فهرست کتاب


راه جوان ماندن با غذا و داروهای گیاهی

احمد صادقی اردستانی

3- طب در ایران

علم طبی که در ایران وجود داشت، طب آمیخته ی بود که از طب یونانی و هندی منشاء می گرفت و طب ایرانی ترکیبی بود از طب یونانی و طب هندی.
اطباء یونانی در ایران به تعلیم و آموزش علوم طبی پرداختند.و مدرسه های پزشکی تأسیس نمودند، که معروفترین آنها مدرسه ی جندی شاپور بود.(355)

4- طب در میان عرب و اسلام

عرب قبل از اسلام، به خاطر عدم رشد فکری و فاصله ای که با وسائل علم و تمدن داشت، در علم طب نیز مانند سایر علوم، با انحطاط و عقب ماندگی شدیدی دست به گریبان بود و گاهی برای مداوای بیماران، به جادوگران، دعانویسان، طلسمها، تعویذها، نذرها و قربانیها در کنار خانه ی کعبه، متوسل می شد و آنگاه هم که تا اندازه ای به رشد علمی و فکری رسید، برای معالجه از راه حجامت و خون گیری، استفاده می نمود.
اما با طلوع اسلام، عرب در علم طب نیز مانند سایر علوم و فنون و شئون تمدن، با جهش سریعی، به ترقی و پیشرفت درخشانی نائل شد، زیرا اگر چه به قول دکتر ماکس یرهوت : قرآن به طور وضوح راجع به علل امراض، چیزی نمی گوید، ولی برای اجتماع، دستورهای بزرگ بهداشتی می دهد، که آن را می توان اصول بهداشت شمرد. (356)
کار پیشرفت و گسترش طب و بهداشت در میان مسلمین که از علوم یونانی، هندی و رومی مایه می گرفت و با افکار اسلامی و اصول بهداشتی و ابتکارات آنان تقویت می شد، در میان مسلمانان بجائی رسیده بود که ویلیام اوسلر در کتاب تطور طب می نویسد: مسلمانان چراغ خود را، از قندیلهای یونانی افروختند و در اثنای قرن هشتم تا پانزدهم میلادی، علم طب را به پایه ای رساندند، که در تاریخ نمونه ای نمی توان برای آن پیدا کرد. (357)
مسلمانان اولین کسی بودند که به جراحی پرداختند، با وجود اینکه در اروپا، در قرن دوازدهم میلادی خیال می کردند، انسان نباید آنچه را خدا آفریده است تغییر دهد و دست به جراحی بزند!
در چنین عصری، مسلمانان تألیفات بسیاری در علم جراحی از خود به یادگار گذاشتند و آلات جراحی که در کتابهای خود معرفی کرده و شرح داده اند.به 200 شماره می رسید، و بیمارستانهای زنانه و مردانه در بخشها و قرنطینه های مختلفی به وجود آوردند، برای اولین بار در تاریخ، مسلمانان، بیمارستان سیار تأسیس کردند و آن را از شهری به شهری دیگری می بردند، در حالیکه آن به کلیه وسائل پزشکی و دارو و غذا و حتی لباس و پزشک مجهز بود.(358)
چون اسلام علم و دانش را بسیار ضروری و مقدس می شمرد، زن و مرد مسلمان در راه تعلیم علم و دانش و از جمله علم طب فعالیت و کوشش می کردند، تا جائیکه می نویسند: در آن روزگار، پزشکان زن مسلمان نیز به خدمت طب مشغول بوده اند، همچون اخت الحفید الاندلسی و دخترش زینب پزشک بنی آود از بانوان دوره ی امویان، و شهید دینوری و بنت دهین اللور دمشقی و دیگران بانوان مسلمانان زمان خود بودند. (359)

5- برخی از پزشکان مسلمان و آثار آنها

همانطور که اشاره کردیم، مسلمانان در پرتو تعلیمات اسلامی، در شئون مختلف علمی پیشرفتهای قابل توجهی نمودند و نیازمندیهای خویش را با استقلال و اتکاء به خود تأمین می کردند و حتی در مکتب علمی و تعلیماتی پزشکی خود، شاگردان بلند و مقام و بزرگواری پرورش دادند و نیز تألیفات و آثار گرانمایه ای به یادگار گذاشتند. که ما اکنون، نام گروهی از پزشکان مسلمان را، به همراه آثار و کتابهای آنها می آوریم:
1- ابوعبدالله محمدبن یوسف شاگرد شیخ الرئیس، در سده پنجم زندگی می کرد، کتاب او المعالجات نام دارد.
2- ابوالقاسم بن خلف الزهراوی، کتاب او التصریف است.
3- این رشد قرطبی، در سال 1136 میلادی در قرطبه تولد یافت و در سال 1188 میلادی در گذشت، تالیفات او کلیات سموم، شرح قانون و تریاق است.
4- ابن زهر اندلسی، در قرن 12 میلادی در اشبیلیه زندگی می کرد، در سال 1044 میلادی وفات نمود و تألیفات او اغذیه، تذکره دواء مسهل والتسییر فی المداوات و التدبیر می باشد.
5- ابن مندویه اصفهانی، کتاب او الکافی فی الطب می باشد.
6- ابن سینا ملک الاطباء در سال 370 هجری به دنیا آمد و در سال 428 زندگی را به دورد گفت اثر معروف طبی او قانون می باشد که، به تمام زبانهای دنیا ترجمه شده است و تا مدت و شش قرن، اصل و مبانی طب شناخته می شد.مخصوصاً در دارالفنونهای فرانسه و ایتالیا، در طب فقط، کتابهای بوعلی سینا جزء کتب درسی مقرر شده و تا قرن 18 میلادی پیوسته چاپ می شد. (360)
و ترجمه لاتین قانون ابن سینا، تقریبا سی دفعه چاپ شده است.(361)
7- ابن صبیعه، احمد بن قاسم خزرجی، وفات او 1269 میلادی رخ داده است.
8- این ماسویه، ابوزکریای ایرانی، وفات او 32 هجری قمری، واقع شده است.
9- البقاسیس که در سال 1107 میلادی وفات یافت و هالرد می نویسد: تمام جراحانی که بعد از قرن 14 آمدند، منابع علمی آنها، کتب البقاسیس، بوده است! (362)
10- حکیم مؤمن، یعنی محمد مؤمن حسینی تنکابنی دیلمی ایرانی، طبیب مخصوص شاه سلیمان صفوی بود، و کتاب تحفه حکیم مؤمن را، که در باب ماهیت و خواص ادویه بحث می کند، برای این پادشاه تألیف نموده است.
11- سید اسماعیل جرجانی، کتابهای او ذخیره خوارزمشاهی، خفی علائی، و یادگار اعراض است.
12- علی بن عباس اهوازی، کتاب او کامل الصناعه الطبیه الملکی می باشد، و این طبیب در سال 384 ه - وفات یافته است.
13- علی بن طبری صاحب کتاب فردوس الحکمه در آخر قرن 12 می زیسته و کتاب خود را برای عضد الدوله دیلمی، نگاشته است.
14- علی بن حین انصاری، کتاب او الاختیارات البدیعی الادویه المفرده و المرکبه است.
15- محمد بن زکریای رازی در سال 850 میلادی متولد شد و در سال 932 وفات یافت، وی مدت پنجاه سال در بغداد به شغل طبابت اشتغال داشت و کتابهای او عبارت است از:
الحاوی الکبیر و المنصوریه که شامل ده کتاب: تشریح امزجه، اغذیه و ادویه، حفظ الصحه ادویه مزینات بدن، لوازم حفظ الصحه، جراحی، سموم کلیه امراض و حمیات می باشد.(363)
کتاب آبله و سرخک، رازی چهل مرتبه به لاتین و به اغلب زبانها ترجمه شده است و تا قرن شانزدهم و هفدهم میلادی، طب اروپا را تحت تأثیر و تعلیم خود قرار داده بوده.(364)