تسنیم تفسیر قرآن کریم جلد 2

نویسنده : آیت الله عبدالله جوادی آملی

لطایف و اشارات

1- تهاجم همه جانبه شیطان

هدف اغوای شیطان بسته شدن دل آدمی است. او اصرار دارد انسان را در تباهی و گناه نگهدارد و از این رو از همه جوانب: از پیش رو و پشت سر و از سمت راست و چش بر انسان تهاجم می کند: (قال فبما اغویتنی لا قعدن لهم صراطک المستقیم ثم لا تینهم من بین ایدیهم و من خلفهم و عن ایمانهم و عن شمائلهم) (576) تا خطاها بر انسان احاطه کند: (احاطت به خطیئه) (577) و راهی برای نفوذ معارف حق در دل او باقی نماند.

2- گوناگونی مدرکات و ابزارهای ادراکی انسان

همان گونه که بین قلب و سمع و بصر ظاهری با باطنی فرق است، بین ادراک قلب باطنی و سمع و بصر باطنی نیز فرق است؛ زیرا قلب باطنی، معارف عالیه را بدون تمثل و تنزل به عالم مثال درک می کند، ولی سمع و بصر باطنی مراحل متوسط معارف را با تمثل و همراه با کم و کیف و شکل و صورت درک می کنند؛ چنانکه پیامبر اکرم (صلی الله علیه وآله) در معراج بسیاری از معارف عمیق معقول را با قلب جان یافت و بخشی از معارف را با چشم دل دید: (ما کذب الفواد ما رای... لقد رای من آیات ربه الکبری). (578) همچنین انسانها در قیامت، بخشی از حقایق را با چشم و گوش مثالی می بیند و می شنود، اما مطالب عمیق و معارف بلند معقول را که برتر از سطح عالم مثال است با قلبی که برتر از چشم و گوش مثالی است می فهمد. در، یافته های قلبی سخن از شکل و کم و کیف نیست تا ادراک آن با چشم و گوش مثالی صورت پذیرد.