فهرست کتاب


تسنیم تفسیر قرآن کریم جلد 1

آیت الله عبدالله جوادی آملی‏

1 - معنای دین و گستره مالکیت خدا

- عن الصادق (علیه السلام ) ... (مالک یوم الدین )، قال: یوم الحساب (845)
- عن الرضا (علیه السلام ): (مالک یوم الدین ) اقرار له بالبعث و الحساب و المجازاة (846)
- (مالک یوم الدین ) ... و ایجاب ملک الآخرة له کایجاب ملک الدنیا (847)
اشاره: دین به معنای جزای مطلق است و شامل جزای دنیا و جزای آخرت خواهد شد؛ گرچه شیوع جزا و کمال و تمام آن در قیامت است، لیکن مطلق، شامل فرد غیر شایع هم خواهد شد، هر چند بر خصوص آن حمل نمی شود . نتیجه آن که، آیات فراوانی در قرآن راجع به جزای نیک پرهیزکاران و همچنین جزای زشت تبهکاران نازل شده است، مانند آیه 146 سوره انعام و آیات 80 و 105 و 110 و 121 و 131 سوره صافات و مالک چنین روزی غیر از خداوند نیست . پس معنای (مالک یوم الدین ) جامع جزای هر دو جهان است .

2 - اولیای خدا و مالک یوم الدین

- عن الزهری، قال: کان علی بن الحسین (علیه السلام ) اذا قرء (مالک یوم الدین ) یکررها حتی یکاد أن یموت (848)
- عن داود بن فرقد، قال: سمعت أبا عبدالله (علیه السلام ) یقرأ مالا أحصی (ملک یوم الدین ) (849)
- عن السجاد (علیه السلام ): لو مات من بین المشرق و المغرب لما استوحشت لوکان القرآن معی، و اذا قرأ من القرآن (مالک یوم الدین ) کررها و کان أن یموت مما دخل علیه من الخوف . (850)

3 - قرائت ملک و مالک

- عن داود بن فرقد، قال: سمعت أباعبدالله (علیه السلام ) یقرأ ما لا أحصی (ملک یوم الدین ) (851)
- عن محمد بن علی علی الحلبی عن أبی عبدالله (علیه السلام) أنه کان یقرء (مالک یوم الدین ) (852)
ایاک نعبد و ایاک نستعین 5
گزیده تفسیر
شناخت و پذیرش اسمای حسنای خداوند (الوهیت، ربوبیت، رحمانیت، رحیمیت، مالکیت ) انسان غایب از خدا را به محضر او آورده، شایسته خطاب با وی می کند و از این رو عبد سالک پس از معرفت خدا و اعتقاد به اسمای حسنای او، خود را در محضر خدا یافته، با التفات از غیبت به خطاب می گوید: بار خدایا تنها تو را می پرستیم و تنها از تو مدد می جوییم (حتی برای پرستش ) و جز تو کسی شایسته خضوع نیست .
خدای سبحان یگانه معبود و یکتا مستعان جهان آفرینش است؛ زیرا او تنها مبدئی است که همه کمالات را دارد: (الله )، هر موجودی را می پروراند: (رب العالمین ) و رحمتی بی کران برای همه و رحمتی ویژه برای مؤمنان دارد: (الرحمن الرحیم ) و او تنها مرجعی است که سلطه مالکانه اش در قیامت بر همگان آشکار می شود و در آن روز بر اساس عدالت و حکمت پاداش و کیفر می دهد: (مالک یوم الدین ) .
تفسیر
ایاک: ضمیر منفصل مفعولی است که برای افاده حصر، بر فعل خود (نعبد) مقدم شده است . گذشته از آن که در خصوص مقام، نکته مهمی هم ملحوظ خواهد بود و آن تقدم معبود بر عابد و عبادت است؛ چنانکه در اثنای بحث روشن می شود که توحید ناب مقتضی حصر مشهود در معبود است، به طوری که نه عابد دیده شود و نه عبادت او، تا هم از گزند تثلیث در مشهود پرهیز شود و هم از تثنیه در آن .
نعبد: عبد به معنای انسانی است که مملوک غیر باشد و اگر این کلمه را از ویژگیهای انسانی تجرید کنیم به معنای موجود با شعوری است که ملک غیر باشد و به این اعتبار بر همه موجودات با شعور اطلاق می شود: ان کل من فی السموات و الارض الا اتی الرحمن عبدا (853) . واژه عبادت نیز همین معنا را افاده می کند؛ گرچه بر حسب اشتقاقهای گوناگون و اختلاف موارد، تغییراتی در معنای آن حاصل می شود برخی از اهل لغت گفته اند: اصل عبودیت به معنای خضوع است (854)، لیکن این معنای لغوی کلمه کلمه نیست، بلکه لازم معناست؛ زیرا خضوع با لام متعدی می شود؛ مانند: ظلت أعناقهم لها خاضعین (855)، ولی کلمه عبادت خود متعدی است . پس عبادت به معنای خضوع نیست .
عبادت خدا ارائه و نشان دادن مملوکیت خود به پروردگار است و از این رو با استکبار جمع نمی شود: ان الذین یستکبرون عن عبادتی سید خلون جهنم داخرین (856) .
نستعین: استعانت طلب معونت و عون است و عون به معنای مطلق نصرت و یاری کردن است .
واژه های معاونت، مساعدت، مظاهرت و معاضدت، همه به معنای کمک کردن است، اما در هر یک جهتی خاص مورد نظر است؛ مثلا کاری که عده ای با ساعدهای خویش انجام می دهند، مساعدت نامیده می شود؛ چنانکه اگر با عضد و بازوهای خود انجام دهند، معاضدت نام می گیرد و اگر پشت به پشت همدیگر داده و قدرت برتری را ایجاد کنند، مظاهرت گفته می شود و این عناوین از جوارح مایه گرفته است و اما در عون و معاونت تنها تقویت کردن مورد نظر است، بدون عنایت به هر ویژگی دیگر و از این رو به مطلق کمک کردن تعبیر می شود .