تسنیم تفسیر قرآن کریم جلد 2

نویسنده : آیت الله عبدالله جوادی آملی

5- چرا منافقان از کافران بدترند؟

سرا این که منافقان کافران بدترند و در پایین ترین درک جهنم به سر می برند، آن است که افزون بر این که همانند کافران در درون منکر دینند و درونشان را کفر پر کرده، اهل کتمان، دروغ، خدعه و استهزا نیز هستند. کسی که کفرش کفر محض است، دیگر به این تباهیهای نفسانی مبتلا نیست، ولی کفر منافق آمیخته با این تباهیهاست. از سوی دیگر، خطر منافقان برای جامعه اسلامی بیش از زیان کافران و مشرکان است، چنانکه در بحث روایی روشن می شود.

بحث روایی

1- تقسیم آیات آغازین سوره بقره
- عن الباقر (علیه السلام): فی سوره البقره الم... ثم اربع آیات فی نعمت المومنین و آیتان فی نعت الکافرین و ثلاث عشره آیه فی نعمت المنافقین (635)
اشاره: از این گونه نصوص استنباط می شود که آیات اوایل سوره (1 - 20)، برای بازگو کردن احوال سه گروه است، نه چهار گروه که صاحب المنار پنداشته است.
2- خطر بزرگ منافقان
- عن امیرالمومنین (علیه السلام): و لقد قال لی رسول الله (صلی الله علیه وآله): انی لا اخاف علی امتی مومنا ولا مشرکا، اما المومن فیمنعه الله بایمانه و اما المشرک فیقمعه الله بشرکه ولکنی اخاف علیکم کل منافق الجنان عالم اللسان یقول ما تعرفون و یفعل ماتنکرون (636)
اشاره: مومن ظاهراً و باطناً انسان صالح است و کافر ظاهراً و باطناً موجود طالح، ولی منافق ظاهراً انسان و در باطن جانوری چون مار و عقرب است و چون باطن او شناخته نیست تماس با او حاصل می شود و همین تماس سبب مسموم شدن است.
یتخذون الله والذین ءامنوا و ما یخدعون الا انفسهم ما یشعرون

گزیده تفسیر

خدعه منافقان با خدا یا تعبیری است مجازی، یا به لحاظ پندار باطل منافقان است که چنین خدعه ای را ممکن می پنداشتند و یا مراد از آن، خدعه با رسول خداست و به هر تقدیر، خدعه منافقان با خدا و مومنان، در واقع، خود فریبی است، زیرا عمل نه تنها از عامل جدا نیست، بلکه مایه کیفر یا پاداش عامل است.
نیرنگ منافقان نیز آتشی است که جز خود آنان را نمی سوزاند. از سوی دیگر خدعه آنان نسبت به مومنان، بر اساس تجسد اعمال، عین خدعه کیفری خدا نسبت به مومنان، بر اساس تجسد اعمال، عین خدعه کیفر خدا نسبت به آنان است و چون فهم این معرفت لطیف نصیب منافقان نیست، خداوند می فرماید: آنان نمی دانند که جز خود کسی را نمی فریبند.