تسنیم تفسیر قرآن کریم جلد 2

نویسنده : آیت الله عبدالله جوادی آملی

2- سر تفاوت تعبیر در کلما و اذا

روشن شدن راه منافقان با فروغ برق آسمان، با کلمه کلما و تاریک شدن آن با کلمه اذا بیان شد. سر تفاوت تعبیر آن است که کلما برای استمرار است و اذا وقتیه فجائیه (ناگهانی) است و چون انتظار مسافر راه پیما آن است که همواره راهش روشن باشدت فروغ بخشی برق با تعبیر کلما بیان شد و چون مسافر از ظلمت صحنه، هراسناک می شود، از پایان گرفتن برق و برچیده شدن دفعی فروغ آن با اذاب وقتیه فجائیه یاد کرد.

3- راز احاطه قهرآمیزی الهی بر منافقان

تعبیر از منافقان به عنوان کافر و به اسم ظاهر نه ضمیر- با آن که همه آنچه در آیات هفدهم تا نوزدهم یاد شده به صورت ضمیر است، نه اسم ظاهر - برای نکاتی است که برخی از آنها بازگو شد و برخی نیز بدین قرار است: باطن نفاق همان کفر است و تصریح به اسم ظاهر (کافرین) به جای ضمیری که به منافقان برگشت کند، برای تفهیم علت احاطه قهرآمیز الهی بر آنهاست، چنانکه تصریح به آن در اثنای مثل و قبل از تمام شدن آن، برای حفظ ارتباط با ممثل و احضار آن و همچنین تطبیق مثال با ممثل در ذهن است.
معنای احاطه در این آیه مشابه معنای احاطه در آیات: (انا اعتدنا للظالمین نارا احاط بهم سرادقها)، (878) (وظنوا انهم احیط بهم...)، (879) (واحیط بثمره فاصبح یقلب کفیه علی ما انفق فیها)، (880) (لتاتننی به الا ان یحاط بکم)، (881) (ان جهنم لمحیطه بالکافرین) (882) و مانند آن، احاطه قهری و تعذیبی است.

4- سر دوام نفاق در منافقان

چشم و گوش دل منافقان، محجوب و مسدود بلکه مطموس و محو شده است، ندای تبشیر فرشتگان رحمت و صدای انذار فرشتگان غضب را نمی شنوند و آثار منادیان غیبی را نمی بینند. از این جهت به فطرت اصلی خود برنمی گردند. از طرف دیگر چون زبان درونی آنان گنگ است توان آن را ندارند که وضع موجود خود را برای صاحبدل درد آشنا بازگو کنند و با عرض حال خویش بر طبیب حاذق، به درمان بیماری روح خود بپردازند. از ین جا سر آن که خداوند سبحان رد تحلیل دوام نفاقشان، کوری، کری و گنگی آنها را بیان می کند روشن می گردد و اگر هم طبیب صاحب دمی بخواهد از درون، درد آنها را درمان کند، بر اثر نداشتن مجاری ادراک باطن، توان دریافت پیام و ندای هاتف غیبی را ندارند.