فهرست کتاب


زندگی سیاسی هشتمین امام (حضرت علی بن موسی الرضا (ع))

جعفرمرتضی حسینی عاملی‏ دکتر سید خلیل خلیلیان‏

تعیین خط سیر ویژه برای امام

یکی از دستورهای مأمون برای آوردن امام به مرو آن بود که رجاء بن ابی ضحاک را مأمور کرده بود تا خط سیر او را بصره، اهواز و فارس قرار بدهد و هرگز از راه کوفه، جبل و قم، امام را نیاورد.
علت این دستور هم واضح بود. زیرا اهل کوفه و قم شیعه بودند و در مهرورزی نسبت به علویان و اهلبیت معروف بودند، بویژه کوفه که از حساسیت ویژه ای در قلمرو حکومتی برخوردار بود.
مأمون نمی خواست امام (ع) با عبور از این شهرها بیشتر آنان را تحت تأثیر قرار دهد و بر شیفتگیشان بیش از پیش بیفزاید.
برعکس، مردم بصره شدیداً هواخواه عثمان بودند و عباسیان نیز در این شهر از موقعیت بسیار خوبی برخوردار بودند. همین اهل بصره بودند که خانه هایشان به دست زید النار، فرزند امام کاظم (ع)، طعمه آتش گردید.

آزمایش مردمی بودن امام (ع)

مأمون گه گاه دست به این آزمایش می زد تا ببیند آیا امام از پایگاه مردمی برخوردار است یا نه. در ضمن می خواست بداند چه موقع نفوذ گسترده امام در بین مردم عامل تشکیل دهنده یک خطر جدی برای او به شمار می آید تا در کشتن وی هر چه زودتر اقدام کند. از این رو بود که هر از چندی او می خواست که مثلاً با مردم به نماز برود یا از این قبیل آزمایشها که همه دلیل بر شدت وحشت او از امام می بود.

کتمان فضایل امام (ع)

یکی از اموری که جزو برنامه کار مأمون بود این بود که امام را بتدریج از چشم مردم بیندازد تا بمرور کم کم همه را به این باور اندازد که او شایستگی برای مقام حکمرانی را ندارد. از اینرو می کوشید تا هر چه بتواند فضایل و خصوصیات بارز او را از مردم کتمان کند، مثلاً دیدیم که چون از رجاء بن ابی الضحاک - شخصی که امام را به مرو آورده بود - مشاهداتش را در طول سفر پرسید و او نیز به شرح فضایل امام پرداخت، مأمون او را به سکوت امر کرد و چنین بهانه آورد که من می خواهم فضایل او را مردم از زبان خود من بشنوند
در این وادی هر چند مأمون در بسیاری از موارد نقشه خود را عملی می ساخت ولی بسیار هم اتفاق می افتاد که از چهره واقعی خویش پرده برمی داشت.