درسی که حسین علیه السلام به انسانها آموخت

نویسنده : سید عبد الکریم هاشمی نژاد

موضوع

درسی که حسین علیه السلام به انسانها آموخت
بنام خدا
سالها بود که آرزو داشتم درباره نهضت مقدس حسین علیه السلام که نه تنها یک جنبش اصیل اسلامی بلکه حساترین فراز تاریخ انسانی است کتابی بنویسم و جوانب گوناگون این واقعه را مورد بررسی قرار دهم، این آرزو یکبار هنگامیکه در حوزه علمیه قم می زیستم می رفت تا جامه عمل بخود بپوشد، اما تراکم کارهای درسی نویسنده را از دست یافتن باین مقصود باز داشت تا پس از گذشتن سالها خوشبختانه اکنون به انجام آن موفق گردیدم. مباحث اصلی این کتاب در سه بخش نگاشته شده:
در بخش اول
عواملی که ضرورت نهضت حسین علیه السلام را ایجاب می نمود - از هنگام انعقاد نطفه آن - قدم به قدم مورد تعقیب قرار گرفت و به خوبی نشان داده شد که چگونه در آن عصر سر نوشت اسلام و قرآن، عدالت و آزادی، انسانیت و فضیلت به آن قیام آسمانی بطور مستقیم بستگی داشت.
در بخش دوم
روش و سیاست خاصی که فرزند پیغمبر علیهماالسلام در آن شرائط خفقان آور و دردناک در پیش گرفت تا توانست با رهبری صحیح و همه جانبه جنبش خونین و انسانی خویش را به ثمر برساند و آنرا از دستبرد تحریف حکومتهای فاسد و دیکتاتور محافظت نماید بطور کامل مورد توجه قرار داده شده.
در سومین بخش
نقش حیاتی و بزرگ کاروان اسیران در به ثمر رساندن نهضت و کوشش هائی که آن دودمان فضیلت به صورتهای گوناگون برای رسیدن به این هدف انجام داده اند دقیقاً بررسی گردید و در پایان کتاب طرحهای مفیدی به منظور بهره برداری صحیح از نهضت در شرائط حاضر ارائه داده شده و بالاخره با پیش کشیدن مباحث علمی دیگری که طرح آنها ضروری به نظر می رسید به کتاب خاتمه داده شد.
امید است مطالعه این اثر در راه درک عظمت و اهمیت نهضت آسمانی حسین علیه السلام در شعاع مباحث محدود و ناچیز خودبرای خوانندگان مفید و سودمند واقع گردد.
و ما توفیقی الا بالله علیه توکلت و الیه انیب.
مشهد - 15 رجب 1388 هجری مطابق با 19 مهر ماه 1347 شمسی
سید عبد الکریم هاشمی نژاد
بسم الله الرحمن الرحیم
و خیر الصلوة والسلام علی خیر خلقه محمد و آله الطاهرین
نهضت کربلا چگونه به وجود آمد؟
حوادثی که در جهان به وقوع می پیوندد از نظر عوامل و موجبات مختلف است گاهی حادثه ای انجام می گیرد که نطفه آن چند لحظه و یا حداکثر چند ساعت و یا چند روز قبل بسته شده و با سرعت فراوانی رشد می کند و در مدتی کوتاه به کمال خود می رسد، اما گاهی پدیده های مهمی واقع می شود که باید ریشه ها و علل آنرا در ده ها سال قبل جستجو کرد، بررسی کامل درباره اینگونه حوادث و بدست آوردن عوامل حقیقی آن در صورتی امکان پذیر است که صفحات تاریخ را چندین سال، قبل از وقوع آن حادثه ورق زده و سبب های اصلی آنرا قدم به قدم از هنگام انعقاد نطفه آن مورد توجه قرار دهیم. آری تنها در این صورت است که ما می توانیم بطور صحیح درباره آن پدیده قضاوت کنیم و علل و عوامل وقوع آن را آن گونه که هست بدست آوریم.
نهضت کربلا و واقعه جانگدازی که در آن سرزمین مقدس به وقوع پیوست از کامل ترین نمونه هایی اینگونه حوادث است و ما برای بدست آوردن ریشه های اصلی و عواملی که منجر به آن قیام خونین گردید و ارزیابی کامل نتایج حیرت انگیز آن و بالاخره برای قضاوت صحیح همه جانبه درباره این حادثه باید به تاریخ اسلام در ده ها سال قبل بر گردیم.
از یک طرف باید دید چه شرائطی وجود داشت و چه هدف عالی و مقدسی در نظر بود که حسین بن علی علیهماالسلام با علم به آنکه کشته می شود و خاندان پاک او اسیر می گردند (چنان که بخواست خداوند در آینده این حقیقت بطور روشن اثبات خواهد شد) با این حال آن قیام خونین را با اراده و اختیار خود انجام داده و هیچ مشکلی نتوانست آن حضرت را از دست زدن به آن نهضت باز دارد.
و از سوی دیگر باید بررسی کرد که وضع عمومی اجتماع اسلامی در چه مرحله هول انگیزی قرار گرفته بود که گروه فراوانی از مردم مسلمان و کسانی که ادعای پیروی از پیامبر عالی قدر اسلام را می نمودند هنوز بیش از پنجاه سال از وفات آن پیامبر بزرگ نگذشته بود که در سرزمینی دور یکدیگر گرد آیند و فرزند دختر همان پیامبر را با تمام خویشاوندان و یارانش به قتل برسانند و خواهران و زنان و دختران آنها را به اسارت ببرند .
حکیمانه نیست اگر کسی تصور کند این پدیده بزرگ و این انقلاب عظیم بذر اصلی آن تنها در مدت چند روز و یا حداکثر چند ماه (از ابتدای زمامداری یزید) کاشته شد و بزودی هم رشد کرده و بارور گردید! هر فرد عمیق و غیر سطحی برای جستجوی سببهای اصلی این واقعه بی نظیر و بدست آوردن هدف های عالی و مقدس حسین بن علی (ع) و اطلاع یافتن بر شرائط و موقعیت خاص اجتماع آن روز اسلامی بطور قطع باید سالها به عقب بر گردد و حوادث اجتماعی و سیاسی را در آن سالها با صبر و حوصله خاصی مورد مطالعه قرار دهد، ما اکنون به توفیق پروردگار به دنبال این هدف هستیم. ما بخواست خداوند می خواهیم عوامل و موجبات این حادثه را، از هنگام پدید آمدن اولین عامل آن تا روزی که واقعه کربلا به وجود آمد مورد مطالعه قرار دهیم. هدف ما در این کتاب این است که (با استفاده از شواهد زنده و غیر قابل انکار) این حقیقت را اثبات نمائیم که وضع خاص اجتماع اسلامی هنگام قیام خونین حسین بن علی علیهماالسلام آن گونه بود که: اگر آن نهضت مقدس به وجود نمی آمد شاید چند سال بیشتر به طول نمی انجامید که دیگر (نه از تاک نشان بود و نه از تاک نشان) یعنی حکومتهای گذشته شرائط را آن گونه ترتیب داده بودند که اگر فرزند دختر پیغمبر آن فداکاری و از خود گذشتگی عجیب را (با یک نقشه آسمانی و بهت انگیز) انجام نمی داد، دیگر امروز نه تنها عملاً در سراسر جهان از اسلام حتی نامی هم باقی نمانده بود بلکه اساس خداپرستی و توحید بطور کلی در برابر کفر و شرک و نفاق به سختی دچار شکست می گردید طبیعی است که ما برای روشن ساختن این واقعیت ناچاریم به تاریخ زندگی چندین ساله اجتماع اسلامی و روش حکومت بسیاری از کسانی که بنام دین زمام امور مسلمین را در دست داشتند بپردازیم. اما فراموش نشود که در این راه تنها آن قسمت از حوادث تاریخی مورد استفاده ما قرار می گیرد که شرح آنها برای رسیدن به هدف اصلی کتاب ضروری و حتمی است و از نقل قسمتهای دیگری که در دست یافتن به این هدف اثری ندارد، خودداری می شود. و از شما خواننده عزیز هم انتظار داریم. که با روح بیطرفی کامل در این راه پر فراز و نشیبی که در پیش داریم با ما قدم بردارید. تا بتوانیم درباره این پدیده بزرگ بطور صحیح و آن گونه که هست قضاوت نمائیم.

موجبات و علل اصلی نهضت حسین علیه السلام

هدف ما در این فصل تحقیق درباره موجبات و عللی است که بطور مستقیم در نهضت و حادثه کربلا نقشی داشت. و اگر بخواهیم درباره عواملی که بطور غیر مستقیم هم در به وجود آمدن این قیام خونین موثر بوده اند جستجو کنیم باید درست به تاریخ اسلام از هنگام وفات پیامبر عالی قدر بر گردیم. ولی چون بر شمردن آن حوادث تا هنگام خلافت عثمان در روشن ساختن هدف و مقصد اصلی ما در این کتاب اثر فراوان ندارد از این نظر از شرح این قسمت خودداری می شود. و برای بدست آوردن مقصود کافی است که تنها به شرح وقایعی که از هنگام خلافت عثمان واقع شده بپردازیم.
هنگامی که عثمان زمامدار مردم گردید و قدرت اسلامی را در دست گرفت، آهسته آهسته وضع حکومت و اجتماع مسلمین را دگرگون ساخت. حکومت اسلامی که وظیفه داشت در حفظ حقوق طبقات مختلف طبق موازین قرآن بکوشد. و بر اجرای کامل قوانین نظارت نماید متاسفانه در آن عصر این وظیفه یک باره فراموش گردید. هنگام خلافت عثمان قانون شکنی ابتداء با دست خلیفه و همکاران او شروع شد و آهسته آهسته این حالت عصیان و سرکشی به طبقات دیگر اجتماع هم سرایت نمود. در حکومت عثمان تامین رضای خلیفه بر همه چیز (حتی بر قانون) مقدم بود. کسانی که طبق دلخواه و هوس وی قدم بر می داشتند (هر چند صریحاً در برابر قانون سر پیچی می کردند) در دستگاه حکومت مقرب و محترم بودند، ولی اگر مسلمانی پاکدل بخود جرأت می داد و مقررات اسلامی را بر انجام خواسته های عثمان مقدم می داشت از نظر حکومت طرد می شد و مورد انواع اهانت و تحقیر و گاهی هم ضرب و جرح و تبعید قرار می گرفت.

بیت المال در حکومت عثمان

بیت المال مسلمین که در قوانین اسلام درباره حفظ و بهره برداری صحیح از آن و رساندن آن به افراد مستحق و طبقات محروم اجتماع آن همه سفارش گردیده. در حکومت عثمان بصورت اموال شخصی خلیفه در آمد و کسانی که نه تنها اجرای قانون را بر رضای خلیفه مقدم می داشتند بلکه گاهی هم درصدد اعتراض به رفتار غیر قانونی وی بر می آمدند، آشکار از حقوق حقه خود محروم می گردیدند. ولی آنهائی که تنها هدفشان تامین هوسهای عثمان و خواسته های حکومت وی بود هم از نصیب خود کاملاً برخوردار بودند و هم حقوق هزاران فرد دیگر در اختیار آنان قرار داشت. تا جائی که از این راه ثروت های کلان و اندوخته های فراوانی از خود به جای گذارند. عثمان هم خود از بیت المال مسلمین تا حدود زیادی اندوخته ساخت و هم بنی امیه یعنی خویشاوندان و اقوامش از این راه ثروتهای فراوانی گرد آوردند.
مسعودی مورخ مشهور اسلامی می نویسد: هنگامی که عثمان کشته شد صد و پنجاه هزار دینار طلا و یک میلیون درهم از اموال شخصی خود بجای گذارد و قیمت باغهای او در وادی القری و چنین و جاهای دیگر صد هزار دینار طلا بود و دارای گله هائی از شتر و اسب بوده است(1)ابو موسی اشعری روزی اموال فراوانی از بیت المال نزد خلیفه آورد، عثمان طلاها، و نقره های آن را با ظرف بین زنان و فرزندان خود تقسیم کرد(2)اینکه ما ادعا کردیم عثمان بیت المال را اموال شخصی خود می پنداشت، نه تنها عمل او بر این حقیقت گواهی می دهد بلکه در دو مورد خود صریحاً این موضوع را یاد آور گردید.