فهرست کتاب


راه جوان ماندن با غذا و داروهای گیاهی

احمد صادقی اردستانی

بیماری بی خوابی

بیماری بی خوابی، یکی از مشکلاتی جهان کنونی است و هر چه انسانها به شهر نشینی و زندگی ماشینی خود می گیرند، و با عوارض گسترش جمعیت و صنعت، سرو صداها و درگیریهای اخلاقی و اجتماعی و اقتصادی، دست به گریبان می گردند، بر اضطراب و پریشانی و اختلال سلسله اعصاب و در نتیجه فرسودگی و بی خوابی آنان افزوده خواهد شد! تا جائی که به اعراف جرائد: اکنون بی خوابی مشکل بیش از نیمی از مردم دنیاست!
آری، بیش از یک سوم جمعیت جهان، از بی خوابی یا نوعی اختلال خواب رنج می برند، زیرا در سمیناری که در شهر والنسیای اسپانیا برگزار می گردید، اعلام شد: به گفته مختصصین شرکت کننده در این سمینار، نیمی از افراد مبتلا به گفته متخصصین شرکت کننده در این سمینار، نیمی از افراد مبتلا به این بیماری، با دوره نسبتاً طولانی و نیمی دیگر از عوارض زودگذر اختلال خواب دچار می باشند!
در این سمینار اعلام شد: فقط در آمریکا، حدود یکصد میلیون نفر به نوعی اختلال خواب مبتلا هستند، همچنین اختلال خواب منحصر به ساعات شب نیست، بلکه در هنگام بیداری نیز این بیماری، عواقب و خیم و ناخوش آیندی، همچون افزایش آمار تصادفات و یا حساسیت و تحریک پذیری، به دنبال خواهد داشت. (775)
باری، اینگونه بی خوابیها و نگرانیهای ناشی از آن، سبب شده است که افراد برای خواب رفتن، به داروهای خواب آور پناه ببرند، و آن طور که روزنامه ها می نویسند: در حال حاضر، ساخت و فروش قرصهای خواب آور، تجارت بزرگی است، و در سال 1975 میلادی، بالغ بر 6 میلیون دلار قرصهای خواب آور، در دراگ استورهای آمریکا فروخته شده، در حالی که این رقم مصرف مسکنها و بیمارستانها و دیگر داروخانه های شمارش نشده را، در بر نمی گیرد؟
بطور تخمینی در آمریکا، حدود 14 تا25 درصد جمعیت مشکل خواب دارند، و عده ای بی خوابی را به عنوان تنها مشکل روانی خود مطرح می کنند، اگر چه زنها بیش از مردها تمایل به ابراز اختلالهای خوابیدن دارند، اما این اختلالها در هر دو جنس با افزایش سن یاد بالا می رود، مثلاً در سال 1977 نزدیک به 40 درصد کل نسخه های قرصهای خواب آور، مربوط به افراد بالای 60 سال بود، در حالی که آنها فقط 15 درصد از کل جمعیت را تشکیل می دهند. (776)

عوامل بیخوابی

در بیابانی که به وسیله ابوبصیراز امام صادق (ع) وارد شده، عوامی بی خوابی را به طور کلی در پنج موضوع مطالعه می کنیم.
آن حضرت فرموده است: پنج دسته هستند، که از خواب بیدار نخواهند داشت:
1- افرادی که دست به آدمکشی زده، خون بی گناهی را ریخته باشند!
2- اشخاصی که مال و ثروت فراوانی داشته و برای حفظ و امنیت آن نگران باشند.
3- افرادی که با دروغگوئی خود و تهمت به دیگران، عرض و آبروی آنان را به باد فنا داده اند، تا خود از این ناحیه به مکنت و مقامی دست یابند!
4- اشخاص تهیدست و ناداری که ناگهان ثروت زیاد و اموال باد آورده ای را به چنگ آورند.
5- و بالاخره شخصی عاشقی، که در فراق محبوب خویش، در سوز و گذار شعله ور گردیده است.(777)
از مطالعه عوامل پنجگانه بی خوابی، که در بیابان امام صادق (ع) مورد دقت قرار دادیم، دو نتیجه کلی به دست می آید:
1- منشأ محرومیت از خواب و استراحت، مسائلی اخلاقی و اقتصادی است که نگرانی و آشفتگیها و اختلالهای روانی و عصبی به وجود می آورد، خواب را از چشم انسان می گیرد، و این نابسامانیها هم، به خود شخص و استعداد وی و برداشتهائی که از شرائط اجتماعی دارد بر می گردد، که می بایست با ایمان به خداوند آگاهی از مسائل فرهنگی و تربیتی و هر گونه آموزش و تلقین مناسب، با آن به مبارزه اقدام نموده، و به زودی راهنمائیهای لازم هم ارائه می گردد.
2- اگر چه همه اختلالها و آشفتگیهای فرساینده اعصاب و روان، به آن عوامل پنجگانه بازگشت می کند، در عین حال منحصر نموده عوامل بی خوابی در موارد فوق، می تواند این جنبه تلقینی را داشته باشد، که اگر انسان اینگونه مشکلات را نداشته باشد، برای سایر مشکلات و عوامل نگران کننده که جزئی و ناچیز است، هرگز نمی بایست خود را ناراحت کند و زمینه بی خوابی را برای خود فراهم نماید: زیرا به قول معروف اگر کشتی او به دریا غرق نشده چرا بی جهت غم و اندوه به خود راه دهد؟ و خواب راحت را بر خویشتن حرام سازد؟
بنابراین، مصائب و مشکلات دیگر را حتی الامکان باید ناچیز شمرد و با نوشیدن یک لیوان آب، اندکی قدم زدن در فضای آزاد قبل از خواب، و کشیدن چند نفس عمیق به آغوش خواب آسود.

وقت مناسب خواب

غیر از اینکه از نظر علم و تجربه، بهترین وقت برای خواب، شب تعیین گردیده و از دست چنین فرصتی، عوارض و آثار نامطلوبی در پی خواهد داشت، در قرآن کریم هم خداوند مهربان، به عنوان یکی از آثار قدرت و حکمت خویش، فرموده است: ما شب را برای خواب و آرامش، و روز را برای کار و فعالیت قرار دادیم.(778)
امام علی (ع) هم وقتی معقل بن قیس ریاحی را از مدائن به فرماندهی سه هزار نفر، برای شام اعزام می داشت، به او سفارش کرد: لا تسر اول اللیل، فان الله جعله سکنا، و قدره مقاماً لا ظعناً، فارح فیه بدنک...(779)
در آغاز شب حرکت مکن، زیرا خدای بزرگ شب را برای آرامش و استراحت قرار داده و شب را باید توقف کنی تا تن خویش و مرکب تو استراحت و تجدید قوا کنند، و آنگاه که سفیده صبح طلوع کرد، به راه خود ادامه بده.
اینکه در حدیث می خوانیم: پس از خواندن نماز عشاء، جز افرادی که تصمیم به نماز خواندن دارند، یا می خواهند به مسافرت روند، روا نیست بیداری و شب زنده داری داشته باشند (780) و از سوی دیگر خوابیدن قبل از طلوع آفتاب هم، ناپسند بوده و موجب فقر و پریشانی قلمداد گردیده است. (781) به این نتیجه می رسیم که بهترین وقت خواب، حدود 2 ساعت از شب گذشته، تا یک ساعت قبل از طلوع آفتاب خواهد بود.
بر این اساس، خواب شب مخصوصاً ساعاتی را که مطرح کردیم، مناسب و مفید خواهد بود، و حتی آن طور که دانشمندان هم نوشته اند، خواب روز جای خواب شب را نمی تواند بگیرد و محروم شدن از خوابیدن شب، همان طور که در بالا هم اشاره کردیم، عوارض و مشکلات جسمی و روحی هم، به وجود خواهد آورد!
به نوشته روزنامه نیویورک تایمز تحقیقات جدید متخصصان بهداشت و کار، نشان داده است، که کار کنان شیفتی به غیر از بی خوابی، با مشکلات جسمی و روحی نیز مواجه خواهند شد!
بر اساس مطالعات اداره ارزیابی تکنولوژی در کنگره آمریکا، کارکنان شیفتی و شب کار، دچار بی خوابی و ضعف جسمی و سستی مزمن می شوند: اختلافات خانوادگی آنها بیش از سایر کارکنان است، این افراد برای پرورش و رشد کودکان خود نیز، با مشکلاتی مواجه خواهند بود و آثار جسمانی شب کاری، با افزایش سن کارکنان تشدید شده است! و افراد شب کار که کمتر از افراد دیگر می خوابند، روزهائی را هم که بیکارند، قادر نیستند، کم خوابی خود را جبران کنند.(782)