زندگی سیاسی هشتمین امام (حضرت علی بن موسی الرضا (ع))

نویسنده : جعفرمرتضی حسینی عاملی مترجم : دکتر سید خلیل خلیلیان‏

مقدمه مترجم

بسم الله الرحمن الرحیم
سپاس بر خداوندی که پروردگار همه گیتی است.
و رحمت و درود بر بهترین آفریدگانش یعنی محمد (ص) و خاندان پاک و وارسته او.
این کتاب متن فشرده و ترجمه شده ای از دستاوردهای تحقیقاتی نویسنده است که مدت سه سال رنج کاوش در آثار بیشماری را بر خود هموار نمود. وی در پیشدرامد کتاب، نخست با لحنی بسیار مخلصانه و احساس برانگیز اثر خود را به پیشگاه امام زمان ارواحنا له الفداء تقدیم می کند. سپس از بسیاری مورخان و نویسندگانی که به شرح زندگی امام رضا (علیه السلام) پرداخته اند گله می کند که چرا در پیرامون مساله مهمی همچون بیعت ولیعهدی امام چندان که شایسته بود، قلم نزده اند.
وی معتقد است که حوادث گذشته تاریخی فقط داستانهایی نیستند که برای سرگرمی در کتابها نوشته شده باشند، بلکه این رویدادها شدیدا در زندگی کنونی ما نیز می توانند نقش آفرین جریانها باشند.
تدوین تاریخ و نقد و بررسی مسایل تاریخی بیشتر به انگیزه بهره برداری از آنها در متن زندگی عینی خود ماست. باید احوال گذشتگان را دانست و شرایط روزگارشان را نیک دریافت تا از اوج و حضیضها و جزر و مدها بسی پند و شیوه عمل آموخت. پس رسالت و وظیفه تاریخ از این دیدگاه در بازگویی تاریخ ملتها خلاصه می شود، ولی نه به وجه مبتذل آن بلکه به صورت ادای یک امانت راستین که با دقت و موشکافی ویژه بحرانهای فکری و مادی و تحولات شرایط سیاسی و اجتماعی و دیگر مسایلی که بر ملتهای پیشین گذشته بر ما عرضه می گردد. اما اگر تاریخ زبانش از نقل این حکایات الکن بماند، اسطوره ای بی خاصیت خواهد ماند و بزودی ما را با فقد تاریخ خودمان مواجه خواهد ساخت. تاریخ تنها آن نیست که بر تخت نشستن پادشاهان و یا از شوکت فرو افتادن رژیمها را بیان کند، بلکه باید همچنین آیینه ای باشد که این گونه رویدادها را درست در ظروف واقعی خودشان به ما نشان بدهد. برخی از مورخان نقش نقال بزم افروز حکمرانان خود را بازی می کردند. چه به خاطر خوشایند آنان همه وقایع را نمی گفتند و یا برخی ناگفتنیها را بس گفتنی می نمودند. مثلا چون رشته سخن به مجلس طرب و بزم می کشید چنان با پیاله و جامهای نگارین آن را می آراستند که جنایت ناشی از این بزمها همه تحت الشعاع قرار می گرفت. باز از قماش همین گونه خیانت تاریخی است سکوت و یا عدم تعمق در علل و شوندهای رویداد که بالطبع این شیوه ها ما را که پای سخن تاریخ نشسته ایم، از درک واقعیت خود رویداد محروم می سازد.
نویسنده با این دید یکی از مهمترین مسایل را در تاریخ اسلام برای تحقیق برگزیده و با این باور که هنوز کاوش جانانه در پیرامونش صورت نگرفته، کتاب ارزنده ای را تالیف کرده که به لحاظ کمیت به پانصد صفحه قطع وزیری می رسد. موضوع براستی جالب توجه است، ولی به پاس رعایت حال بسیاری از خوانندگان عزیزمان که کمتر مجال خواندن مطالب مبسوطی را پیدا می کنند مترجم عرضه داشت متن فشرده آن را مناسبتر تشخیص داد. امید است که با خواندن همین متن کنونی، خواننده مطالب اساسی کتاب و دیدگاههای مؤلف به بهترین وجهی آشنایی پیدا کند. ضمنا کسانی که انگیزه تحقیق بیشتری دارند خواهند توانست که به متن اصلی کتاب مراجعه کنند.
سید خلیل خلیلیان
شهریور ماه 1359

بخش نخست: مقدمات رویداد

نهضت دولت عباسی