تسنیم تفسیر قرآن کریم جلد 2

نویسنده : آیت الله عبدالله جوادی آملی

احاطه قهری خداوند بر کافران و منافقان

قرآن کریم پس از بیان رفتار منافقان در برابر خروش رعد، از احاطه خداوند بر کافران سخن می گوید: (والله محیط بالکافرین). گرچه احاطه خداوند مطلق و بی مرز است و همه چیز (کل شی ء) را در بر می گیرد: (بکل شی ء محیط) (872) اما در اینجا که سخن از احاطه خدا بر کافران است، مراد از احاطه خاص قهری است. همان گونه که خدای سبحان دو گونه (معیت) و همراهی دارد: یکی معیت مطلق، با هر انسان (و غیر انسان): (هو معکم این ما کنتم) (873) و دیگری معیت خاص با مومنان و اهل تقوا: (ان الله مع الذین اتقوا والذین هم محسنون)، (874) (ان الله معنا)، (875) دو گونه احاطه نیز دارد.
خداوند بر کافری که در گرداب گناهش اسیر است: (احاطت به خطیئته)، (876) احاطه قهری دارد و چون منافق نیز در درون خویش کافر است، از این رو خداوند در شمار اوصاف منافقان می فرماید: خدا بر کافران احاطه دارد؛ یعنی، خداوند بر کافران محیط است، خواه کافرانی که کفر خویش را ظاهر می کنند و خواه کافرانی که درونشان کفر و ظاهرشان اسلام است.
پایان بخش هر یک از دو آیه مورد بحث، هشداری است به منافقان، زیرا در پایان آیه اول سخن از احاطه خدا بر کافران است: (والله محیط بالکفرین) و در پایان آیه دوم برای تثبیت وعیدهای بیان شده، سخن از قدرت بی کران خداوند است: (ان الله غعلی کل شی ء قدیر). خدای سبحان، هم می تواند منافقان را با غرش هولناک رعد آسمان بگیرد و هم با صاعقه سوزان آن هلاکشان کند و هم می تواند آنان را در تیرگیهای متراکم چنان گرفتار کند که توان رفتن نداشته باشند.

لطایف و اشارات

1- آب و آتش در مثلهای قرآنی

در برخی از تمثلهای قرآنی خدای سبحان گاهی به آب و گاهی به آتش مثال می زند، چنانکه در سوره رعد، آب و آتش در دو مثل مقارن همدیگر آمده است: (انزل من السماء ماء فسالت اودیه بقدرها فاحتمل السیل زبدا رایبا و مما یوقدون علیه النار ابتغاء حلیه او متاع زبد مثله کذلک یضرب الله الحق والباطل) (877) در مثل مورد بحث نیز همان سخن از باران آسمان است و هم سخن از برق و صاعقه آن.