تسنیم تفسیر قرآن کریم جلد 2

نویسنده : آیت الله عبدالله جوادی آملی

4- سر دوام نفاق در منافقان

چشم و گوش دل منافقان، محجوب و مسدود بلکه مطموس و محو شده است، ندای تبشیر فرشتگان رحمت و صدای انذار فرشتگان غضب را نمی شنوند و آثار منادیان غیبی را نمی بینند. از این جهت به فطرت اصلی خود برنمی گردند. از طرف دیگر چون زبان درونی آنان گنگ است توان آن را ندارند که وضع موجود خود را برای صاحبدل درد آشنا بازگو کنند و با عرض حال خویش بر طبیب حاذق، به درمان بیماری روح خود بپردازند. از ین جا سر آن که خداوند سبحان رد تحلیل دوام نفاقشان، کوری، کری و گنگی آنها را بیان می کند روشن می گردد و اگر هم طبیب صاحب دمی بخواهد از درون، درد آنها را درمان کند، بر اثر نداشتن مجاری ادراک باطن، توان دریافت پیام و ندای هاتف غیبی را ندارند.

5- گروههای سه گانه در آیات آغازین سوره

خدای سبحان در آغاز سوره بقره، بعد از ذکر مومنان و اوصاف ویژه آنان در پنج آیه، به ذکر کافران معاند و اوصاف مخصوص آنها در دو آیه و نیز به ذکر منافقان و صفات پلید آنان در سیزده آیه پرداخت و در بخش پایانی عنوان جامع کافر انتخاب شد که شامل هر دو گروه دوم و سوم می شود. از این رو فرمود: (والله محیط بالکافرین).
صاحب تفسیر المنار کوشیده است تا مصادیق آیات یاد شده را چهار گروه بداند، نه سه گروه، بدین صورت که عنوان متقین در آیه دوم شامل دو گروه باشد: یکی الذین که در آیه سوم است و دیگری الذین در آیه چهارم، لیکن نظر وی صائب نیست.

6- نمودار سفاهت منافقان

نمودار سفاهت منافقان آن است که سیئات خود را از مردم مخفی می کنند، در حالی که مردم نه احاطه علمی دارند و نه احاطه اقتداری و هیچ کاری بدون اذن خدا از مردم ساخته نیست، ولی سیئات را از خداوند مخفی نمی کنند (گرچه اخفای چیزی از خدا محال است) در حالی که همه امور به دست اوست و آیه شریفه (یستخفون من الناس و لا یستخفون من الله و هو معهم اذ یبیتون ما لا یرضی من القول و کان الله بما یعملون محیطا) (883) بیانگر امکان استخفای از مردم و عدم امکان آن از خداست.