تسنیم تفسیر قرآن کریم جلد 1

نویسنده : آیت الله عبدالله جوادی آملی

1- جایگاه تحمید خدای سبحان

- عن النبی صلی الله علیه و آله و سلم: أول من یدعی الی الجنة الحمادون الذین یحمدون الله فی السراء و الضراء (705)
- لو أن الدنیا کلها لقمة واحدة فأکلها العبد المسلم، ثم قال: الحمد لله لکان قوله ذلک، خیرا من الدنیا و ما فیها (706)
اشاره: سر برتری تحمید از دنیا و متاع آن، این است که تحمید راستین از کلم طیب محسوب می گردد و هر چه کلم طیب بود به طرف خدای منزه از جهت و حیز صعود می کند و هر چه به طرف خداوند بالا رفت، عنداللهی می شود و هر چه عنداللهی شد از گزند زوال مصون است: ما عندکم ینفد و ما عند الله باق (707) در نتیجه چیزی که باقی و ابدی است از چیزی که محدود و زودگذر است حتما بهتر خواهد بود . از این رو حمد مؤمن بهتر از دنیای زودگذری است که محبت آن رأس هر خطیئه است .

2- ادب شروع کلام و سیره پیامبر صلی الله علیه و آله و سلم در تحمید

- عن النبی صلی الله علیه و آله و سلم: کل کلام لا یبدأ فیه بالحمد فهو أقطع (708)
- عن الصادق (علیه السلام ): کان رسول الله صلی الله علیه و آله و سلم اذا أصبح قال: الحمد لله رب العالمین کثیرا علی کل حال، ثلاثمأة و ستین مرة و اذا أمسی قال مثل ذلک (709)
... و کان النبی صلی الله علیه و آله و سلم اذا أصبح و طلعت الشمس یقول: الحمد لله رب العالمین حمدا کثرا طیبا علی کل حال، یقولها ثلاثمأة و ستین مرة شکرا (710)
اشاره: گرچه اثبات عدد مذکور آسان نیست، ولی شاید نکته آن بر فرض ثبوت عدد، این باشد که در هر بامداد و شامگان به عدد روزهای سال تقریبا خدا را سپاس می کرد و شاید عناصر محوری بدن انسان یا نظام کیهانی به رقم مزبور باشد؛ که در برابر هر کدام از آنها، که نعمتی از نعمتهای بیکران الهی است، یک بار حمد و شکر به عمل می آمد؛ و العلم عندالله .

3- جامعترین تعبیر در حمد و شکر

عن الصادق (علیه السلام ): ما أنعم علی عبد بنعمة صغرت أو کبرت فقال: الحمدلله الا أدی شکرها (711)
عن حماد بن عثمان قال: خرج أبوعبدالله (علیه السلام ) من المسجد و قد ضاعت دابته فقال: لئن ردها علی لأشکرن الله حق شکره . قال: فما لبث أن أتی بها فقال: الحمدلله . فقال قائل له: جعلت فداک ألیس قلت: لأشکرن الله حق شکره؟ فقال أبوعبدالله: ألم تسمعنی قلت: الحمدلله . (712)
- عن الصادق (علیه السلام ): الشکر للنعم اجتناب المحارم و تمام الشکر قول الحمد لله رب العالمین (713)
... ان رجلا جاء الی أمیرالمؤمنین (علیه السلام ) فقال أخبرنی عن قول الله تعالی: (الحمد لله رب العالمین ) ما تفسیره؟ فقال: الحمد لله هو أن عرف عباده بعض نعمه علیهم جملا اذ لا یقدرون علی معرفة جمیعها بالتفصیل لأنها أکثر من أن تحصی أو تعرف . فقال لهم الحمدلله علی ما أنعم به علینا رب العالمین ... (714)
اشاره: برخی کلمات از لحاظ شمول، جزو جوامع الکلم به شمار می آید و حمد مزبور از این قبیل است . حصر جنس حمد یا حصر همه افراد حمد برای خداوند ادای حق تحمید بوده، فراگیر است .