ماه تابان

نویسنده : حسن کشوردوست

سخن ناشر

امام خمینی (س) اندیشه وری ذوالفنون بود که در ساختهای گوناگون معرفت به تلاش فکری و عملی پرداخته و آثار ارجمندی در دانشهای مختلف از خود به جای گذاشت؛ نظریه ها و آرای علمی وی در حوزه فقه، اصول، فلسفه، عرفان، اخلاق، سیاست، تفسیر و علوم قرآنی، رجال و درایه و مباحث اجتماعی از جایگاه والایی برخوردار است و با توجه به نقش رهبری انقلاب اسلامی و تحول شگرف سیاسی در ایران و تأسیس نظام جمهوری اسلامی در این کشور و بازتاب گسترده آن در جهان به طور عام و جهان اسلام به طور خاص و نقش قابل مطالعه وی در تحول اندیشه ها و آرای سیاسی و پیدایش دکترین های جدیدی که به گونه ای با عمل و رفتار سیاسی مشارالیه و نظرات وی ارتباط پیدا می کند، موجب گشت اندیشه و عمل اینشان مورد توجه پژوهشگران و محققان داخلی و خارجی قرار گیرد و نگرشهای مثبت یا منفی، تحلیلهای طرفدارانه، نقادانه و بیطرفانه بسیاری درباره زندگی و سیره علمی و عملی وی به وجود آید. و بدیهی است در آینده نیز این پژوهشها تداوم پیدا خواهد کرد.
مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی (س) بر این باور است که حیات فکری هر اندیشه ای بستگی فراوان به حضور آن اندیشه در میدان رویکرد فکری و توجه متفکران دارد وگرنه در گذر زمان به فراموشی سپرده می شود و حیات خود را از دست می دهد و از این رو تلاشهای پژوهشگران در عرصه بررسی و تحلیل اندیشه امام (س) و مطالعات موردی مسائل جامعه در پرتو این اندیشه را ارج نهاده و از آن استقبال می کند و ضمن پرهیز از هرگونه داروی نسبت به محتوای پژوهشها، قضاوت و تشخیص سره از ناسره را به عهده خوانندگان فرهیخته می گذارد و انتظار دارد برای ارتقاء کیفیت کارها از اعلام نظر دریغ نفرمایند. کتابی که در دست دارید در همین راستا به نگارش در آمده است ضمن تقدیر از مؤلف محترم، از همه کسانی که در به نتیجه رسیدن این اثر نقش داشته اند، در پیشنهاداتشان گامی ارزشمند در تکمیل این تحقیق بوده است، سپاسگزاری می نماید.
مؤسسه تنظیم و نشر آثار حضرت امام خمینی (س) معاونت پژوهشی

مقدمه

امام خمینی (س) در سال 1281 در خمین به دنیا آمدند. در پنج ماهگی پدرشان را از دست دادند. دوره کودکی و نوجوانی را در زادگاهشان به سرپرستی عمه و مادرشان سپری کردند. دوره کودکی و نوجوانی را در زادگاهشان به سرپرستی عمه و مادرشان سپری کردند. در پانزده سالگی عمه و مادرشان فوت کردند. حدود بیست سال از عمر خود را در دوره حکومت قاجار سپری کردند. در این مدت شاهد ناامنی، غارت درگیریهای قبیله ای و طایفه ای در اواخر دوره حکومت قاجار بودند.
در نوزده سالگی راهی حوزه علمیه اراک شدند و سال بعد به قم هجرت کردند.
سال 1299 آغاز حکومت رضاخان، دست نشانده انگلیسی ها، بود، روح الله جوان، بیست سال دیگر از عمر خود را نیز شاهد حکومت زور و استبداد و خشونت بودند. ایشان اهانت به مقدسات اسلامی از جمله: کشف حجاب و زدودن چهره دین از جامعه و مردم را، با جان خود لمس کردند. آقا روح الله چهل سال داشتند که رضاخان به وسیله انگلیسی ها سرنگون شد و پسرش محمدرضا، دست نشانده آنان بر تخت سلطنت نشست.
محمد رضا پهلوی در ادامه اقدامات پدر، این بار اجرا کننده سیاستهای امریکا و وابسته کردن کشور به آنان بود. در این راستا طرحهایی مثل انجمنهای ایالتی و ولایتی، انقلاب سفید شاه و طرح کاپیتولاسیون به اجرا گذاشته شد. با اجرای این طرحها بتدریج اسلام از زندگی مردم دور می شد و رژیم به بهانه آباد کردن روستاها و آموزش به کودکان و نوجوانان روستایی و تأمین بهداشت آنان، بی بند و باری و فساد را در روستاها رواج می داد. آقا روح الله که از جوانی مطالعه مبانی دینی در حوزه علمیه قم را آغاز کرده بودند، با تلاش شبانه روزی خود، علوم دینی را فرا گرفتند و در کنار دانش، به تقوا و معنویت خود افزودند و در مدت کوتاهی در علوم دینی به سمت استادی رسیدند. در زمانی که حوزه فقط محل کسب مطالب دینی بود و کمتر در مسائل سیاسی دخالت می کرد؛ ایشان روح تازه ای به حوزه و روحانیون دمیدند و آنان را حیات سیاسی بخشیدند.
حاج آقا روح الله تا زمان حیات آیت الله بروجردی به تألیف و تدریس در حوزه اشغال داشتند و بعضاً نماینده ایشان در مسائل سیاسی بودند.
ایشان در سن 28 سالگی با دختر آقا ثقفی ازدواج کردند، که ثمره این ازدواج مبارک: دو پسر و سه دختر بود که هر یک از فرزندان ایشان، خود منشاء خیر برای اسلام و جامعه اسلامی بوده، و هستند.
پس از فوت مرحوم آیت الله بروجردی مردم برای تقلید به حاج آقا روح الله خمینی مراجعه کردند و مسئولیت حوزه به تعدادی از مراجع و از جمله: آقا روح الله واگذار شد؛ و از طرفی ایشان در بین روشنفکران و دانشگاهیها نیز از نفوذی برخوردار بودند؛ و آنان را به سمت دین و دیانت واقعی سوق می دادند؛ و در برابر هجوم عوامل بیگانه داخلی و خارجی و قدرتهای انگلیس و امریکا آگاه می کردند
پس از رحلت آقای بروجردی، آقا روح الله با سخنرانیها و اعلامیه ها خود؛ مردم را نسبت به فجایع رژیم آگاه کردند و از مردم خواستند که علیه شاه و حکومت او قیام کنند. ادامه مبارزه امام در 15 خرداد سال 1342 منجر به دستگیری مجدد ایشان و زنانی شدنشان در تهران شد. امام خمینی (س) پس از آزادی، افشای طرحهای ضد دینی شاه پرداختند و در نتیجه مجدداً در 13 آبان سال 43 در 62 سالگی دستگیری و این بار به ترکیه تبعید شدند.
مدت تبعید امام در ترکیه یازده ماه به طول انجامید و ایشان در این مدت کتاب ارزشمند تحریر الواسیله را تألیف کردند. در سیزدهم مهرماه سال 1344 به جهت فشارهای علما و روحانیون و دانشگاههای و مجامع بین المللی به رژیم شاه امام را به همراه فرزندش، آقا مصطفی، از ترکیه به نجف انتقال دادند.
حضرت امام سیزده سال در نجف در سختی و آزار و اذیت به تدریس و تألیف و همچنین آگاه کردن مردم نسبت به فجایع رژیم پهلوی پرداختند و در این مدت اعلامیه هایی علیه شاه به مناسبتهای مختلف از جمله: جشنهای دو هزار و پانصد ساله و... منتشر کردند. در سال 1356 پس از شهادت آقا مصطفی و برگزاری مراسم سوگواری از طرف علما و مراجع قم و نجف و سایر شهرهای ایران و بغداد، رژیم شاه تکریم و احترام به امام را تحمل نکرد و در نتیجه برای خدشه دار کردن چهره پاک امام، مقاله ای توهین آمیز در روزنامه اطلاعات 17 دیماه 1356 پس از شهادت آقا مصطفی و برگزاری مراسم سوگواری از طرف علما و مراجع قم و نجف و سایر شهرهای ایران و بغداد، رژیم شاه تکریم و احترام به امام را تحمل نکرد و در نتیجه برای خدشه دار کردن چهره پاک امام، مقاله ای توهین آمیز در روزنامه اطلاعات 17 دیماه 1356 منتشر کرد. مردم قم، در اعتراض به مقاله، دو روز بعد، در روز نوزدهم دست به راهپیمایی و اعتراض زدند و این اعتراض منشأ قیام در سایر شهرها شد؛ و امام از نجف با دادن اعلامیه و اطلاعیه های
خود، مردم را رهبری کردند.
رژیم بغداد با دستور شاه، مانع فعالیتهای سیاسی امام شدند و ایشان نیز از نجف به کویت هجرت کردند؛ ولی دولت کویت مانع ورود امام به نجف شد و در نتیجه، امام به پیشنهاد حاج احمد آقا به پاریس رفتند و بعد از هفت ماه فعالیت سیاسی در این کشور، سرانجام در دوازدهم بهمن سال 1357 در سن 76 سالگی به کشور بازگشتند.
در بیست و دوم بهمن نهضت امام خمینی به ثمر رسید و حکومت جمهوری اسلامی ایران، رسماً در دوازدهم فروردین سال 1358 جایگزین رژیم دو هزارو پانصد ساله شاهنشاهی شد. امام خمینی (س) پس از انقلاب، مدت کوتاهی در قم سپس در جماران ساکن شدند. کلبه محقر امام در جماران ده سال محل سکونت شخصیتی بود که لقب مرد و قرن را به خود اختصاص داد. امام در قبل و بعد از انقلاب چه در مدتی که در قم زندگی می کردند و چه در تبعید ترکیه و نجف و پاریس و چه در ایران، لحظه ای از فکر مردم غافل نبودند و همواره به سعادت دین و دنیای مردم می اندیشیدند.
امام خمینی (س) فقط یک رهبر سیاسی نبودند؛ بلکه در خانه، یک پدر و همسری مهربان و در بنی دوستان، دوستی شایسته و در بین روحانیان، عالمی ربانی بودند؛ و زندگی او برای همه انسانها در هر لباس و مقامی الگویی شایسته است. ویژگیهای امام یادآور ویژگیهای جد او رسول الله (ص) (حضرت امیر (ع) است، انسانی که با ویژگیهای مختلف از جمله: محبت، شجاعت، ایثار، قناعت و ساده زیستی، وارستگی و زهد، نظم، رعایت حقوق دیگران، انفاق و بخشش و... سرآمد دیگران است. در معرفی امام خمینی (س) همچنین که:
شاگردان او، او را شایسته ترین استاد؛
دوستان و یاران او، او را بهترین دوست و یار؛
همسر او، او را بهترین همسر؛
فرزندان و نوه های او، او را بهترین پدر و پدر بزرگ؛
و سیاستمداران و رهبران، او را به عنوان بهترین رهبر و سیاستمدار می شناختند و معرفی کرده اند.
در وصف چنین شخصیتی فقط باید از زبان آنها که او را بهترین استاد، رهبری، دوست، همسر، پدر و.... می دانستند؛ معرفی کرد. بنابراین، ما نیز برای تدوین زندگینامه ایشان چنین کردیم و به سراغ کسانی رفتیم که از کودکی در مدرسه، خانه، جامعه همراه او بوده اند و او را از نزدیک می شناختند.
یاد آوری این نکته ضروری است که برخی منابع از جمله چهار جلد کتاب پا به پای آفتاب، مجموعه ای است از مصاحبه ها، بنابراین برای آماده کردن محتوا و ویرایش آن برخی از جملات و یا کلمات حذف و یا تغییر و یا خلاصه شده است و به نحوی که هیچ گونه خللی به محتوای سخن وارد نیاید.
امید است این تلاش اندک، مقبول درگاه الهی واقع بشود و جبران اندکی از حق آن بزرگوار به ذمه این حقیر باشد؛ و محتوای این اثر که جرعه ای از چشمه سار آن عزیز است - بتواند کام تشنه نسل جوان را اندکی سیراب کند.
در خاتمه از تمام نویسندگانی که از کتابهای آنان استفاده شده است. تشکر و قدردانی می گردد و از کلیه خوانندگان عزیز در خواست می گردد که ما را از رهنمودهای خود برای تکمیل و اصلاح مطالب در چاپهای بعدی بهره مند نمایند.
22 بهمن 1378
یکصدمین سال ولایت حضرت امام خمینی (س) حسن کشوردوست

بخش اول: تولد تا جوانی