فهرست کتاب


راه جوان ماندن با غذا و داروهای گیاهی

احمد صادقی اردستانی

5- برخی از پزشکان مسلمان و آثار آنها

همانطور که اشاره کردیم، مسلمانان در پرتو تعلیمات اسلامی، در شئون مختلف علمی پیشرفتهای قابل توجهی نمودند و نیازمندیهای خویش را با استقلال و اتکاء به خود تأمین می کردند و حتی در مکتب علمی و تعلیماتی پزشکی خود، شاگردان بلند و مقام و بزرگواری پرورش دادند و نیز تألیفات و آثار گرانمایه ای به یادگار گذاشتند. که ما اکنون، نام گروهی از پزشکان مسلمان را، به همراه آثار و کتابهای آنها می آوریم:
1- ابوعبدالله محمدبن یوسف شاگرد شیخ الرئیس، در سده پنجم زندگی می کرد، کتاب او المعالجات نام دارد.
2- ابوالقاسم بن خلف الزهراوی، کتاب او التصریف است.
3- این رشد قرطبی، در سال 1136 میلادی در قرطبه تولد یافت و در سال 1188 میلادی در گذشت، تالیفات او کلیات سموم، شرح قانون و تریاق است.
4- ابن زهر اندلسی، در قرن 12 میلادی در اشبیلیه زندگی می کرد، در سال 1044 میلادی وفات نمود و تألیفات او اغذیه، تذکره دواء مسهل والتسییر فی المداوات و التدبیر می باشد.
5- ابن مندویه اصفهانی، کتاب او الکافی فی الطب می باشد.
6- ابن سینا ملک الاطباء در سال 370 هجری به دنیا آمد و در سال 428 زندگی را به دورد گفت اثر معروف طبی او قانون می باشد که، به تمام زبانهای دنیا ترجمه شده است و تا مدت و شش قرن، اصل و مبانی طب شناخته می شد.مخصوصاً در دارالفنونهای فرانسه و ایتالیا، در طب فقط، کتابهای بوعلی سینا جزء کتب درسی مقرر شده و تا قرن 18 میلادی پیوسته چاپ می شد. (360)
و ترجمه لاتین قانون ابن سینا، تقریبا سی دفعه چاپ شده است.(361)
7- ابن صبیعه، احمد بن قاسم خزرجی، وفات او 1269 میلادی رخ داده است.
8- این ماسویه، ابوزکریای ایرانی، وفات او 32 هجری قمری، واقع شده است.
9- البقاسیس که در سال 1107 میلادی وفات یافت و هالرد می نویسد: تمام جراحانی که بعد از قرن 14 آمدند، منابع علمی آنها، کتب البقاسیس، بوده است! (362)
10- حکیم مؤمن، یعنی محمد مؤمن حسینی تنکابنی دیلمی ایرانی، طبیب مخصوص شاه سلیمان صفوی بود، و کتاب تحفه حکیم مؤمن را، که در باب ماهیت و خواص ادویه بحث می کند، برای این پادشاه تألیف نموده است.
11- سید اسماعیل جرجانی، کتابهای او ذخیره خوارزمشاهی، خفی علائی، و یادگار اعراض است.
12- علی بن عباس اهوازی، کتاب او کامل الصناعه الطبیه الملکی می باشد، و این طبیب در سال 384 ه - وفات یافته است.
13- علی بن طبری صاحب کتاب فردوس الحکمه در آخر قرن 12 می زیسته و کتاب خود را برای عضد الدوله دیلمی، نگاشته است.
14- علی بن حین انصاری، کتاب او الاختیارات البدیعی الادویه المفرده و المرکبه است.
15- محمد بن زکریای رازی در سال 850 میلادی متولد شد و در سال 932 وفات یافت، وی مدت پنجاه سال در بغداد به شغل طبابت اشتغال داشت و کتابهای او عبارت است از:
الحاوی الکبیر و المنصوریه که شامل ده کتاب: تشریح امزجه، اغذیه و ادویه، حفظ الصحه ادویه مزینات بدن، لوازم حفظ الصحه، جراحی، سموم کلیه امراض و حمیات می باشد.(363)
کتاب آبله و سرخک، رازی چهل مرتبه به لاتین و به اغلب زبانها ترجمه شده است و تا قرن شانزدهم و هفدهم میلادی، طب اروپا را تحت تأثیر و تعلیم خود قرار داده بوده.(364)

تألیفات رازی، تا صد رساله

دکتر گوستاولومون فرانسوی می نویسد: پزشکان عرب از فوائد تبدیل آب و هوا کاملاً با خبر بودند، چنانکه این رشد در شرح خود بر کتاب ابن سینا برای مداوای مرض سل، تغییر آب و هوا را دستور می دهد و مخصوصاً می نویسد: که در فصل زمستان، عربستان و حبشه برای مرض مزبور مفید می باشد و پزشکان امروز هم، این دسته از بیماران را، غالباً به طرف سواحل نیل و حبشه می فرستند.(365)
وی باز می نویسد: ترقی های طب مسلمان، بیشتر در فن جراحی، علائم امراض و قرابادین و ادویه بوده است و آنها در روش معالجات خود، اکتشافات چندی نموده اند، که از جمله ای آن، استعمال آب سرد برای بیماران حصبه ای بود که امروز هم آن را معمول می داریم.
مسلمین در قرابادین، دواهائی مانند: فلوس، سنا، بوند چینی، تمر هندی، قرمز دانه معدنی، کچوله، کافور و الکل، اضافه نموده خاصه و صناعت ترکیب ادویه، گوئی متکشف می باشند و اکثر ترکیبات آنها، تا این زمان، میان ما هم معمول می باشد. (366)

6- اسلام و علم طب

دستورات و اصولی در قرآن و روایات اسلامی وجود دارد، که می تواند منشاء قواعد بهداشتی و طب قرار گیرد، برای نمونه این موارد را می توان، مورد توجه قرار داد.
بخورید و بیاشامد و زیاده روی نکنید: (367) خوردن حیوان مرده و خون و گوشت خوک، بر شما حرام و ممنوع شده است. (368) شرابخواری عمل زشت و شیطانی است. (369) هرگاه برای نماز برخاستید، صورت و دست خود را به عنوان وضو بشوئید، چنانچه حالت جنایت داشتید، خود را به منظور غسل، پاکیزه نمائید، و روزه بر شما نوشته شد، تا پرهیزگار بشوید. (370) و نیز وظایفی از قبیل، ناخن گرفتن، مسواک زدن، استنشاق و مضمضه نمودن، موی سر و صورت را کوتاه کردن (371) شامل جنبه های نظافت و بهداشت و حتی حفظ الصحه و پیشگیری قسمت زیادی از امراض می شود.
آیاتی هم از این قبیل در قرآن وجود دارد:
آیا در وجود خود تفکر نمی کنید؟ انسان باید بیندیشد، از چه آفریده شده، او از آب چسبنده ای به وجود آمده، (372) گفت: خدایا استخوانم سست شد و موی سرم سپید گشته است. (373) ما انسان را از چکیده ای از گل آفریدیم، بعد او را به صورت نطفه در جایگاه آرام رحم قرار دادیم، آنگاه نطفه را علقه و علقه را پاره ای گوشت و باز آن گوشت را استخوان و سپس بر استخوانها گوشت پوشانده و به صورت موجود دیگری پدید آوردیم، آفرین بر قدرت عمومی بهترین آفرینندگان، (374)
اینگونه آیات در قرآن کریم، انسان را به تفکر و مطالعه از ماده خلقت، روش خلقت، استخوان شناسی، عضله شناسی، ماهیچه شناسی و خلاصه روانشناسی و زیست شناسی و بالاخره طب و بهداشت، دعوت می کند و اینها روشن ترین دلیلی است که ارزش و اهمیت بهداشت و طب را از نظر اسلام، اثبات می کند.
البته روایات بسیار ارزنده ای هم، از پیشوایان گرامی اسلام در این زمینه ها وارد شده است، برای نمونه: خداوند هیچ دردی را نیافریده، مگر اینکه دوای آن را هم آفریده است، ای بندگان خدا، بیماران خود را معالجه کنید. (375) هرگاه یکی از شما تب کرد، آب سرد بر خود بپاشید. (376) دو گروهند که مردم از آنها بی نیاز نیستند، پزشکان و علماء، پزشکان برای سلامت جسم مردم لازمند و علماء برای حفظ دین آنها. (377) معده کانون همه دردهاست و پرهیز از غذاهای مضر، منشاء هر دوائی است. (378)