیات قرآن است. هر چه از آیات قرآن به ما رسید، ما آن منزلت را به سبب قرائت نایل می شویم و هر چه به ما نرسید از راه اختصاص در بهشتهای اختصاص، نایل می شویم، مانند آنچه از راه میراث بهشتهای اهل دوزخ را نایل می شویم و درهای بهشت به عدد اعضای تکلیف است و برای هر عضوی دری است: چشم، گوش، زبان دست، شکم، اندام تناسلی، پا و دل... ساختن بهشتها به سرپرستی 12 فرشته بود، مگر بهشت عدن که خداوند آن را با دست خود آفرید و غرس درختهای بهشتها به دست فرشتگان قرار داد، مگر درخت طوبا که خداوند آن را به دست خود در بهشت عدن آفرید. (1269)
گرچه ابن عربی در پایان کلام خود گوشه ای از مطالب را به حدیث اسناد داده است، لیکن اثبات جزئیات بهشت بدون نقل معتبر یا کشف مطابق با کشف معصوم میسور نیست. صاحب مقال در کتاب دیگر مطلب لطیفی دارد که اماره صدق و علامت حق از چهره عرفانی آن مشهود است و آن این که:
1- همان طور که نمازها در دنیا شبیه هم است، لیکن نمازگزار در هر نمازی حالت ویژه ای دارد و همچنین اعمال صالح در دنیا ظاهراً شبیه هم است، لیکن هر کدام حالت خاصی برای عامل خود دارد ثمرات آنها در قیامت نیز شبیه هم است، ولی مزه هر کدام مخصوص به آن است و در دیگری نیست.
2- سر این که خداوند در وصف حوریان بهشت که از آنها در آیه به (ازواج) یاد کرد، نفرمود: مطهرات، بلکه فرمود: (مطهره) این است که ازدواج با هر کدام، ذوق خاص خود را دارد که ازدواج دیگر واجد آن نیست، بلکه نکاح بار دوم ذوق جدیدی از عسیل و عسیله است که در نکاح پیشین نبود؛ چون در بهشت و در ازدواج بلکه در هیچ تجلیگاهی، تکرار راه ندارد؛ بلکه به تجدد انفاس نعیم الهی متجدد است. (1270)
گرچه سخن قبلی صاحب این مقال آمیخته با مطالب متنوعی است که برخی از آنها صواب است، ولی سخن کنونی که در کتاب دیگر افاده فرموده اند، حاکی از یافته های صادق و بهره های شخصی خود اوست که دیگر مفسران به آن راه نیافتند.