تسنیم تفسیر قرآن کریم جلد 1

نویسنده : آیت الله عبدالله جوادی آملی

4- تبیین رحمت رحمانیه و رحیمیه

- عن الصادق (علیه السلام ): الرحمن بجمیع خلقه و الرحیم بالمؤمنین خاصة (597)
الرحمن اسم خاص بصفة عامة و الرحیم اسم عام بصفة خاصة (598)
- عن النبی صلی الله علیه و آله و سلم: أن عیسی بن مریم قال: الرحمن رحمن الدنیا و الرحیم رحیم الآخرة (599)
- عن الرضا (علیه السلام ) أنه قال فی دعائه: ... رحمن الدنیا و الآخرة و رحیمهما ... (600)
- عن أمیرالمؤمنین (علیه السلام ): الرحمن الذی یرحم ببسط الرزق علینا (601)
الرحمن ... العاطف علی خلقه بالرزق لا یقطع عنهم مواد رزقه و ان انقطعوا عن طاعته (602)
... و أما الرحمن فهو عدن لکل من آمن و هو اسم لم یسم به غیر الرحمن تبارک و تعالی و أما الرحیم فرحم من عصی و تاب آمن و عمل صالحا (603)
اشاره: چون رحمان به معنای مبدأ رحمت بی کران است: (رحمتی وسعت کل شی ء) (604) همه اشیا و اشخاص ملکی و ملکوتی، مرحوم خواهند بود، نه رحمان؛ از این رو نام رحمان برای هیچ کس جز خداوند شایسته نیست . اما رحیم، چون بی کرانی رحمت در آن مأخوذ نیست، ممکن است موجود محدودی که خود نیز مرحوم رحمان است، از جهتی مصداق رحیم قرار گیرد و برخی از حقوق از دست رفته خود را عفو کند، لیکن رحیم حقیقی خداوند است؛ زیرا همه حقوق و احکام مختص اوست و اگر تضییعی رخ دهد، نسبت به حقوق الهی رخ داده است .

5- شروع کار با نام خدا

- عن أمیرالمؤمنین (علیه السلام ): فقولوا عند افتتاح کل أمر صغیر أو عظیم: بسم الله الرحمن الرحیم (605)
- ان رسول الله صلی الله علیه و آله و سلم حدثنی عن الله عزوجل أنه قال: کل أمر ذی بال لم یذکر بسم الله الرحمن الرحیم فهو أبتر (606)
- عن الصادق (علیه السلام ): لا تدع بسم الله الرحمن الرحیم و ان کان بعده شعر (607)
ولر بما ترک بعض شیعتنا فی افتتاح أمره بسم الله الرحمن الرحیم فیمتحنه الله عزوجل بمکروه لینبهه علی شکر الله تبارک و تعالی علیه و یمحق عنه و صمة تقصیره عند ترکه بسم الله ... (608)
اشاره: چنانکه آغاز هر چیز، خداوندی است که (هو الأول ) است؛ ثمر دادن هر کاری نیز رهین آغاز کردن آن با نام خداست و گرنه آن کار با واقعیت خاص خود هماهنگ نخواهد شد و به ثمر نرسیده، ابتر می گردد . در این حال، خدای سبحان برخی افراد را از راه آزمونهای مخصوصی بیدار می کند تا نقص تقصیر و عیب تفریط خود را ترمیم کنند؛ مگر این که خداوند آنان را به حال خود واگذار کرده باشد .

6- برکات آیه کریمه بسم الله ...

- عن الباقر (علیه السلام ): ... و ینبغی الاتیان بها (بسم الله ) عند افتتاح کل أمر عظیم أو صغیر لیبارک فیه (609)
- عن امیرالمؤمنین (علیه السلام ): ان العبد اذا أراد أن یقرأ أو یعمل عملا فیقول بسم الله الرحمن الرحیم فانه تبارک له فیه (610)
اشاره: کاری که با نام خداوند شروع شد نه تنها ابتر نیست و به ثمر می رسد، بلکه مورد برکت نیز قرار گرفته، بیش از مقدار متوقع، نتیجه می دهد و معنای برکت در هر چیزی، ظهور خداوند سبحان با وصف مبارک بودن خود در آن است و هر جا که صفت فعلی مبارک بودن خداوند تجلی کند آن جا بیش از اندازه پیش بینی شده ثمر می دهد .
از برخی احادیث مرسل چنین بر می آید که اشتغال به قرائت (بسم الله ...) مایه نجات است گرچه به عنوان شروع در کاری نباشد؛ مانند آنچه از حضرت رسول اکرم صلی الله علیه و آله و سلم روایت شده که آن حضرت فرمود: هر که خواهد که حق تعالی او را از زبانیه دوزخ که نوزده اند نجات دهد، باید که به قرائت (بسم الله الرحمن الرحیم ) اشتغال نماید؛ زیرا که آن نوزده حرف است، تا حق تعالی هر حرف از آن را سپری و حاجبی گرداند از جهت رفع هر یک از ایشان چه آن نوزده زبانه نشانه غضب الهی اند ... (611) نوزده نفر بودن از آیه (علیها تسعة عشر ) (612) استفاده می شود .