فهرست کتاب


زندگی سیاسی هشتمین امام (حضرت علی بن موسی الرضا (ع))

جعفرمرتضی حسینی عاملی‏ دکتر سید خلیل خلیلیان‏

آزمایش مردمی بودن امام (ع)

مأمون گه گاه دست به این آزمایش می زد تا ببیند آیا امام از پایگاه مردمی برخوردار است یا نه. در ضمن می خواست بداند چه موقع نفوذ گسترده امام در بین مردم عامل تشکیل دهنده یک خطر جدی برای او به شمار می آید تا در کشتن وی هر چه زودتر اقدام کند. از این رو بود که هر از چندی او می خواست که مثلاً با مردم به نماز برود یا از این قبیل آزمایشها که همه دلیل بر شدت وحشت او از امام می بود.

کتمان فضایل امام (ع)

یکی از اموری که جزو برنامه کار مأمون بود این بود که امام را بتدریج از چشم مردم بیندازد تا بمرور کم کم همه را به این باور اندازد که او شایستگی برای مقام حکمرانی را ندارد. از اینرو می کوشید تا هر چه بتواند فضایل و خصوصیات بارز او را از مردم کتمان کند، مثلاً دیدیم که چون از رجاء بن ابی الضحاک - شخصی که امام را به مرو آورده بود - مشاهداتش را در طول سفر پرسید و او نیز به شرح فضایل امام پرداخت، مأمون او را به سکوت امر کرد و چنین بهانه آورد که من می خواهم فضایل او را مردم از زبان خود من بشنوند
در این وادی هر چند مأمون در بسیاری از موارد نقشه خود را عملی می ساخت ولی بسیار هم اتفاق می افتاد که از چهره واقعی خویش پرده برمی داشت.

شایعات دروغ

افزون بر تمام اقدامهای گذشته، مأمون دست به پخش شایعات دروغ علیه امام رضا (ع) نیز زده بود. هدفش در این زمینه نیز آن بود که در ذهن مردم تنفری نسبت به علویان بویژه امام (ع) و دیگر امامان از اهلبیت برانگیزد.
از باب مثال، روزی ابوالصلت به امام گفت: ای فرزند رسول خدا، نمی دانید که چه چیزها درباره شما می گویند!
امام پرسید: چه می گویند؟
گفت: می گویند که شما مردم را بردگان خود می دانید!
امام به طنز پاسخ داد: اگر همه مردم بردگان ما باشند، پس بازار فروش آنها برای ما در کجاست؟(260)
یا مثلاً در جای دیگر می بینیم که هشام بن ابراهیم عباسی، شخصی که از سوی فضل بن سهل مأموریت مراقبت بر امام (ع) را یافته بود، درباره امام شایع کرده بود که او غناء (یعنی آواز خوانی) را حلال می شمرد. وقتی از خود امام این موضوع را پرسیدند، امام فرمود: این کافر دروغ می گوید(261).
خلاصه، با این گونه شایعات مأمون می خواست موقعیت امام را در دلهای مردم سست گرداند نسبت به تمام علویان نیز دلی چرکین پیدا کنند.