فهرست کتاب


راه جوان ماندن با غذا و داروهای گیاهی

احمد صادقی اردستانی

عوامل بیخوابی

در بیابانی که به وسیله ابوبصیراز امام صادق (ع) وارد شده، عوامی بی خوابی را به طور کلی در پنج موضوع مطالعه می کنیم.
آن حضرت فرموده است: پنج دسته هستند، که از خواب بیدار نخواهند داشت:
1- افرادی که دست به آدمکشی زده، خون بی گناهی را ریخته باشند!
2- اشخاصی که مال و ثروت فراوانی داشته و برای حفظ و امنیت آن نگران باشند.
3- افرادی که با دروغگوئی خود و تهمت به دیگران، عرض و آبروی آنان را به باد فنا داده اند، تا خود از این ناحیه به مکنت و مقامی دست یابند!
4- اشخاص تهیدست و ناداری که ناگهان ثروت زیاد و اموال باد آورده ای را به چنگ آورند.
5- و بالاخره شخصی عاشقی، که در فراق محبوب خویش، در سوز و گذار شعله ور گردیده است.(777)
از مطالعه عوامل پنجگانه بی خوابی، که در بیابان امام صادق (ع) مورد دقت قرار دادیم، دو نتیجه کلی به دست می آید:
1- منشأ محرومیت از خواب و استراحت، مسائلی اخلاقی و اقتصادی است که نگرانی و آشفتگیها و اختلالهای روانی و عصبی به وجود می آورد، خواب را از چشم انسان می گیرد، و این نابسامانیها هم، به خود شخص و استعداد وی و برداشتهائی که از شرائط اجتماعی دارد بر می گردد، که می بایست با ایمان به خداوند آگاهی از مسائل فرهنگی و تربیتی و هر گونه آموزش و تلقین مناسب، با آن به مبارزه اقدام نموده، و به زودی راهنمائیهای لازم هم ارائه می گردد.
2- اگر چه همه اختلالها و آشفتگیهای فرساینده اعصاب و روان، به آن عوامل پنجگانه بازگشت می کند، در عین حال منحصر نموده عوامل بی خوابی در موارد فوق، می تواند این جنبه تلقینی را داشته باشد، که اگر انسان اینگونه مشکلات را نداشته باشد، برای سایر مشکلات و عوامل نگران کننده که جزئی و ناچیز است، هرگز نمی بایست خود را ناراحت کند و زمینه بی خوابی را برای خود فراهم نماید: زیرا به قول معروف اگر کشتی او به دریا غرق نشده چرا بی جهت غم و اندوه به خود راه دهد؟ و خواب راحت را بر خویشتن حرام سازد؟
بنابراین، مصائب و مشکلات دیگر را حتی الامکان باید ناچیز شمرد و با نوشیدن یک لیوان آب، اندکی قدم زدن در فضای آزاد قبل از خواب، و کشیدن چند نفس عمیق به آغوش خواب آسود.

وقت مناسب خواب

غیر از اینکه از نظر علم و تجربه، بهترین وقت برای خواب، شب تعیین گردیده و از دست چنین فرصتی، عوارض و آثار نامطلوبی در پی خواهد داشت، در قرآن کریم هم خداوند مهربان، به عنوان یکی از آثار قدرت و حکمت خویش، فرموده است: ما شب را برای خواب و آرامش، و روز را برای کار و فعالیت قرار دادیم.(778)
امام علی (ع) هم وقتی معقل بن قیس ریاحی را از مدائن به فرماندهی سه هزار نفر، برای شام اعزام می داشت، به او سفارش کرد: لا تسر اول اللیل، فان الله جعله سکنا، و قدره مقاماً لا ظعناً، فارح فیه بدنک...(779)
در آغاز شب حرکت مکن، زیرا خدای بزرگ شب را برای آرامش و استراحت قرار داده و شب را باید توقف کنی تا تن خویش و مرکب تو استراحت و تجدید قوا کنند، و آنگاه که سفیده صبح طلوع کرد، به راه خود ادامه بده.
اینکه در حدیث می خوانیم: پس از خواندن نماز عشاء، جز افرادی که تصمیم به نماز خواندن دارند، یا می خواهند به مسافرت روند، روا نیست بیداری و شب زنده داری داشته باشند (780) و از سوی دیگر خوابیدن قبل از طلوع آفتاب هم، ناپسند بوده و موجب فقر و پریشانی قلمداد گردیده است. (781) به این نتیجه می رسیم که بهترین وقت خواب، حدود 2 ساعت از شب گذشته، تا یک ساعت قبل از طلوع آفتاب خواهد بود.
بر این اساس، خواب شب مخصوصاً ساعاتی را که مطرح کردیم، مناسب و مفید خواهد بود، و حتی آن طور که دانشمندان هم نوشته اند، خواب روز جای خواب شب را نمی تواند بگیرد و محروم شدن از خوابیدن شب، همان طور که در بالا هم اشاره کردیم، عوارض و مشکلات جسمی و روحی هم، به وجود خواهد آورد!
به نوشته روزنامه نیویورک تایمز تحقیقات جدید متخصصان بهداشت و کار، نشان داده است، که کار کنان شیفتی به غیر از بی خوابی، با مشکلات جسمی و روحی نیز مواجه خواهند شد!
بر اساس مطالعات اداره ارزیابی تکنولوژی در کنگره آمریکا، کارکنان شیفتی و شب کار، دچار بی خوابی و ضعف جسمی و سستی مزمن می شوند: اختلافات خانوادگی آنها بیش از سایر کارکنان است، این افراد برای پرورش و رشد کودکان خود نیز، با مشکلاتی مواجه خواهند بود و آثار جسمانی شب کاری، با افزایش سن کارکنان تشدید شده است! و افراد شب کار که کمتر از افراد دیگر می خوابند، روزهائی را هم که بیکارند، قادر نیستند، کم خوابی خود را جبران کنند.(782)

مبارزه با بی خوابی

عمده ترین عوامل و یا زمینه های بی خوابی، همانطور که در بالا هم خواندیم، اختلال سلسله اعصاب و آشفتگیهای روانی است، که حدود نیمی از مردم دنیا با آن دست به گریبان هستند و متأسفانه برای خویشتن را به خواب بردن، به قرصها و داروهای خواب آور متوسل می شوند، که این دسته داورها غیر از اینکه پس از مدتی مصرف کردن، اثر می ماند، عوارض و ناراحتیهای دیگری را هم به وجود خواهد آورد!

متخصصین در این باره می نویسند: اینگونه داروها بیش از کافئین مغز را تحریک می کند، و به همین جهت زمان احساس خستگی را به عقب می برد، ولی آثار نامطبوع آنها بیشتر است.
ممکن است استعمال آنها عادت شود، اشتها را از میان می برد، استعمال بیش از اندازه آنها، سبب سرگیجه و سر درد و بی خوابی و حتی مرگ می شود! (783)
همچنین، می نویسند: اغلب داروهای خواب آور موجود در فروشگاهها، وقتی یک دوره طولانی مورد استفاده قرار می گیرند مؤثر نیستند، و داروهائی که در دسته قرصهای اعصاب جای دارند، در عین حال که بی تأثیرند، مطمئن نیستند.(784)
بنابراین، علاوه بر اینکه افرادی که به درد بی خوابی مبتلا هستند، می بایست برای معالجه مشکل جسمی و روانی خود به پزشک متخصص و متدین مراجعه کنند، استفاده از شیوه ها و اقدامهای بداشتی و اخلاقی و روانی زیر، می تواند برای آنها کار ساز باشد: