تسنیم تفسیر قرآن کریم جلد 2

نویسنده : آیت الله عبدالله جوادی آملی

مراتب یقین و ایمان اهل آخرت

انسانها نسبت به آخرت سه دسته اند: برخی به قیمت سنگین از دست دادن سعادت ابدی، دنیا را برگزیده و آن را بر حیات آخرت ترجیح داده اند: (فاما من و اثر الحیوه الدنیا فان الجحیم هی الماوی)، (466) (اولئک الذین اشتروا الحیوه الدنیا بالاخره) (467) اینان کوته بینانی هستند که تنها دنیا را دیده و برگزیده اند و خدای سبحان به رسول خود دستور اعراض از آنان داده است:
(فاعرض عن من تولی عن ذکرنا ولم یرد الا الحیوه الدنیا ذلک مبلغهم من العلم). (468)
برخی از انسانها نیز گاهی اهل دنیا و گاهی اهل آخرتند: (خلطوا عملا صالحا و اخر سیئا) (469) و گروهی نیز با بی اعتنایی به ظواهر فریبای دنیا، آخرت را بر دنیا ترجیح داده، آن را برگزیده اند: (الذین یشرون الحیوه الدنیا بالاخره) (470) و چون آخرت سه بخش دارد: جهنم، بهشت و رضوان: (وفی الاخره عذاب شدید و مغفره من الله و رضوان)، (471) پس ایمان اهل آخرت نیز مراتبی دارد: یقین گروهی از آنان در محدوده ترس از جهنم و نهایت سعیشان برای رهایی از آتش است و عده ای فراتر از آن چون نعمتهای بهشتی را نیز باور دارند، کوشش می کنند تا به آنها دست یابند و گروه سوم که برتر از این دو گروهند، یقینشان به آخرت در مقام منیع لقای حق است، نه منحصر در ترس از جهنم یا شوق بهشت.
بهره گروه سوم از قرآن کریم برترین بهره است. اینان از خدا راضیند و خدای سبحان نیز از آنان راضی است: (لا تجد قوما یومنون بالله والیوم الاخر... اولئک کتب فی قلوبهم الایمان و ایدهم بروح منه و یدخلهم جنات تجری من تحتها الانهار خالدین فیها رضی الله عنهم و رضوا عنه اولئک حزب الله الا ان حزب الله هم المفلحون) (472) کسی که رخدادهای تلخ را شیرین نمی یابد و آنها را گزنده و دردناک احساس می کند ولی درباره آنها صبر پیشه می کند و یا نرسیدن به رفاه و نشاط را رنج آور می داند و بر آن رنجوری، صابر است، چنین شخصی به مقام رفیع رضوان بار نیافته است، قهراً گوهر ذاتش مرضی خداوند نیست. از این رو مقام شامخ رضا، ویژه گروه سوم است.

لطایف و اشارات

1- ویژگی رسالت خاتم

یکی از تفاوتهای شریعت اسلام با شرایع پیشین این است که پیروان آن شرایع، افزون بر ایمان به شریعت خود و شرایع پیشین (به فرض وجود) ایمان به شریعت یا شرایع بعدی که پیامبرانشان بدان بشارت می داند نیز لازم بود، ولی در شریعت پیامبر اسلام (صلی الله علیه وآله) خاتم پیامبران است، سخن از ایمان به شریعت و رسول بعدی نیست؛ زیرا پس از رسول اکرم (صلی الله علیه وآله) پیامبر و کتاب آسمانی دیگری نخواهد آمد تا مردم به آن ایمان آوردند و یا رسول اکرم (صلی الله علیه وآله) مبشر آن شد. از این رو اکتفای به تعبیر (ما انزل من قبلک) ویژه رسول اکرم (صلی الله علیه وآله) است.